Το ταξίδι που ξεκίνησαν τα “Θέματα Παιδείας” πριν από 25 χρόνια συνεχίζεται. Το περιοδικό γεννήθηκε σε δύσκολους καιρούς και πέρασε μέσα από φουρτούνες (διεθνής κρίση του εργατικού κινήματος, οικονομική κρίση, πανδημία, πόλεμοι…), ωστόσο, συνεχίζει Χωρίς χορηγούς και σπόνσορες, μα με σκαρί “παντός καιρού”, να αρμενίζει ατενίζοντας τις πιο όμορφες θάλασσες “που δεν έχουμε ταξιδέψει ακόμα” (Ναζίμ Χικμέτ).__

Γιατί τα “Θέματα Παιδείας” δεν είναι ένα ακόμη εκπαιδευτικό περιοδικό.

“Θέματα Παιδείας”: Κυκλοφόρησε το 100ό τεύχος του περιοδικού!

Ναζίμ Χικμέτ Ανθρώπινα τοπία της χώρας μου

Παγκόσμια Ημέρα Τέχνης με Ναζίμ Χικμέτ: “Ανθρώπινα τοπία της χώρας μου” _εκδ. Ατέχνως

Επιλεγμένο

Θέλουν να πετάξουν στο δρόμο οικογένεια στα Σεπόλια με παιδί με αναπηρία 67%!

Δεν έχει όριο το θράσος των κορακιών των τραπεζών, των διάφορων funds και των servicers που γιγαντώνουν την κερδοφορία τους αρπάζοντας τα σπίτια του λαού…

Μετάφραση-εισαγωγή-επιμέλεια: Έλλη Κοτσαλίδου, Πρόλογος. Γ.Κεντρωτή
Εκδ. Ατέχνως, Αθήνα 2024, 1ος + 2ος τόμος
Ρίτα Νικολαΐδου φιλόλογος __
Περισσότερα γι’ αυτό στο ειδικό τεύχος το αφιερωμένο στο Ναζίμ Χικμέτ του περιοδικού Θέματα Παιδείας, τ.53-56 (βλ. την εισαγωγή στα Ανθρώπινα τοπία).

Όταν τα Θέματα Παιδείας αποφασίσαμε το 2013 να κάνουμε ένα μεγάλο αφιέρωμα στον ποιητή Ναζίμ Χικμέτ, συνειδητοποιήσαμε ότι το μεγαλύτερο “τραγούδι” του, το μεγαλόπνοο δημιούργημα της ζωής του, τα Ανθρώπινα Τοπία, δεν ήταν μεταφρασμένο στα ελληνικά. Στην Ελλάδα ήταν βέβαια γνωστός από τα άλλα του, μικρότερα ποιήματα, ιδιαίτερα τα μεταφρασμένα από το Ρίτσο, που μελοποιήθηκαν από το Λοΐζο και το Μικρούτσικο. Ήταν ευτυχής συγκυρία που εκείνη η ανάγκη έγινε αφορμή να επιστρατευτεί για τη μετάφραση του μεγάλου έργου η πιστή συνεργάτιδα του περιοδικού μας Έλλη Κοτσαλίδου: η ίδια ευαίσθητη και καλλιεργημένη, με μεγάλη αδυναμία στους ανθρώπους και τα τραγούδια τους. Έτσι τα μετέφρασε με την καρδιά της, τα σχολίασε με την ιστορική της γνώση και τα επιμελήθηκε με όλη την ευθύνη της ταξικής συνείδησής της.

Το αποτέλεσμα ήταν να μας αποκαλυφτεί ο ποιητής σε όλο του το μεγαλείο. Γιατί όποιος δεν έχει διαβάσει τα Ανθρώπινα Τοπία, αληθινά χάνει· χάνει το βαθύτερο νόημα του έργου του Χικμέτ. Στο αφιέρωμα του περιοδικού μας βέβαια είμαστε τότε περιορισμένοι να δημοσιεύσουμε μόνο κάποια αποσπάσματα. Ευτυχώς ο εκδοτικός οίκος Ατέχνως ανέλαβε το σπουδαίο έργο της έκδοσης αυτής της μετάφρασης στα ελληνικά.

Λίγα λόγια για το ίδιο το έργο, πρώτα-πρώτα για τις συνθήκες και το σκοπό δημιουργίας του: Ο Ναζίμ Χικμέτ κατά την τελευταία του 13ετή κάθειρξη, καταγράφει τη ζωή, όπως τη γνωρίζει μέσα από τις αφηγήσεις των συγκρατούμενών του, λαϊκών ανθρώπων που συγκροτούν έναν ζωντανό πίνακα- ένα “φρέσκο” της αστικής τουρκικής κοινωνίας: με την εξαθλίωση της υπαίθρου, που είχε γνωρίσει κι όταν δούλευε δάσκαλος στην πόλη Μπαλού, με υποβαθμισμένη τη θέση ιδιαίτερα της γυναίκας, και βέβαια με τους εργάτες που αρχίζουν να αφυπνίζονται και καταδιώκονται γι’ αυτό.

Ο τίτλος του έργου Ανθρώπινα Τοπία μαρτυρά τη βαθύτερη προτίμηση του ποιητή, που ξέρουμε ότι είναι ικανός να βγάλει τη γλώσσα στα άστρα, αφού θεωρεί ότι «το πιο εκπληχτικό  / και πιο επιβλητικό / και πιο μυστηριακό και πιο μεγάλο / είναι ένας άνθρωπος που τον μποδίζουν να βαδίζει / είναι ένας άνθρωπος που τον αλυσοδένουν»_Μικρόκοσμος ”. Και σε άλλο του ποίημα _“Ο νεκρός της πλατείας Μπεγιαζίτ”, 1962__ ομολογεί: «αγάπησα τους ανθρώπους / πιότερο απ’ τις θάλασσες, τα βουνά, την έρημο,/ σάστισα στους ανθρώπους».

Αυτό το σάστισμα, αυτούς τους ανθρώπους προσπαθεί να καταλάβει – και τα καταφέρνει, αφού γίνει ένα με τα μιλούνια των προλεταρίων, μέχρι που θα φτάσει στο σημείο να γράψει στα Ανθρώπινα Τοπία: «Η δύναμή μου, / δεν είμαι μόνος σ’ αυτόν τον κόσμο. / Η οικουμένη και οι άνθρωποι / δεν έχουν μυστικό για την καρδιά μου / ούτε μυστήριο για το μυαλό μου.[…] Στον πιο μεγάλο αγώνα / διάλεξα το στρατόπεδό μου, / ανοιχτά / και χωρίς φόβο» (ΑΤ, τ.2, σ.262). Ο Χικμέτ σ’ όλη του τη ζωή προσέγγιζε τους ανθρώπους με όλο του το είναι, με την καρδιά και το μυαλό, με άλλα λόγια με τη συνείδησή του: «αγάπη θα πει: βλέπω σκέφτομαι κατανοώ» γράφει στον επίλογο του τελευταίου του μυθιστορήματος “Όμορφη, πού ναι η ζωή”. Τα ερωτηματικά και τα θαυμαστικά για τον άνθρωπο θα τον οδηγήσουν λοιπόν στο Κομμουνιστικό Κόμμα· θα διαλέξει ανοιχτά το στρατόπεδό του, αυτό των προλεταρίων, αντί για τη βολική θέση που του υπαγόρευε η ταξική του καταγωγή (ήταν εγγονός πασά και γιος ανώτερου κρατικού υπαλλήλου, μας πληρο-φορεί η Έλλη Κοτσαλίδου στην εισαγωγή της, με μητέρα ζωγράφο, βαθιά καλλιεργημένη). Αυτό θα του κοστίσει ακριβά: μια ζωή στις φυλακές. Μα είναι ο δρόμος που ομολογεί ότι θα ξαναδιάλεγε: «Αν είχα δικαίωμα εκλογής/ να ξαναρχίσω ή όχι τούτο το ταξίδι,/ θα το ξανάρχιζα.»

1. Ναζίμ Χικμέτ, Ποιήματα, πρόλογος και απόδοση Γιάννη Ρίτσου, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1 7 1966, σ. 30.
2. Ναζίμ Χικμέτ, Ο στρατός των πεινασμένων προχωρεί, σ.16,
3. Ναζίμ Χικμέτ, Οι ρομαντικοί, εκδ. Θεμέλιο, σ.242.
4. Ναζίμ Χικμέτ, “Ταξιδεύοντας”, 1958, σ.90.

Τα Ανθρώπινα Τοπία σε τούτη την έκδοση αποτελούνται από τέσσερα μέρη: 1. Εγκυκλοπαίδεια Ανθρώπων Επιφανών, 2. Ο Σελιμ, ο γιος του Σαμπάν, και το βιβλίο του, 3. Η εποποιία του Πολέμου της Ανεξαρτησίας, 4. Εκείνη τη χρονιά το 1941. Τα δύο πρώτα μέρη, όπως επισημαίνει ο Γιώργος Κεντρωτής στον πρόλογό του, παρουσιάζονται για πρώτη φορά στα ελληνικά από την παρούσα έκδοση στον πρώτο τόμο, μαζί με την Εποποιία του Πολέμου της Ανεξαρτησίας, ενώ ο δεύτερος τόμος περιλαμβάνει το τέταρτο και ουσιαστικότερο μέρος, καθώς το 1941, με την επίθεση της Γερμανίας στη Σοβιετική Ένωση, θεωρείται καμπή, και ο αναγνώστης διαισθάνεται ότι ο Χικμέτ θα ξεφύγει από τα σύνορα της χώρας του και δεν θ’ ασχοληθεί μόνο με τα προβλήματα που την απασχολούν, την ώρα που η ναζιστική θύελλα συγκλονίζει την οικουμένη.

Η Εγκυκλοπαίδεια επιφανών ανθρώπων, όπως γράφει ο ίδιος ο Χικμέτ, δεν έχει για ήρωες στρατηγούς, σουλτάνους, σοφούς, καλλιτέχνες, βασίλισσες της ομορφιάς, ούτε δολοφόνους ή εκατομμυριούχους. Στην επιφάνεια βγαίνουν οι εργάτες, οι χωρικοί, οι τεχνίτες, άνθρωποι που η φήμη τους δεν βγαίνει έξω από τους τοίχους των εργοστασίων, τα όρια των χωριών τους και των εργατικών συνοικιών. Άνθρωποι που τους γνωρίζουν μόνο οι γείτονές τους μάς μεταδίνουν ωστόσο τα κύρια σημεία της τουρκικής ιστορίας από το 1908- 1941. Συμφωνούμε με την Έλλη Κοτσαλίδου: αν και στα ΑΤ κυριαρχούν ποσοτικά οι μορφές των χωρικών, από ποιοτική άποψη είναι οι εργάτες που ξεχωρίζουν. Το πιο αγαπητό πρόσωπο του ποιητή είναι ο δεκατριάχρονος εργάτης ο Κερίμ, με το τετράδιο αριθμητικής στο χέρι, που η ψυχή του ποιητή στηρίζει πάνω του τις ελπίδες του. Η ιστορία του Σελίμ, γιου του Σαμπάν, με το βιβλίο του, είναι ύμνος της σύντομης ζωής ενός εργάτη και θρήνος για τον τραγικό του θάνατο. Αναδεικνύεται η αξία των εργατικών χεριών που τόσο έχει υμνήσει ο Χικμέτ, αλλά κι ο δικός μας ο Ρίτσος, που γίνονται δύναμη όταν ενώνονται με τη φιλοσοφική-μαρξιστική γνώση του κόσμου.

Όπως αποκαλύπτεται στο ποίημά του Αυτοί, που ανοίγει το 3^ο μέρος του βιβλίου, την Εποποιία του Πολέμου της Ανεξαρτησίας, οι άνθρωποι για τους οποίους γράφει ο Χικμέτ είναι οι προλετάριοι: «Ολα αλλάζουν πεπρωμένο ένα πρωί, την αυγή,/ όταν κάποιο πρωί, το χάραμα, στα σύνορα με το σκοτάδι,/ στηρίζοντας στο χώμα τα βαριά ροζιασμένα χέρια τους,/ ανασηκώνονται./ Είπαν πολλά γι’ αυτούς / και για την υπεράσπισή τους είπαν / ότι δεν είχαν τίποτε να χάσουν, / τίποτε πέρα από τις αλυσίδες τους.» (ΑΤ., τ. Γ, σ.60).

Ακόμη και οι γενναίοι πολεμιστές δεν είναι γεννημένοι ήρωες, προέρχονται από το ανώνυμο πλήθος· ο ποιητής τούς δίνει όνομα και περιγράφει συγκεκριμένα τη συμπεριφορά τους. Είναι τελοσπάντων άνθρωποι που η ανάγκη και η συνειδητοποίησή της τούς καθορίζει. Όπως ένας ξωμάχος στα χωριά του Αντέπ, που αργότερα τον φώναζαν Μαύρο Φίδι. Το Μαύρο Φίδι -πριν τον πουν ακόμη έτσι – «Ίσως ήταν δυστυχισμένο ή κι ευτυχισμένο (ποτέ δεν του άφησαν το χρόνο να σκεφτεί», μέχρι που ήρθε ο πόλεμος. Τότε είναι που εξελίχτηκε σε ατρόμητο πολέμαρχο με το όνομα Μαύρο Φίδι: πήρε το όνομά του από το γεγονός που τον συγκλόνισε και τον έσπρωξε να βγει από την επικίνδυνη αδιαφορία, όταν φοβισμένος και χωμένος στην τρύπα του, είδε δίπλα του να σκοτώνεται ένα φίδι: «Ξαφνικά μια σφαίρα του πήρε το κεφάλι, /το ζώο σωριάστηκε./ Βλέποντας την τύχη του φιδιού /το Μαύρο Φίδι /-που δεν ήταν ακόμη Μαύρο Φίδι- /ούρλιαξε μ’ όλη του τη δύναμη /την πρώτη σκέψη της ζωής του: /Να σου γίνει μάθημα /καρδιά μου τρελή/και σε σιδερένιο μπαούλο να κρυβόσουν /θα σ’ έβρισκε /ο θάνατος πού ’βρε το μαύρο φίδι /πίσω από την άσπρη πέτρα. / […] σηκώθηκε κι όρμησε προς τα μπρος. » (ΑΤ., τ. 1, σσ.63-4).

Η συνείδηση μπορεί να αστράψει ξαφνικά, μετά όμως από συσσωρευμένη πείρα, να εκτιναχθεί όπως το πώμα από μια βρύση κάτω από δύναμη του ορμητικού νερού, που πετά τις λάσπες, το χώμα που έκλεινε το στόμιό της. Κάπως έτσι συμβαίνει με τον εργάτη μαστρο-Γκαλίπ, μετά από τη συνάντησή του με τον φυλακισμένο συνάδελφό του Φουάτ, που με τη στάση του τον πείθει ότι βρίσκεται στο σωστό δρόμο. Το απόσπασμα από το 4^ο μέρος, που επονομάζεται: Αυτή τη χρονιά, το 1941. (ΑΤ, τ.2, σ.29):

«Ολα πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο/ και συνεχώς πιο άσχημα.
Αλλά αυτό θα σταματήσει./
Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι μπάσταρδοι, όλα τα νομίσματα δεν είναι κάλπικα./
Όχι κι όλοι./ Υπάρχουν και καλοί.»

Έτσι ο άνεργος μαστρο-Γκαλίπ, που με θολωμένο το μυαλό του από την ανεργία προηγούμενα σκεφτόταν ακόμη και το θάνατο, έχωσε τα μισά από τα ελάχιστα λεφτά που του είχαν απομείνει στην τσέπη του κυνηγημένου Φουάτ. Το όπλο της εργατιάς είναι η αλληλεγγύη, τονίζει ο ποιητής, σε περίοδο που ο καπιταλισμός, στο ιμπεριαλιστικό του μάλιστα στάδιο, επιχειρεί να την αντικαταστήσει με ατομικό-θηριώδη ανταγωνισμό.

Ο ίδιος ο Χικμέτ από τον απελευθερωτικό αγώνα της πατρίδας του, ενάντια στους ξένους που είχαν έρθει να μοιραστούν τα εδάφη της χώρας του -τις δυνάμεις της Αντάντ, με τον ελληνικό στρατό και τους Αμερικανούς- θα περάσει πολύ γρήγορα στον αγώνα για την απελευθέρωση της κοινωνίας από την εκμετάλλευση. Οι Γερμανοί συμπολεμιστές του Σπαρτακιστές τού μετέφεραν το μήνυμα της Οχτωβριανής σοσιαλιστικής επανάστασης και του γνώρισαν τη μαρξιστική ιδεολογία. Να λοιπόν, τι λόγια βάζει στο στόμα ενός γκαρσονιού για τη νίκη των συμπατριωτών του: «Είναι σαν να κάλπαζα ελεύθερα στον ανοιχτό κάμπο και ξαφνικά να πιάστηκε το πόδι μου σε μια παγίδα». Ο Χικμέτ θα ξεφύγει από την παγίδα, την επιρροή της αστικής κεμαλικής-εθνικιστικής πολιτικής. Από τότε στη συνείδησή του κυριάρχησε το χρέος για την επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων, της στράτευσης δίπλα στην εργατιά. Γι’ αυτό η περιγραφή του πολέμου της ανεξαρτησίας δεν καταλήγει σε εθνικιστικά διδάγματα ούτε σε αδιάφορο κοσμοπολιτισμό, αλλά στον προλεταριακό διεθνισμό. Παρ’ όλο που, κυρίως, αναφέρεται στην τουρκική ιστορία, υπάρχουν ποιήματα που εμπνέονται από τη διεθνή πάλη της εργατικής τάξης, όπως φαίνεται ιδιαίτερα στο 4ο μέρος με τον τίτλο: Αυτή τη χρονιά, το 1941.

Τα λόγια δεν φτάνουν για να παρουσιάσουν την τέχνη με την οποία περιγράφονται οι ταξικές διαφορές στα Ανθρώπινα τοπία, ιδιαίτερα σ’ αυτό το τελευταίο μέρος. Η παραπάνω συνάντηση του άνεργου εργάτη και του φυλακισμένου κομμουνιστή πραγματοποιείται στο σταθμό του Χαϋντάρ Πασά, έναν κοινό χώρο που λειτουργεί συμβολικά για την κοινωνία, μιας κι εκεί συναντούνται όλες οι κοινωνικές τάξεις κι οι αντίπαλες πολιτικές. Τα καλάθια και τα δισάκια που ανεβοκατεβαίνουν τις σκάλες είναι το οικονομικό σύμβολο της σύγχρονης εμπορευματικής κοινωνίας, σύμβολο ατομικής ιδιοκτησίας που υπογραμμίζει τον καθορισμό και του ανθρώπου από την οικονομική του κατάσταση. Από το σταθμό ο Ναζίμ Χιμέτ μας οδηγεί σε δυο τρένα, σε δύο παράλληλους χώρους, που αντιπροσωπεύουν διαφορετικούς κόσμους. Από τη μια, ακολουθώντας τους αλυσοδεμένους πολιτικούς κρατούμενους Φουάτ και Χαλίλ μπαίνουμε στο τρένο της γραμμής, κι από την άλλη ακολουθώντας τους Χασσάν Σεφκέτ και Νουρή Ντζεμίλ, ανθρώπους που εκμεταλλεύονται το λαό, μπαίνουμε στην ταχεία της Άγκυρας. Υπάρχει βέβαια σχέση της παράλληλης περιγραφής, ιστορική και κοινωνική, που δίνει την εντύπωση της αλληλεπίδρασης και της διαπάλης και μέσα σε κάθε βαγόνι. Το βαγκόν ρεστωράν, στο οποίο ο μάγειρας Μαχμούτ Ασέρ και ο σερβιτόρος Μουσταφά διαβάζουν την Εποποιία του Πολέμου της Ανεξαρτησίας, συνδέει την αστική τάξη με την υποβαθμισμένη Ανατολία, ενώ στο τρένο της γραμμής συναντάμε τις φιγούρες του Νουρή και του Μπασρή Σενέρ, που αντιπροσωπεύουν τις μεσαίες τάξεις και συνδέουν με τους καταπιεστές. Αλλά ο Ναζίμ Χικ- μέτ δεν αρκείται μόνο σ’ αυτό. Ανοίγεται σε όλη τη γη συνδέοντας το μέλλον της χώρας του με το μέλλον του κόσμου ξεκινώντας από ένα κοινό σημείο, το Β’Παγκόσμιο Πόλεμο. Έτσι τα ονόματα των προσώπων αλλάζουν: γίνονται Χανς Μύλλερ, Τόμ- σον, Γκαμπριέλ Περί…

Μέσα από την τεχνολογία της εποχής, τα κύματα του ραδιοφώνου, τα Ανθρώπινα Τοπία ανοίγονται στην Ευρώπη του 1941 (Βερολίνο, Κίεβο, Λονδίνο, Βαρκελώνη, Μαδρίτη) και ξεδιπλώνουν το διεθνιστικό τους περιεχόμενο. «Το μεγαλείο μιας εξαίσιας μελωδίας» που πλημμυρίζει τον κήπο του Ντζεβντέτ μπέη έρχεται από τη Μόσχα και μιλά για τους αγώνες του Σοβιετικού λαού· και την ίδια μελωδία ακούν από το ραδιοφωνάκι της φυλακής οι Χαλίλ, Μπετόβεν και Μπαλαμπάν. Η μελωδία τελειώνει με την επίκληση: «Θάνατος σε όσους θάνατο φέρνουν».

Ο Χικμέτ δήλωνε πως «περισσότερο κι από τους ανθρώπους», αγάπησε τα τραγούδια τους, αντίφαση διαλεκτική, γιατί βέβαια και τα τραγούδια είναι δικά τους δημιουργήματα κι έχουν το νόημα που αυτοί τους δίνουν καθώς αλλάζουν τον κόσμο. “Το βιβλίο του Σελίμ” γράφει: «Εσύ που ονομάζεσαι Γη, / αλλάζεις διαρκώς. /[…] Σε μεταμορφώνουμε / και μεταμορφωνόμαστε…». Όταν ο Σελίμ διαβάζει το βιβλίο αρχίζει το τραγούδι: « Να καταλαβαίνεις, σημαίνει να τραγουδάς το πρώτο τραγούδι της λευτεριάς.» (ΑΤ, τ.1, σ.53).

Εδώ έχει επομένως θέση κι ο αληθινός ποιητής: μπορεί να δώσει δύναμη με τα ποιήματά του, να τα κάνει τραγούδια των ανθρώπων που αγωνίζονται. Ο Χικμέτ γνώριζε εκ πείρας, από τις μέρες της δικής του απομόνωσης, ότι τα τραγούδια κρατάνε τους ανθρώπους ψυχικά ζωντανούς, τους δίνουν τη δύναμη να μην παραδίνονται. Έτσι που να μπορούν κάποτε να πουν, όπως ο κομμουνιστής Ρεφίκ Εφρίσιεντ στα Ανθρώπινα Τοπία: «μέσα στην πιο βαθιά πείνα,/στα πιο βαθιά σκοτάδια/στις πιο βαθιές κραυγές,/ ποτέ δεν έχασα την ελπίδα,/ για τις μέρες που θα έρθουν, /θα έρθουν να χτυπήσουν την πόρτα μας/ με τα χέρια τους ν’ αχτινοβολούν από τον ήλιο./ Είμαι ευτυχισμένος που ήρθα στον κόσμο. / Αγαπώ τη γη και το φως, / τον αγώνα και το ψωμί. (ΑΤ, τ.2., σ.261).

Τα Ανθρώπινα Τοπία είναι από κάθε άποψη άθλος. Πρωτοπόρο περιεχόμενο που εκφράζεται με πρωτοπόρα μορφή: κλιμακωτός στίχος που θυμίζει Μαγιακόφσκι, τεχνική του κινηματογραφικού μοντάζ κ.ά. πολλά που δεν μπορούν εδώ να αναλυθούν. Να σημειώσουμε, τέλος, ότι τα ΑΤ υπολογίζονται σε εξήντα χιλιάδες στίχους. Όχι μόνο γιατί ο Χικμέτ, έχοντας συλλάβει την ιδέα τους ως ολότητα, έγραφε αποσπασματικά κι έστελνε σε φίλους του ποιήματα (άρα πολλοί στίχοι έχουν “χαθεί”), αλλά και γιατί στα γράμματά του σημείωνε ότι το ποίημα δεν θα τελειώσει παρά με το θάνατό του, με την έννοια ότι όλο του το έργο θα μπορούσε να είναι κάτω από τον τίτλο: Αυτοί, αυτός και οι περιπέτειές τους.

Με αυτά και κείνα, τολμώ να πω, ένας άθλος είναι και η απόδοση και έκδοση του έργου στα ελληνικά. Αξίζουν συγχαρητήρια όλοι οι συντελεστές και πρώτα-πρώτα η πάντα άοκνη Έλλη Κοτσαλίδου.

_________________

Παρουσιάζονται επίσης εν συντομία:

• Αναστάση Ι.Γκίκα Το Παλαιστινιακό ζήτημα, Ιστορική αναδρομή στις ρίζες και την εξέλιξή του _Εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2024
• Ελένη Μπιμπίρη _Ιστορικός, μέλος του Δ.Σ. της ΠΕΚΑΜ άρθρα και ανταποκρίσεις, που γράφτηκαν ως απόηχος των ταξιδιών του συγγραφέα στη Μόσχα, το Λένινγκραντ, το Κίεβο, το Λβοφ αλλά και το Ταλίν της Εσθονίας, από το 1980 έως και το 1983. Τα κείμενα, με την προσωπική ματιά και τα βιώματα του συγγραφέα, γράφτηκαν κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του ή λίγο αργότερα και δημοσιεύτηκαν τα περισσότερα στο Ριζοσπάστη και κάποια στα Ελληνοσοβιετικά Χρονικά. Αφορμή για τη συγκέντρωση και την έκδοση των κειμένων αυτών σε ένα βιβλίο αποτελεί η συμπλήρωση, το 2024, των 100 χρόνων από το θάνατο του Λένιν. Στα κείμενα αυτά ξεχωρίζει ο μοναδικός τρόπος γραφής του συγγραφέα, που επιτρέπει στον αναγνώστη “να πάει πίσω στον χρόνο”, να “περπατήσει” στους δρόμους της Μόσχας, του Λένινγκραντ, στους διαδρόμους του Ινστιτούτου Πούσκιν, με τους σπουδαστές από τις χώρες όλου του κόσμου. Κείμενα που δημιουργούν δέος για την κοινωνία στην οποία απουσίαζαν το κυνήγι του κέρδους και η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Επίσης το βιβλίο συνοδεύουν οι εκπληχτικές αποδόσεις από το Φώντα Λάδη 6 λαϊκών ρώσικων τραγουδιών, μεταξύ αυτών και της διάσημης Κατιούσα. Ιδιαίτερα συγκινητικό είναι το κείμενο «Αντίο Μάνο», που γράφτηκε από το συγγραφέα μια μέρα μετά το θάνατο του Μάνου Λοΐζου και δημοσιεύεται στο βιβλίο με τη μορφή του Υστερόγραφου. Στον επίλογο του βιβλίου θα βρούμε επίσης δύο συνεντεύξεις σοβιετικών γλωσσοψυχολόγων και μια σύντομη γνωριμία με δύο σοβιετικούς σκιτσογράφους. Η επαφή με τον πολιτισμό και το θέατρο, στη Σοβιετική Ένωση, ξεκινούσε από την παιδική ηλικία, όπως περιγράφεται στο κείμενο «Ένα “μπλε πουλί” πάνω από τη Μόσχα». Στο Μουσικό Παιδικό Θέατρο της Μόσχας ζωντάνευαν τα μεγαλύτερα παιδικά παραμύθια και τα παιδιά παρακολουθούσαν ειδικά κονσέρτα του Τσαϊκόφσκι, του Ντεμπυ σύ, του Πουτσίνι κ.ά.. Αξιοσημείωτες ήταν και οι παραστάσεις παιδικής Όπερας Δωματίου. Επιπλέον, η επαφή με τον πολιτισμό περνούσε μέσα και από την αδιάρρηκτη σχέση του λαού με το βιβλίο. «Στον άπειρο κόσμο του σοβιετικού βιβλίου» αναλύεται η καθοριστική μέριμνα του κράτους για την αγάπη στο διάβασμα και την προώθηση του βιβλίου. Ήδη από το 1919, το βιβλίο αγκάλιαζε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητας. Στους χώρους δουλειάς, στο πάρκο, στα αμέτρητα βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες, στο μετρό ακόμα και στα ίδια τα συνδικάτα και τις άλλες μαζικές οργανώσεις, που διέθεταν δικό τους εκδοτικό οίκο. Βιβλία απ’ όλον τον κόσμο, τα οποία έφταναν μέχρι και στο πιο απομακρυσμένο σημείο της Σοβιετικής Ένωσης, μεταφρασμένα σε όλες τις γλώσσες των λαών της και όχι μόνο. Χαρακτηριστικό είναι το εξής: Κάθε ενήλικας Μοσχοβίτης επισκεπτόταν ανά δέκα ημέρες τουλάχιστον ένα βιβλιοπωλείο, ενώ διέθετε κατά μέσο όρο 150 βιβλία στην προσωπική του βιβλιοθήκη. Ακόμη περισσότερες πληροφορίες για τη λειτουργία των βιβλιοθηκών συναντάμε στο άρθρο «Ένα όνειρο του Λένιν που έγινε πραγματικότητα», στο οποίο περιγράφεται το ενιαίο κρατικό σύστημα δανειστικών βιβλιοθηκών.
  Ξέρουμε ότι βιβλία σαν αυτά δυναμώνουν την πεποίθηση πως ο Σοσιαλισμός “έρχεται” από το μέλλον. Για να χρησιμοποιήσουμε και τα λόγια του συγγραφέα στο τέλος του προλόγου του: «Ξέρουμε και κάτι ακόμα. Ότι εκεί στο μέλλον, μαζί με τα πρωτοφανέρωτα, στη μορφή, χαρακτηριστικά της νέας, επαναστατικής κοινωνίας, θα βρίσκεται -και θα μας χαμογελάει καλοπροαίρετα- ολόκληρη η Σοβιετική Ένωση. Με την ορμή, τα επιτεύγματα και το παράδειγμά της. Αυτής, της ρώσικης επανάστασης, θα είναι παιδί η κοινωνία που θα έρθει. Ραντεβού, επομένως, στο μέλλον. […] Ντα ζβιντά- νιγια».
• Γιώργος Καραγιάννης Φιλόλογος Ιχνηλατώντας τα “ωραία μας ερείπια” στα Κατεχόμενα της Κύπρου Αναφορά στο βιβλίο-λεύκωμα του Λεύκιου Ζαφειρίου, Η μετέωρη θλίψη της ιστορίας Έκδ. Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών Κύπρου, Λευκωσία 2023
• Ανέστης Μεληδόνης Ιστορικός της τέχνης
  Ιάκωβος Βάης Γελοιογραφικές Αναδιαρθρώσεις, μέσα από τις σελίδες του ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ (Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2024, 144 σελίδες). Στις σελίδες του λευκώματος βρίσκουμε εκατοντάδες σκίτσα του I. Βάη, γνωστού σκιτσογράφου του Ριζοσπάστη, που προσπαθεί με αφορμή την πολιτική επικαιρότητα να ξεχωρίσει τα πιο σημαντικά απ’ αυτήν και να τ’ απεικονίσει με δυο τρία σκίτσα στις γελοιογραφίες του. Η γελοιογραφία ήταν ανέκαθεν ένα όπλο στην έντυπη δημοσιογραφία. Ο Ι.Βάης ξεχωρίζει, γιατί αφιέρωσε το μεγαλύτερο όγκο των σκίτσων του στην εργατική τάξη και τους αγώνες της, «μοιράζεται μαζί με τους δημοσιογράφους του Ριζοσπάστη το ίδιο καθήκον», όπως γράφουν οι συνάδελφοί του στον πρόλογο του λευκώματος. Αυτό είναι να φωτιστεί η αλήθεια από τη σκοπιά των “από κάτω”. Κι αυτό ο σκιτσογράφος το υπηρετεί περίφημα με το καλλιτεχνικό πενάκι του αλλά και την ιδεολογική του συγκρότηση. Με αυτήν την έννοια το σκίτσο του είναι πολιτικό, καθώς αποτυπώνει την κοινωνική ζωή, είναι επίκαιρο αλλά παράλληλα και διαχρονικό. Κι αυτό διαπιστώνουμε, αν δούμε συνολικά τα σκίτσα (2012-2024) που περιέχονται στο λεύκωμα. Έτσι ο Ιάκωβος Βάης με μια “εικόνα-σχόλιο” μας κάνει να γελάσουμε, να προβληματιστούμε, ακόμη και ν’ ανησυχήσουμε… Το λεύκωμα πέρα από την καλλιτεχνική του αξία προσφέρει στον αναγνώστη και μια υπενθύμιση των πολιτικών γεγονότων της περιόδου 2012 – 2024.
• Μνημεία, μουσεία των αγώνων του λαού. Υλικά ημερίδας της ΚΕ του ΚΚΕ -18 Απρίλη 2024 (Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2025, 112 σελίδες). Το ΚΚΕ στην υπερεκατοντάχρονη ιστορία του έχει να δείξει γιγάντιες αναμετρήσεις με τον ταξικό αντίπαλο της εργατικής τάξης σε κάθε γωνιά της χώρας μας’ ποτισμένοι είναι οι τόποι μας με το αίμα μελών και στελεχών του, καθώς και των χιλιάδων αγωνιστών του λαού που τάχθηκαν στο πλευρό του, για ν’ αντιμετωπίσουν τους ντόπιους εκμεταλλευτές και τους ξένους υποστηριχτές τους. Για να μην ξεχαστούν όλοι αυτοί που συνέβαλαν στον αγώνα για την προκοπή του λαού μας η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ εδώ και χρόνια έχει ξεκινήσει να υλοποιεί την απόφαση να υψωθούν στα σημαντικότερα σημεία της ταξικής σύγκρουσης μνημεία, παντού όπου έγιναν μάχες κι έπεσαν αγωνιστές, όπου φυλακίστηκαν, μαρτύρησαν κι εκτελέστηκαν. Εκτός από τα μνημεία δημιουργήθηκαν από το ΚΚΕ και πολλά Μουσεία της ιστορίας των μεγαλύτερων ταξικών συγκρούσεων. Το περιεχόμενο του βιβλίου είναι εισηγήσεις της ημερίδας της ΚΕ που αναφέρονται στη σημασία των μνημείων και μουσείων για να κρατηθεί ζωντανή η μνήμη, ο ρόλος τους σε αυτή την προσπάθεια και μάλιστα σε μια εποχή που, λόγω των ανατροπών των σοσιαλιστικών καθεστώτων, μια σειρά μνημεία έχουν αποκαθηλωθεί σε πόλεις πρώην σοσιαλιστικών χωρών, όπως σύμβολα ή αγάλματα διαφόρων αγωνιστών που πρωτοστάτησαν στο παγκόσμιο εργατικό, κομμουνιστικό κίνημα. Σήμερα που η προσπάθεια για την αναθεώρηση της ιστορίας, η ανιστόρητη εξίσωση κομμουνισμού – φασισμού από αστικές κυβερνήσεις και οργανισμούς του κεφαλαίου στοχεύει στο μυαλό των νέων, που ζούνε σε μια εποχή μακριά χρονικά από τις λαμπρές ιστορίες του εργατικού κινήματος, σήμερα όσο ποτέ άλλοτε προβάλλει η ανάγκη η νέα γενιά να μην ξεκοπεί από την ιστορία των λαϊκών αγώνων. Γι’ αυτό το ΚΚΕ θεωρεί υποχρέωσή των μελών του να διατηρούν και μέσα από τα μνημεία και τα μουσεία, αλλά πολύ περισσότερο μέσα από το σημερινό αγώνα τους, ζωντανή τη μνήμη των αγώνων του λαού μας. Στο βιβλίο παρουσιάζεται επίσης η συμβολή των εικαστικών στην ανάδειξη και προβολή της ιστορικής μνήμης από διάφορους καταξιωμένους καλλιτέχνες που δημιούργησαν αυτά τα σύγχρονα έργα τέχνης. Η μεγάλη τους προσπάθεια δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί χωρίς τη συμβολή των δεκάδων εργατοτεχνιτών, φωτογράφων, επιστημόνων, ιστορικών, μελών και φίλων του ΚΚΕ, των τμημάτων της Κεντρικής Επιτροπής και της υπηρεσίας στήριξης πληροφοριακών συστημάτων. Εκτός από τα μουσεία και τα μνημεία που στήθηκαν στη χώρα εξαιρετική και αξιέπαινη είναι η δημιουργία του ιστότοπου ωηίωία.ΚΚε. ^ όπου μπορεί να βρει κανείς ψηφιακή τρισδιάστατη αποτύπωση των μνημείων, μουσείων, των χώρων δράσης του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ.
• Ένρικε Βονγκ Γκουτιέρες, Πράξεις πολέμου (Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2025, 328 σελίδες). Στην Κούβα, μετά την Επανάσταση του λαού της το 1959, έχουν γίνει πολλές φορές προσπάθειες ανατροπής της εξουσίας με αντεπαναστάτες συνεργάτες της ΟΑ. Το βιβλίο, που κατάκτησε το βραβείο μυθιστορήματος αστυνομικής λογοτεχνίας στο διαγωνισμό του Υπ. Εξωτερικών της Κούβας το 2023 για την “Επέτειο της Επαναστατικής Νίκης”, μιλάει για ένα πραξικόπημα που οργανώνεται από τη ΟΑ με τη βοήθεια των νέων τεχνολογιών. Οι Μυστικές Υπηρεσίες της Κούβας προσπαθούν να το αποτρέψουν. Το ερώτημα είναι: κατά πόσο η τεχνολογία σήμερα μπορεί να είναι ένα ακόμα όπλο στα χέρια της αντίδρασης για την ανατροπή ενός καθεστώτος όπου την εξουσία έχει η εργατική τάξη; Αυτό μπορεί να γίνει, καθώς «όλα κρύβονται στην καρδιά της ίδιας της κοινωνίας και κυριεύουν σιγά-σιγά κάθε χώρο, ενώ ο κόσμος κοιτάζει αλλού, προσηλωμένος στο τελευταίο μοντέλο κινητού ή σε κανένα από αυτά τα τόσα ελκυστικά “αρρ5\ όπως λέει ένας από τα πρόσωπα του αστυνομικού αυτού μυθιστορήματος.
• Σεμίνα Διγενή, Το ένδοξο σκοτάδι του Βοτανικού.Μυθιστόρημα της πραγματικότητας (Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2025,232 σελίδες). Μια οικογένεια ζει κι εργάζεται στη συνοικία του Βοτανικού, με τη γιαγιά Ασημίνα, προερχόμενη από αστική οικογένεια και μεγα λωμένη σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον απ’ αυτό του Βοτανικού, να παίζει βαρυσήμαντο ρόλο στην οικογένεια, και με τον παππού, έναν λαϊκό άνθρωπο, όπως και οι γείτονές του. Παράλληλα με την καθημερινή ζωή της οικογένειας παρουσιάζεται το κοινωνικό- πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται τα πρόσωπα, το ιστορικό πλαίσιο των δεκαετιών της μετεμφυλιακής Ελλάδας με τις ταλαιπωρίες που συναντούσε ο λαός στην καθημερινή ζωή, με τη φτώχεια, το άγχος για το μεροκάματο, τη βιοπάλη των απλών ανθρώπων. Μέσα από τις αφηγήσεις του κοριτσιού – πρωταγωνίστριας της καθημερινής πραγματικότητας, ξεπηδούν χαρακτήρες των απλών ανθρώπων του Βοτανικού με τις λαϊκές αντιλήψεις τους, τα στερεότυπα, τις ιδέες και τις παραξενιές τους. Μια ευχάριστη ηθογραφική αφήγηση, που περνάει από τη δραματική στη χαρούμενη πλευρά της ζωής, πότε με τα ευτράπελα, πότε με αυτοσαρκασμό και ειρωνεία των προσώπων. Όταν το μικρό κορίτσι- αφηγήτρια γίνεται γυναίκα και κοιτάει κάποια στιγμή τον εαυτό της στον καθρέφτη, φαίνεται να τον αντιλαμβάνεται σαν μια αντανάκλαση όσων έζησε από τα παιδικά της χρόνια στο Βοτανικό, μια αντανάκλαση όλων των μελών της οικογένειάς της που επέδρασαν στη ζωή της. Απ’ όλους κάτι έχει πάρει, όλοι κάτι της κληροδότησαν. Εκτός όμως από τα πρόσωπα και η πολιτική ιστορία της Ελλάδας, έτσι όπως τη βίωσαν οι απλοί άνθρωποι του λαού τις δεκαετίες από το 1950 και μετά, άφησε στο κοριτσάκι του Βοτανικού το αποτύπωμά τους και γεννούσε μια νέα ματιά στη ζωή. Το βιβλίο, όπως λέει κι ο υπότιτλος του, κινείται ανάμεσα στο μύθο και την πραγματικότητα. Είναι στιγμές από τη ζωή της συγγραφέα και τα πρόσωπα του συγγενικού της περιβάλλοντος, που αποκαλύπτονται με μια σειρά από φωτογραφίες στο τέλος του βιβλίου. Όσοι ανήκουν στη γενιά του 1950 – 1960 πολλά θα θυμηθούν από τις δικές τους παρόμοιες ζωές, ενώ οι νεότεροι θα γνωρίσουν μέσα από την όμορφη, πότε χαλαρή και πότε έντονη αφήγηση, τη ζωή των γονιών τους ή των παππούδων τους.
• ΘΕΑΤΡΟ Νεφέλη Μαϊστράλη, Σπυριδούλες (Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2024, 80 σελίδες). Το θεατρικό αυτό έργο αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας αλλά στηρίζεται σε πραγματικά γεγονότα, στην απάνθρωπη μεταχείριση της Σπυριδούλας από τ’ αφεντικά της. Η πραγματική ιστορία της Σπυριδούλας, με τα φοβερά βασανιστήρια και βιαιοπραγίες που υπέστη το κορίτσι αυτό που ήταν υπηρέτρια σε ένα αστικό σπίτι, συντάραξε το πανελλήνιο, όταν ήρθε στο φως της δημοσιότητας, κι έγινε αφορμή ν’ ανοίξουν τα στόματα κι άλλων κοριτσιών που δούλευαν σε πλουσιόσπιτα της Αθήνας και του Πειραιά. Το έργο παρουσιάζει την εκμετάλλευση των νεαρών κοριτσιών που έρχονταν από την επαρχία σε περιόδους μεγάλης ανέχειας των πολυμελών οικογενειών τους, γιατί δεν μπορούσαν να βρουν τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους, και πίστευαν, λόγω των στερεοτύπων και του θεσμού της προίκας, ότι τα κορίτσια ήταν ένα ακόμα βάρος. Κι όμως, ακόμα και σήμερα η θέση της γυναίκας στην καπιταλιστική κοινωνία, παρά τις αλλαγές στο αστικό δίκαιο, δεν είναι ισότιμη. Η αιτία όλων αυτών είναι το “δικαίωμα” στην εκμετάλλευση του ανθρώπου που δίνει η καπιταλιστική ιδιοκτησία, σε μια κοινωνία όπου οι άνθρωποι φτάνουν να συμπεριφέρονται σα θηρία, χωρίς ίχνος ανθρωπιάς. Η δύναμη όμως των κοριτσιών που δουλεύουν και στις μέρες μας κάτω από δραματικές συνθήκες σαν καθαρίστριες, είναι ο αγώνας, η αλληλεγγύη και η συμπαρά-σταση όλων των εργαζόμενων. Αυτό δίνει δύναμη σ’ αυτές να καταγγέλλουν τέτοιες συνθήκες και να μπορούν να βρουν δικαιοσύνη τελικά στην κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. «Λευτερωθείτε από τη σκλαβιά και τα νερά ταράξτε», είναι τα τελευταία λόγια του χορού, που αποτελούν οι Σπυριδούλες, με τα οποία κλείνει η παράσταση. Το έργο παίχτηκε στο θέατρο “Τζένη Καρέζη” τον περασμένο χειμώνα με μεγάλη επιτυχία.
• ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ_ Αθηνά Κόττη-Λάτση, Αθηνούλα, πού πάνε τον πατέρα σου οι χωροφύλακες; (Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2024, 344 σελίδες). Η συγγραφέας έζησε τα παιδικά της χρόνια κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στα βουνά του Ταϋγέτου και του Πάρνωνα. Ήταν χρόνια οξυμμένης πάλης, που καθοδηγήθηκε από τους λαϊκούς αγωνιστές του ΚΚΕ, το κόμμα που επέδρασε σαν καταλύτης στις εξελίξεις και συνέβαλε στη δημιουργία και δράση της ένδοξης Αντίστασης με τις οργανώσεις ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ, Εθνική Αλληλεγγύη. Ανάμεσα σε αυτούς τους αγωνιστές και ο πατέρας της Α.Κόττη, μέλος του ΚΚΕ. Η αυτοβιογραφία αναφέρεται συχνά σε κείνον για να σκιαγραφήσει τον ηρωισμό και τη δράση των κομμουνιστών την περίοδο της δεκαετίας του σαράντα. Η συγγραφέας επίσης καταγράφει τις δικές της εμπειρίες από τη δράση της στο Δ.Σ.Ε στον Πάρνωνα, που, όπως αναφέρει, ήταν σταθμός στη ζωή της και φωτεινός φάρος στη μνήμη και την ψυχή της. Έπειτα καταγράφει τις εμπειρίες της στις φυλακές της Τρίπολης και Αβέρωφ. Το βιβλίο δεν είναι απλά ένα βιβλίο μνήμης. Έρχεται να διαφωτίσει από πρώτο χέρι, από τους πρωταγωνιστές της ιστορίας της περιόδου 1940 – 1950, τις επόμενες γενιές. Είναι μια κατάθεση ψυχής στη νεότερη γενιά, για να μάθει τα κατορθώματά της γενιάς του ’40, να αντικρούσει τα ψεύδη και τα ελλιπή στοιχεία της ιστοριογραφίας που διδάσκεται στην εκπαίδευση και μέσα από εκπαιδευτικά προγράμματα, τα οποία έχουν ως στόχο να παρουσιάσουν την ιστορία διαστρεβλωμένη ή να στείλουν στη λήθη τις πιο λαμπρές στιγμές του ταξικού αγώνα του λαού μας. Είναι ένα κείμενο αναμνήσεων που γλαφυρά παρουσιάζει τις δυσκολίες, τα προβλήματα, τα βασανιστήρια που αντιμετώπισαν οι αγωνιστές, άντρες και γυναίκες, αλλά και τις χαρούμενες στιγμές του αγώνα. Είναι ένα βιβλίο με αναμνήσεις και σκέψεις που κληροδότησε η γιαγιά πια Αθηνά Κόττη – Λάτση στη νέα γενιά για να βγάλει κι αυτή τα συμπεράσματά της και να αντλήσει δύναμη στον αγώνα της, παίρνοντας τη σκυτάλη από τους γονείς και τους παππούδες της.
• ΙΣΤΟΡΙΑ _Φιλομένη (Φιλιώ) Τόλια, Ο Πολιτικός Επίτροπος στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας (ΔΣΕ) Στρατιωτικός πολιτικός καθοδηγητής. Από τον Καπετάνιο του ΕΛΑΣ στον Πολιτικό Επίτροπο. (Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2025, 328 σελ. 704). Οι αναθεωρητές της ιστορίας των σύγχρονων χρόνων, και κύρια της περιόδου του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και εξής, προσπαθούν σήμερα περισσότερο να επηρεάσουν τη λαϊκή συνείδηση και ιδιαίτερα τη νεολαία, διαστρεβλώνοντας την ιστορία και κατασυκοφαντώντας τον τιτάνιο αντιφασιστικό αγώνα των λαών με πρωτοπόρο την ΕΣΣΔ. Βιβλία, άρθρα και διάφορα δημοσιεύματα αστών ιστορικών και δημοσιογράφων έχουν μεγάλο μερίδιο σε αυτήν την προσπάθεια διαστρέβλωσης της ιστορίας και στη χώρα μας. Το αρχειακό υλικό, πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές περιμένουν ερευνητές που θα φέρνουν στο φως τα στοιχεία, ώστε να γίνει γνωστή η αληθινή ιστορία των αγώνων του λαϊκού κινήματος και των αγωνιστών, που έδωσαν τη μάχη, ακόμη και τη ζωή τους, για να υπερασπιστούν τα δίκια τους. Σ’ αυτήν την κατεύθυνση κινείται το βιβλίο, αποτέλεσμα της έρευνας διδακτορικής διατριβής στο Πάντειο πανεπιστήμιο. Πραγματεύεται τη συμβολή του Πολιτικού Επιτρόπου (ΠΕ) του ΔΣΕ στην ταξική αναμέτρηση για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους ντόπιους εκμεταλλευτές και τους ξένους υποστηριχτές τους στη χρονική περίοδο 30/3/1946 έως 29/8/1949.
• Νικολάι Ποντβόισκι, Η Κόκκινη φρουρά τις μέρες του Οκτώβρη – Λένινγκραντ και Μόσχα (Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2024, 112 σελ.). Το βιβλίο γράφτηκε από έναν από τους πρωταγωνιστές της Οχτωβριανής Επανάστασης. Ο συγγραφέας παρουσιάζει τη συμβολή της Κόκκινης φρουράς, της ένοπλης I οργάνωσης του προλεταριάτου στην προετοιμασία και την εδραίωση της Επανάστασης που έδρασε στις δυο μεγάλες πόλεις στη Μόσχα και την Πετρούπολη (Λένινγκραντ). Η Κόκκινη φρουρά βρέθηκε αντιμέτωπη με την αντίδραση της αστικής τάξης από τη στιγμή της εμφάνισής της, γιατί ήταν οργανωμένη μέσα στην καρδιά της εργατικής τάξης, μέχρι τη στιγμή που το κόμμα των Μπολσεβίκων και κατ’ επέκταση η Κόκκινη Φρουρά βρέθηκαν στην παρανομία (Ιούλης 1917). Οι επαναστατημένοι εργάτες όμως, παρά τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν, με την καθοδήγηση του Λένιν γνώριζαν καλά ότι δεν μπορούσε να νικηθεί η λυσσαλέα αντίδραση απέναντι στην Επανάσταση, αν δεν νικιόταν η αστική τάξη και στρατιωτικά, οπότε μια δυνατή στρατιωτική φρουρά βρέθηκε στην παρανομία του προλεταριάτου ήταν απαραίτητη για την απαλλαγή των εργατών από τους εκμεταλλευτές τους. Αυτό φάνηκε στη διάρκεια της σοσιαλιστικής Επανάστασης του Οχτώβρη 1917 κι αποδείχτηκε πόσο σημαντική ήταν η δουλειά στους στρατιωτικούς από την πλευρά των μπολσεβίκων. Από την άλλη, από μόνη της μια στρατιωτική οργάνωση δεν μπορούσε να καταλήξει σε νίκη, αν δεν πλαισιωνόταν στην προσπάθεια για κατάληψη της εξουσίας από την πολιτική οργάνωση του προλεταριάτου.
• Βιατσεσλάβ Μ. Μολότοφ, Προς την Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΣΕ (1965), Εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2024 Τον Οχτώβρη του 2024 κυκλοφόρησε στα ελληνικά το βιβλίο του Μολότοφ, με την επιμέλεια της Ιδεολογικής Επιτροπής της ΚΕ του ΚΚΕ. Η μετάφραση έγινε από το Θέμη Καζαντζίδη και η επιμέλεια της μετάφρασης από την Κυριακή Καμαρινού. Στο βιβλίο παρουσιάζεται ένα μέρος της επιστολής του Β.Μ Μολότοφ (ψευδώνυμο του Β.Μ Σκριάμπιν), ο οποίος υπήρξε ιστορικό στέλεχος των μπολσεβίκων και υπηρέτησε από σημαντικές κυβερνητικές θέσεις την υπόθεση του πρώτου στην ιστορία σοσιαλιστικού κράτους μέχρι και το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ. Στο συνέδριο αυτό, καθώς και τα δυο επόμενα, μέχρι το 22^ο, που έμειναν στην ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος ως σημεία καμπής και οπορτουνιστικής στροφής του ΚΚΣΕ, διαφώνησε. Αρχικά καθαιρέθηκε από μέλος του Προεδρείου (του Πολιτικού Γραφείου) και στη συνέχεια, το 1962, διαγράφηκε από το Κόμμα, ενώ αποκαταστάθηκε το 1984, δυο χρόνια πριν το θάνατό του.
• Παιδικό βιβλίο
  Κάθε ιστορία έχει το μυστικό της, κάθε βιβλίο έχει τα ταξίδια του. Το καλοκαίρι του 1979 η παρέα “Ήλιος ήλιος και βροχή” ξεκίνησε το ταξίδι της πάνω στα λεπτά φύλλα του περιοδικού “Παιδιά, Γεια Χαρά” Κάθε εβδομάδα εξερευνούσε και ανακάλυπτε ομορφιές, αλήθειες και φαντασίες, φίλους και δράκους σε κάθε τόπο. Το 1981 βρέθηκε να ταξιδεύει πάνω σε καμαρωτά φύλλα βιβλίου. Από τότε ταξιδεύει σε πέλαγα και πεδιάδες και οι παραμυθοήρωες βλέπουν τα ταξίδια τους να γίνονται ακόμη και θεατρική παράσταση. Τι ευτυχία! Με τις φωνές των παιδιών μιλάνε, με τους χορούς τους χορεύουν, με τα κουστούμια τους ζωντανεύουν. «Αφού περνάμε ωραία, γιατί δεν πάμε κι αλλού;» αναρωτήθηκαν κάποτε. Και αφού δούλεψαν με ενθουσιασμό, ο κυρ-Ήλιος και η κυρα-Βροχούλα είναι δύο πρωτότυποι συνοδοιπόροι σ’ ένα καλαίσθητο βιβλίο γεμάτο παραμύθια και θρύλους από όλα τα μέρη της Ελλάδας. Ιστορίες που εκμυστηρεύεται ο μυστηριώδης Παράξενος Πραματευτής στη συγγραφέα κι εκείνη μας τις μεταφέρει και τις ζωντανεύει με τον δικό της γλαφυρό και λογοτεχνικότατο τρόπο γραφής.
• Χρύσα Καροπούλου φιλόλογος _ Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και η Αντιφασιστική Νίκη των Λαών Ποιος; Πού; Πότε; Γιατί; – Νέα έκδοση της Σύγχρονης Εποχής για ηλικίες: 12+ χρονών, Σκίτσα: Κωνσταντίνος Ρουγγέρης. Πρόκειται για ένα πολύ όμορφα και δημιουργικά φτιαγμένο βιβλίο, με ολοσέλιδες εικονογραφήσεις, χάρτες, πλούσιο φωτογραφικό υλικό, ντοκουμέντα και διάφορα άλλα τεκμήρια της εποχής. Τα κείμενα έχει επιμεληθεί η Διατμηματική Επιτροπή της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ για τις μικρότερες ηλικίες της νεολαίας.
• Ιώ Τσοκώνα, Μια μέρα με τον Θαλή Εικονογράφηση: Ιάσονας Ανδριανός Εκδ. Ε. Ρώσση, Αθήνα 2024, 62 σελ. Κυκλοφόρησε πρόσφατα ένα πάρα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο για παιδιά και μεγάλους, της Ιώς Τσοκώνα για το Θαλή το Μιλήσιο, αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο και επιστήμονα. Η στήλη του περιοδικού μας αναφέρεται συχνά στην αναγκαιότητα της προσέγγισης και της εδραίωσης από πολύ νωρίς στις παιδικές και νεανικές συνειδήσεις της πεποίθησης πως ο κόσμος γύρω τους διέπεται από φυσικές, κοινωνικές νομοτέλειες και νόμους, που γνωρίζοντάς τους μπορεί ο άνθρωπος να βελτιώνει και ν’ αλλάζει προς το καλύτερο τους όρους της ζωής του. Βέβαια, το εγχείρημα να φέρει κανείς την επιστημονική γνώση κοντά στο παιδί, χωρίς υποχωρήσεις στο γνωστικό περιεχόμενο, τηρώντας ταυτόχρονα τους όρους της παιδαγωγικής «εντιμότητας», όπως προσδιόριζε Αμερικανός ψυχολόγος (1960) τη συνθήκη να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη το επίπεδο της ανάπτυξης του παιδιού και οι γνωστικές του δυνατότητες, δεν είναι καθόλου εύκολο. Πόσο μάλλον, όταν το εγχείρημα αυτό επεκτείνεται σε πεδία φιλοσοφικής σκέψης και μάλιστα της προ- σωκρατικής, που στη χώρα μας δεν είναι προβεβλημένη όσο θα έπρεπε, σε αντίθεση με την έκταση και το φιλοσοφικό/ ιδεολογικό εκτόπισμα και το κύρος που αποπνέει παγκόσμια η Ιωνική Σχολή σκέψης και οι πρώτοι υλιστές φιλόσοφοι, που εισήγαγαν τη μετρική αντίληψη των ποσοτικών σχέσεων δια της αποδείξεως, προκειμένου να αιτιολογηθούν τα διάφορα φυσικά φαινόμενα – μια βασική αρχή της επιστημονικής διαδικασίας __ Κυριακή Καμαρινού