Ο Ούγκο Τονιάτσι __ Ugo Tognazzi (23 Μαρτίου 1922 – 27 Οκτωβρίου 1990) ήταν Ιταλός ηθοποιός και σκηνοθέτης. Μια πρώτη κριτική ματιά της προσφοράς του Ugo Tognazzi στην 7η τέχνη από τη φίλη Χλόη Cloè από δύο δημοσιεύματά της στο περιοδικό cineforum.
Η συμβολή του Ugo Tognazzi στην έβδομη τέχνη αντιπροσωπεύει έναν από τους θεμελιώδεις πυλώνες της ιταλικής κωμωδίας και, γενικότερα, του διεθνούς κινηματογράφου. Μαζί με τους Vittorio Gassman, Alberto Sordi, Marcello Mastroianni και Nino Manfredi, ο Tognazzi επαναπροσδιόρισε την τέχνη της κινηματογραφικής υποκριτικής, μετατρέποντας την κωμωδία από καθαρή ψυχαγωγία σε διαυγή κοινωνιολογική έρευνα.
Γράφει ο \\ Αστέρης Αλαμπής _Μίδας
Ugo ο Υπέροχος Τραγικωμικός
Ανακαλώντας μία από τις κορυφαίες ερμηνείες του —η οποία του χάρισε βραβείο στο Φεστιβάλ των Καννών— στον πρωταγωνιστικό ρόλο της ταινίας του Μπερνάρντο Μπερτολούτσι *Η Τραγωδία ενός Γελοίου Ανθρώπου* __*La tragedia di un uomo ridicolo* \\ σχετικό ο αρχείο, μια εις βάθος ανάλυση, γραμμένη από τον Adriano Piccardi για το *Cineforum* (τ. 209, Νοε 1981).
1. *Η Τραγωδία ενός Γελοίου Ανθρώπου*
La tragedia di un uomo ridicolo __Έχοντας γυρίσει δύο «διεθνείς» ταινίες, έχοντας δει μια προσπάθεια σκηνοθεσίας μιούζικαλ στη Βραζιλία να ναυαγεί, και έχοντας λάβει προτάσεις από την Αμερική για La tragedia di un uomo ridicoloπρότζεκτ που δεν τον ενδιέφεραν, ο Μπερτολούτσι ένιωσε την ανάγκη να επιστρέψει για δουλειά στην Ιταλία —και συγκεκριμένα στην κοιλάδα του Πάδου, κοντά στην Πάρμα—, μια περιοχή που ανέκαθεν αποτελούσε για εκείνον πηγή αναμνήσεων και έμπνευσης, καθώς και δεξαμενή τοπίων και ανθρώπινων αρχετύπων. Η ιστορία, την οποία ανέπτυξε ο ίδιος, βασίζεται σε ένα πραγματικό γεγονός· απλώς άλλαξε τα ονόματα, τις τοποθεσίες και την κοινωνική θέση των χαρακτήρων. Όταν παρουσίασε την ιδέα στον Τονιάτσι, ο ηθοποιός ταυτίστηκε βαθιά με τον χαρακτήρα. Αυτή η ταύτιση οδήγησε τον δημιουργό —όπως ο ίδιος παραδέχεται— να προσεγγίσει το εγχείρημα ως μια εξερεύνηση της persona-Tognazzi πίσω από τον ηθοποιό που κρυβόταν κάτω από τον Τονιάτσι __η συνέχεια στο τέλος της ανάρτησης
2. *Il commissario Pepe*
Μάλλον άγνωστη στους πολλούς η εξαιρετική ταινία “Επιθεωρητής Πέπε” _ 1969 σε σκηνοθεσία Ettore Scola. Η ιστορία βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του συγγραφέα και παρτιζάνου Ugo Facco De Lagarda (1896 –1982)
🤔 Υπόθεση:
Ο Antonio Pepe είναι ένας καλόβολος δημοκρατικός και ανεκτικός, αστυνομικός επιθεωρητής που προσπαθεί να λύσει προβλήματα με την κοινή λογική, χωρίς ποτέ να καταχράται την εξουσία του. Μια μέρα, του ανατίθεται να διερευνήσει σεξουαλικά εγκλήματα στην περιοχή ευθύνης του. Γρήγορα ανακαλύπτει ότι η πόλη του __μια μικρή πολιτειούλα του ιταλικού βορρά δεν είναι τόσο αξιοσέβαστη όσο φαινόταν. Κάτω από ένα πέπλο υποκρισίας, διαπράττονται εγκλήματα που κυμαίνονται από την υποκίνηση πορνείας ανηλίκων έως την παιδεραστία. Ανακαλύπτει επίσης ότι αυτά τα εγκλήματα διαπράττονται από μία κοινωνική τάξη το enfant gâté, την αστική (μεσο και μεγαλοαστική αφρόκρεμα) αλλά είναι παντού, εμπλέκοντας γενικώς την τοπική εξουσία με ευρύτερες διασυνδέσεις, λιγότερο και περισσότερο πλούσιους, ευγενείς και κληρικούς, επαρχιακούς αξιωματούχους, ακόμη και πολλούς κοντά στην αστυνομία. Αποφασισμένος να φτάσει στη βάση της υπόθεσης, αρχικά αντιμετωπίζει μια απόπειρα εκφοβισμού και στη συνέχεια τον παροτρύνει ο questore σσ. επικεφαλής της αστυνομίας να αγνοήσει τα μεγάλα ψάρια, σέρνοντας μόνο τα μικρά στα δίχτυα του για εκλογικούς κά λόγους. Ανακαλύπτει επίσης __παρεμπιπτόντως ότι η ερωμένη του ζει διπλή ζωή ως πορνομοντέλο σε ένα πρακτορείο του Μιλάνου, όπου ποζάρει για χρήματα. Βαθιά πικραμένος, περιμένοντας και την προαγωγή του σε vice questore (δεξί χέρι του δντή της αστυνομίας) και την επακόλουθη μετάθεσή του, ο επιθεωρητής παραδίδει τον φάκελο στον διάδοχό του, λέγοντας στον βοηθό του ότι αν είναι καλύτερος από αυτόν, θα καταδιώξει τους ισχυρούς αν είναι χειρότερος, θα κυνηγήσει διώξει μόνο τους απλούς ανθρώπους. Έχει προηγηθεί μια σκηνή, λίγο πριν το τέλος όπου κοιτάζει μία μία τις φωτογραφίες, απορρίπτει … απορρίπτει και μένει μόνο με μια πόζα της φιλενάδας του. Εεεεε όχι!! Μουρμουρίζει ξανακλείνει το φάκελο και ξεκινάει μια μοναχική πορεία προς το πουθενά __τίτλοι τέλους | δείτε τη συνέχεια παρακάτω
Ugo Tognazzi:
Μια κριτική ανάλυση της εξαιρετικής κινηματογραφικής του κληρονομιάς.
🎭 Η Μάσκα του Καθημερινού «Τέρατος»
Σε αντίθεση με τον Sordi (την ενσάρκωση του δειλού και πονηρού μέσου Ιταλού) ή τον Gassman (τον πληθωρικό σόουμαν), ο Tognazzi εξειδίκευσε την υποκριτική του στην απεικόνιση αστικών κακιών, σύγχρονων νευρώσεων και ανθρώπινων αδυναμιών. Οι χαρακτήρες του είναι συχνά συνηθισμένοι άνθρωποι που κατακλύζονται από προσωπικές εμμονές, συνθλίβονται από τον κομφορμισμό ή θύματα της οικονομικής άνθησης.
Κυνισμός και σάτιρα: Υπό την καθοδήγηση δασκάλων όπως ο Dino Risi και ο Marco Ferreri, ο Tognazzi κατάφερε να δώσει ζωή σε γκροτέσκους, δυσάρεστους, αλλά τραγικά ανθρώπινους χαρακτήρες.
Η κρίση της αρρενωπότητας: Ήταν από τους πρώτους που έφεραν στην οθόνη την ευθραυστότητα του σύγχρονου άνδρα απέναντι στην κοινωνική αλλαγή και τη γυναικεία χειραφέτηση.
🎬 Βασικές συνεργασίες και αριστουργήματα __Η καριέρα του Tognazzi ισορροπεί σταθερά μεταξύ του υψηλού επιπέδου λαϊκού κινηματογράφου και του πιο ριζοσπαστικού και πρωτοποριακού κινηματογράφου δημιουργών.
🏳️🌈 Ένας πρωτοπόρος της νεωτερικότητας: “Η Φαυλία”: η Η ερμηνεία του Renato Baldi στην ταινία του Édouard Molinaro __La Cage aux folles, 1978, αξίζει ιδιαίτερης μνείας. Σε μια εποχή που η ομοφυλοφιλία στον κινηματογράφο συχνά αντιμετωπίζονταν ως προσβλητικά ή τραγικά στερεότυπα, ο Tognazzi (μαζί με τον Michel Serrault) προσφέρει μια ερμηνεία εξαιρετικής αξιοπρέπειας, ζεστασιάς και ανθρωπιάς. Η ταινία κατέρριψε τεράστια πολιτισμικά εμπόδια, αποδεικνύοντας την ικανότητα του ηθοποιού να υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα.
⚖️ Όρια και Αντιφάσεις της Κληρονομιάς του: Μια κριτική ανάλυση δεν μπορεί να αγνοήσει ορισμένες λιγότερο διάσημες πτυχές της καλλιτεχνικής του καριέρας
Υπερπαραγωγικότητα: Ο Tognazzi έκανε πάνω από 140 ταινίες. Αυτή η βουλιμία στο έργο του τον οδήγησε συχνά να δεχτεί ρόλους σε μικρές ταινίες, φάρσες που διακόπτονταν από επαναλαμβανόμενες φόρμουλες που μερικές φορές επισκίαζαν το μεγαλείο του.
Σκηνοθεσία: Ως σκηνοθέτης (σκηνοθέτησε πέντε ταινίες, συμπεριλαμβανομένων των “Ο Άνθρωπος στο Δάσος” και “Βραδινοί Ταξιδιώτες”, δεν πέτυχε ποτέ την ίδια απήχηση και αναγνώριση που πέτυχε ως ηθοποιός, παραμένοντας συχνά στη σκιά των σκηνοθετών που τον καθοδήγησαν.
🌟 Σύγχρονη Κληρονομιά: Ο Ugo Tognazzi άφησε ένα δυσαναπλήρωτο κενό επειδή ενσάρκωσε έναν τρόπο δημιουργίας ταινιών που συνδύαζε την δίψα για ζωή (το πάθος του για τη μαγειρική ήταν διάσημο και τη θεωρούσε μορφή τέχνης ισάξια με τον κινηματογράφο) με μια βαθιά αναλυτική νοημοσύνη. Η υποκριτική του, που αποτελείται από χαμένες ματιές, μισοχαμόγελα και ξαφνικές λεκτικές εκρήξεις, παραμένει ένα ανοιχτό σχολείο για όποιον θέλει να εξερευνήσει τις αντιφάσεις των ανθρώπων.
Ο πολιτικός προσανατολισμός του Τονιάτσι χαρακτηριζόταν πάντα από έντονο αντικομφορμισμό, φιλελεύθερες θέσεις και πλήρη αποστροφή προς την άκαμπτη δομή των παραδοσιακών κομμάτων. Η εξέλιξή του και οι πολιτικές του απόψεις μπορούν να συνοψιστούν σε ορισμένα θεμελιώδη στάδια και χαρακτηριστικά: Νεολαία και RSI: Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, μετά την ανακωχή του 1943, ο Τονιάτσι κατατάχθηκε στο Ναυτικό της Ιταλικής Κοινωνικής Δημοκρατίας (RSI) σσ. η Repubblica Sociale Italiana – RSI, ευρύτερα γνωστή ως Repubblica di Salò (Δημοκρατία του Σαλò), ήταν ένα φασιστικό κράτος-μαριονέτα της Ναζιστικής Γερμανίας. Αργότερα, ο ηθοποιός μίλησε για αυτή την εμπειρία χωρίς υποκρισία, ορίζοντας την ως μια επιλογή που υπαγορεύτηκε περισσότερο από ιστορικές συνθήκες, το νεαρό της ηλικίας του και το πνεύμα της εποχής παρά από μια πραγματική και συνειδητή ιδεολογική ωριμότητα. Σάτιρα και η σύγκρουση με τη λογοκρισία: Τη δεκαετία του 1950, μαζί με τον Ραϊμόντο Βιανέλο, ήταν ο πρωταγωνιστής της πρώτης μεγάλης υπόθεσης λογοκρισίας της ιταλικής δημόσιας τηλεόρασης (RAI). Το 1959, το πρόγραμμά τους “Uno due tre” ακυρώθηκε επειδή χλεύαζε την τυχαία πτώση του Ιταλού Προέδρου Giovanni Gronchi στη Σκάλα του Μιλάνου, καταδεικνύοντας την ασεβή, αλλά παιδιάστικη προσέγγιση του Tognazzi στην εξουσία. Η εγγύτητά του με την σοσιαλδημοκρατία (Σοσιαλιστικό Κόμμα __PSI). Το 1979, ήταν συνεργός σε μια διάσημη φάρσα του σατιρικού περιοδικού “Il Male”, το οποίο δημοσίευε ψεύτικα πρωτοσέλιδα σε εθνικές εφημερίδες ανακοινώνοντας τη σύλληψη του Tognazzi με την κατηγορία ότι ήταν ο “ανώτατος ηγέτης των Ερυθρών Ταξιαρχιών”. Ο Tognazzi συμφώνησε να φωτογραφηθεί με χειροπέδες για να διεκδικήσει προκλητικά το “δικαίωμα στην ανοησία” και να επικρίνει τη θεαματοποίηση και τα δικαστικά θεωρήματα εκείνων των χρόνων. Ένταξη στο Ριζοσπαστικό Κόμμα: Τη δεκαετία του 1980, ήρθε πολύ κοντά στον Μάρκο Πανέλα και αποφάσισε να ενταχθεί επίσημα στο Ριζοσπαστικό Κόμμα το 1986. Γενικός *περιφερόμενος*.
Το 1981 τιμήθηκε με το βραβείο καλύτερου ηθοποιού στο φεστιβάλ των Καννών για την ερμηνεία του στην ταινία *η τραγωδία ενός γελοίου ανθρώπου* __αναλυτική αναφορά παρακάτω. Επίσης, έλαβε υποψηφιότητα για τη Χρυσή Σφαίρα Α’ Ανδρικού ρόλου για την κωμωδία L’immorale (1968) και ως σκηνοθέτης τη Χρυσή Άρκτο για την ταινία Il fischio al naso (1967). Πήρε 14 διαφορετικά βραβεία + 8 υποψηφιότητες
Ugo Ottavio Tognazzi

Ιταλός ηθοποιός (κυρίως κωμικός) και δευτερευόντως σκηνοθέτης ο Ugo Tognazzi, γεννημένος ως Ottavio (Κρεμόνα, 23 Μαρτίου 1922 – Ρώμη, 27 Οκτωβρίου 1990), θεωρείται μία από τις σημαντικότερες μορφές της *commedia all’italiana*, μαζί με τους Vittorio Gassman, Nino Manfredi, Marcello Mastroianni Alberto Sordi κά.
σσ. Αν και έχουμε ξαναμιλήσει για τον όρο η *Κομέντια αλ’ιταλιάνα* είναι ιταλικό κινηματογραφικό είδος που γεννήθηκε στην Ιταλία τη 10ετία του 1950 και αναπτύχθηκε στις 10ετίες 1960-1970.
Υποδηλώνει και μια περίοδο (περίπου από τα τέλη της 10ετίας του 1950 έως τις αρχές της 10ετίας του 1970) κατά την οποία η ιταλική κινηματογραφική βιομηχανία παρήγαγε πολλές εμπορικά και καλλιτεχνικά επιτυχημένες κωμωδίες, με ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά όπως σάτιρα, φαρσικές και γκροτέσκες προεκτάσεις, μια έντονη εστίαση σε πικάντικα κοινωνικά ζητήματα της περιόδου (όπως σεξουαλικά θέματα, διαζύγια, αντισύλληψη, θρησκευτικό γάμο, η οικονομική άνοδος της χώρας και οι διάφορες συνέπειές της, η θρησκευτική επιρροή της Καθολικής Εκκλησίας) και μια κυρίαρχη μεσαία τάξη σαν σκηνικό, που θέλει να μεγαλώσει, αλλά χαρακτηρίζεται από ένα ουσιαστικό υπόβαθρο θλίψης και κοινωνικής κριτικής που αραίωσε το κωμικό περιεχόμενο
Θεωρείται ευρέως ότι ξεκίνησε με την ταινία Ο κλέψας του κλέψαντος (Μάριο Μονιτσέλι 1958) και προέρχεται το όνομά του από τον τίτλο της ταινίας Διαζύγιο αλά Ιταλικά του Πιέτρο Τζέρμι (1961).
Σύμφωνα με τους περισσότερους κριτικούς, Η Ταράτσα (1980) του Έττορε Σκόλα είναι το τελευταίο έργο που θεωρείται μέρος της. Η επιτυχία των ταινιών που ανήκουν στο είδος της οφείλεται τόσο στην παρουσία μιας ολόκληρης γενιάς σπουδαίων ηθοποιών, που ήξεραν πώς να ενσαρκώνουν αριστοτεχνικά τις (πολλές) κακίες και τις (λίγες) αρετές, όσο και τις απόπειρες χειραφέτησης αλλά και τις χυδαιότητες των Ιταλών της εποχής, τόσο στην προσεγμένη δουλειά σκηνοθετών, αφηγητών και σεναριογράφων, οι οποίοι επινόησαν ένα πραγματικό είδος, με ουσιαστικά νέες συνδηλώσεις, καταφέρνοντας να βρουν πολύτιμο υλικό για τις κινηματογραφικές τους δημιουργίες στις πτυχές μιας ραγδαίας εξέλιξης με πολλά αντιφάσεις __Δείτε εδώ
Λόγω του επαγγέλματος του πατέρα του, Ermenegildo —γνωστού ως «Gildo»—, ο οποίος εργαζόταν ως επιθεωρητής σε ασφαλιστική εταιρεία __και τον οποίο ο Ugo αργότερα επέλεξε για τον ρόλο του πατέρα του χαρακτήρα του στην ταινία *Il fischio al naso*, πέρασε τα παιδικά του χρόνια σε διάφορες πόλεις. Το 1936, επέστρεψε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Κρεμόνα, μαζί με τον πατέρα του, τη μητέρα του Alba Giavardi και τη μικρότερη αδελφή του, Ines, η οποία είχε γεννηθεί δύο χρόνια μετά από αυτόν. Στην Κρεμόνα, βρήκε δουλειά ως λογιστής στη βιομηχανία αλλαντικών Negroni. Στον ελεύθερο χρόνο του, συμμετείχε σε μια τοπική ερασιτεχνική θεατρική ομάδα —αν και το πραγματικό του ντεμπούτο στη σκηνή είχε γίνει πολύ νωρίτερα, σε ηλικία μόλις τεσσάρων ετών, στο Teatro Donizetti του Μπέργκαμο. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, κλήθηκε να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία, κατά τη διάρκεια της οποίας ασχολήθηκε με τη διοργάνωση ψυχαγωγικών προγραμμάτων. Μετά την ανακωχή της 8ης Σεπ 1943, επέστρεψε στην Κρεμόνα και εργάστηκε ως αρχειοθέτης, αλλά σύντομα μπήκε στην Εθνική Δημοκρατική Φρουρά της Ιταλικής Κοινωνικής Δημοκρατίας (RSI). Το 1945, το πάθος του για τον χώρο του θεάματος τον ώθησε να παραιτηθεί από τη δουλειά του και να μετακομίσει στο Μιλάνο. Εκεί, συμμετείχε σε μια ερασιτεχνική βραδιά ταλέντων, γεγονός που οδήγησε στην πρόσληψή του από τον θίασο της Wanda Osiris __σσ. Ουάντα Οσίρις σουμπρέτα, ηθοποιός και τραγουδίστρια της επιθεώρησης.
Το 1950, έκανε το κινηματογραφικό του ντεμπούτο στην ταινία *I cadetti di Guascogna*, σε σκηνοθεσία Mario Mattoli, όπου πρωταγωνίστησε στο πλευρό του Walter Chiari ενώ το 1955, εμφανίστηκε στην ταινία *La moglie è uguale per tutti*. Το 1951, γνώρισε τον Raimondo Vianello, με τον οποίο δημιούργησε ένα εξαιρετικά επιτυχημένο κωμικό δίδυμο. Από το 1954 έως το 1959, εργάστηκαν για τον ιταλικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα RAI στην εκπομπή ποικίλης ύλης *Un due tre*. Το πιο λαϊκό στυλ κωμωδίας του Tognazzi και η πιο εκλεπτυσμένη προσέγγιση του Vianello αλληλοσυμπληρώνονταν ιδανικά, αποδίδοντας εξαιρετικά κωμικά αποτελέσματα __αναφερθήκαμε ήδη. Το δίδυμο αναπαρέστησε τη σκηνή στην τηλεόραση: ο Vianello τράβηξε την καρέκλα από τον Tognazzi, προκαλώντας την πτώση του, με τον Vianello να σχολιάζει: «Ποιος νομίζεις ότι είσαι;»… και τον Tognazzi να απαντά: «Ε, αργά ή γρήγορα, ο καθένας μπορεί να πέσει». Το ίδιο κιόλας βράδυ, ο Ettore Bernabei αφαίρεσε την εκπομπή από το τηλεοπτικό πρόγραμμα και απέλυσε τον διευθυντή του Μιλάνου. Μετά από αυτά τα φάρσα επεισόδια τόσο στην τηλεόραση όσο και στον κινηματογράφο, ο Tognazzi μεταπήδησε τη δεκαετία του 1960 στην *commedia all’italiana*, φέρνοντας μια ιδιαίτερα προσωπική πινελιά στο είδος μέσω των χαρακτηριστικών του σε ταινίες όπως *La voglia matta* (1962), *Le ore dell’a (1962), *Le ore dell’a (196 more), *Il magnifico cornuto* (1964), *Straziami ma di baci saziami* (1968), *Il commissario Pepe* (1969), *Venga a prendere il caffè… da noi* (1970), *La supertestimone* (1971), *In nome*1971 (1973), *Romanzo popolare* (1974), *L’anatra all’arancia* (1975), *La stanza del vescovo* (1977) και *Il gatto* (1977). Δεν πρέπει, ωστόσο, να παραβλέψουμε τους δραματικούς του ρόλους, που σκηνοθέτησαν συμπολίτες του, ιθαγενείς της Πάρμας, Alberto Bevilacqua *La Califfa*, 1971· *Questa specie d’amore*, 1972 και Bernardo Bertolucci *La tragedia di un uomo ridicolo*, για το οποίο κέρδισε το βραβείο Καλύτερης Ταινίας Α9 στις Cannes.
- Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του 1960 και του 1970, δημιούργησε μια καλλιτεχνική συνεργασία με τον σκηνοθέτη Μάρκο Φερέρι —έναν στενό φίλο του—του οποίου η τάση για το γκροτέσκο και το σουρεάλ επέτρεψε στον Tognazzi να παραδώσει παραστάσεις που ήταν αντισυμβατικές, επιδεικτικές και διαφορετικές από τις τυπικές συμβάσεις της *commedia*. Υπό τη διεύθυνση του Φερέρι, εμφανίστηκε στο τμήμα “Il profesore” στην ανθολογική ταινία *Controsesso* (1964), καθώς και στις ταινίες μεγάλου μήκους *Una storia moderna – L’ape regina* (1963), *La donna scimmia* (1964), *L’uomo dei *5 cinquezill (19) (1966), *L’harem* (1967), *L’udienza* (1972), *La grande abbuffata* (1973) και *Non toccare la donna bianca* (1974).
- Συμμετείχε επίσης στην τριλογία *Amici miei* (1975, 1982, 1985) και στην τριλογία *Il vizietto* (1978, 1980, 1985), που σηματοδότησε το αποκορύφωμα της επιτυχίας του. Σκηνοθέτησε τον εαυτό του σε πέντε ταινίες—*Il mantenuto* (1961), *Il fischio al naso* (1967), *Sissignore* (1968), *Cattivi pensieri* (1976) και *I viaggiatori della sera* (1979)—καθώς και στην τηλεοπτική σειρά Francesco *F01*19*Ftolaz. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, επικεντρώθηκε κυρίως στο θέατρο, παίζοντας στο * Sei personaggi in cerca d’autore* στο Παρίσι (1986), *L’avaro* __ο τσιγκούνης (1988) και —μαζί με τον Arturo Brachetti—*M. Πεταλούδα* (1989). Το τελευταίο του έργο, η τηλεοπτική σειρά *Famiglia in giallo*, παρέμεινε ημιτελές. Τα δύο πρώτα επεισόδια ολοκληρώθηκαν και στη συνέχεια προβλήθηκαν στην τηλεόραση το 1991 ως μία ενιαία τηλεταινία.
- Το 1979, ο Τονιάτσι συμμετείχε σε μία από τις πιο εντυπωσιακές φάρσες στα μέσα ενημέρωσης στην ιταλική ιστορία, συμφωνώντας να φωτογραφηθεί με χειροπέδες, πλαισιωμένος από άνδρες που υποδύονταν αστυνομικούς. Το εγχείρημα ενορχηστρώθηκε από το σατιρικό εβδομαδιαίο περιοδικό *Il Male*· κυκλοφόρησαν πλαστά φύλλα των εφημερίδων *Il Giorno*, *La Stampa* και *Paese Sera*, τα οποία περιείχαν τίτλους που ανακοίνωναν τη σύλληψη του ηθοποιού ως αρχηγού —του «μεγάλου γέροντα»— των Ερυθρών Ταξιαρχιών. Η φάρσα οργανώθηκε στον απόηχο των μαζικών συλλήψεων που σχετίζονταν με την υπόθεση. Εκείνη την εποχή, ο Τύπος υποστήριζε ότι «αφανείς ηγέτες» των Ερυθρών Ταξιαρχιών είχαν σκηνοθετήσει τη διάλυση της οργάνωσης *Potere Operaio* (Εργατική Εξουσία), προκειμένου να συνεχίσουν να υποστηρίζουν ανατρεπτικές δραστηριότητες υπό τη σημαία της *Autonomia Operaia* (Εργατική Αυτονομία). Ο τίτλος του *Il Male* προσέφερε μια σατιρική εκδοχή της ιστορίας, σχολιάζοντας ειρωνικά: «Ο Βιανέλο καταζητείται από την αστυνομία· το δίδυμο προσποιείται τον χωρισμό του από την εποχή του *Un due tre*». Αναφερόμενος αργότερα στη φάρσα, ο ηθοποιός εξήγησε ότι —σε μια εποχή που χαρακτηριζόταν από ένα σκοτεινό και τραγικό πολιτικό κλίμα— απλώς διεκδικούσε το δικαίωμά του να διασκεδάσει λίγο.
- Κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης με τον Πίπο Μπάουντο για την εκπομπή *Domenica in* (τη σεζόν 1979/80) —και συγκεκριμένα για την ενότητα «Domenica Cinema»— ο Τονιάτσι συμμετείχε σε μια προκλητική και ειρωνική συζήτηση σχετικά με την αποποινικοποίηση της μαριχουάνας, το σκάνδαλο του Τόνι Νέγκρι __σσ. Antonio Negri: κατηγορήθηκε ως ο ιδεολογικός εγκέφαλος και ηθικός αυτουργός των Ερυθρών Ταξιαρχιών και τη νομιμοποίηση της πορνείας.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο ηθοποιός υπέφερε από κατάθλιψη. Έπειτα από εγκεφαλική αιμορραγία που υπέστη στη βίλα του, πέθανε ξαφνικά στον ύπνο του στις 27 Οκτωβρίου 1990, σε ηλικία 68 ετών, ενώ νοσηλευόταν σε κλινική στη Ρώμη. Είκοσι χρόνια αργότερα, η κόρη του Μαρία Σόλε αφιέρωσε σε αυτόν το ντοκιμαντέρ *Ritratto di mio padre* __*Πορτρέτο του πατέρα μου*, ενώ για την εκατονταετηρίδα από τη γέννησή του, ο γιος του Ρίκι σκηνοθέτησε το *La voglia matta di vivere* __*Η τρελή επιθυμία για ζωή*
Προσωπική ζωή
Ο Τονιάτσι είχε τρεις συντρόφους και τέσσερα παιδιά. Το 1954, συνδέθηκε με την Πατ Ο’Χάρα, μια Βρετανίδα χορεύτρια ιρλανδικής καταγωγής που συμμετείχε στα σόου ποικίλης ύλης του · απέκτησαν έναν γιο, τον Ρικάρντο —γνωστό ως Ρίκι—, το πρωτότοκο παιδί τους. Η σχέση έληξε το 1961, όταν γνώρισε τη Νορβηγίδα ηθοποιό Μαργκαρέτε Ρόμπσαμ —συμπρωταγωνίστριά του στην ταινία *Il mantenuto*—, την οποία παντρεύτηκε το 1963. Την επόμενη χρονιά γεννήθηκε ο γιος τους, Τόμας, ο οποίος πήρε το επώνυμο της μητέρας του και αργότερα έγινε παραγωγός και σκηνοθέτης. Ο Τονιάτσι πέρασε τρία χρόνια με τη Μαργκαρέτε, μοιράζοντας τη ζωή του μεταξύ Ιταλίας και Νορβηγίας. Το 1972, παντρεύτηκε την ηθοποιό Φράνκα Μπετόγια, την οποία είχε γνωρίσει το 1965. Το ζευγάρι έζησε στο Βελέτρι, σε ένα σπίτι που αργότερα άνοιξε για το κοινό με σκοπό τη φιλοξενία πολιτιστικών εκδηλώσεων · απέκτησαν δύο παιδιά. Τα τέσσερα αδέλφια διατηρούσαν πάντα άριστες σχέσεις μεταξύ τους. Ο Ρίκι, ο Τζιανμάρκο και η Μαρία Σόλε παρέμειναν πάντα κοντά στον πατέρα τους, ενώ ο Τόμας —ο οποίος συνέχισε να ζει με τη μητέρα του— ταξίδευε συχνά μεταξύ Ιταλίας και Νορβηγίας για να συναντά την υπόλοιπη οικογένεια. Αργότερα, εγκαταστάθηκε στο Βελέτρι.
Φιλίες και αθλητικά ενδιαφέροντα
Βαθιά δεμένος με την πατρίδα του και την πόλη του, επισκεπτόταν συχνά το στάδιο «Zini» στην Κρεμόνα για να υποστηρίξει την Κρεμονέζε (Cremonese), την ποδοσφαιρική ομάδα που ανήκε στον φίλο του —και πρώην συνεργάτη του στο θέατρο— Domenico Luzzara. Ο ίδιος ο Τονιάτσι έβαζε συχνά τους χαρακτήρες που υποδυόταν να μιλούν στην τοπική διάλεκτο της Κρεμόνας · χαρακτηριστικά παραδείγματα υπάρχουν σε όλη τη διάρκεια της ταινίας *Η πορεία προς τη Ρώμη* __*La marcia su Roma*, 1962, σε σκηνοθεσία Ντίνο Ρίζι. Στην ταινία *Ο Φασίστας* (*Il federale*, 1961) —την ταινία που εκτόξευσε την καριέρα του στον σατιρικό κινηματογράφο, σε σκηνοθεσία Λουτσιάνο Σάλτσε— ο χαρακτήρας που ενσαρκώνει κατάγεται από το Ατζανέλο, ένα μικρό χωριό στην επαρχία της Κρεμόνας.
Και ενώ φώναζες Forza Milan! με την κοκκινόμαυρη σημαία, το καπέλο, το κασκόλ και το μαξιλάρι σου, δεν έπαιζες ποδόσφαιρο; «Πάντα. Ξεκίνησα όταν ήμουν περίπου δέκα χρονών. Έμενα στην περιοχή Πόρτα Βιτόρια του Μιλάνου και έπαιζα με τους συμπαίκτες μου όλη μέρα στο μικρό γκαζόν μπροστά από το σπίτι μας, μπροστά από το παγοδρόμιο. Τότε, υπήρχαν εκείνα τα μικρά γήπεδα για να παίζεις πριν φτάσει ο Μπερλουσκόνι… κάνοντας τη Μίλαν δύο, τρία και επτά…»
Ποια ήταν η θέση σου ως παίκτης; «Στο τέρμα. Ήμουν σχεδόν ιδιοφυΐα. Κανείς δεν με φώναζε Ούγκο. Όλοι με φώναζαν Ζαμόρα, που ήταν από την Ισπανία. Ο σπουδαιότερος τερματοφύλακας στον κόσμο, ο καλύτερος. Γύρω στα δεκαεπτά, επέστρεψα στην Κρεμόνα με την οικογένειά μου και το τεράστιο πάθος μου για το ποδόσφαιρο. Εν τω μεταξύ, είχα φύγει από τη γραμμή του τέρματος, παίζοντας ανάμεσα στον αριστερό εξτρέμ και τον μέσο.»
Διατηρούσε στενές φιλικές σχέσεις με τους συναδέλφους του ηθοποιούς Βιτόριο Γκάσμαν, Ραϊμόντο Βιανέλο και Πάολο Βιλάτζιο, καθώς και με τους σκηνοθέτες Μάρκο Φερέρι, Λουτσιάνο Σάλτσε και Μάριο Μονιτσέλι —όλοι τους τον σκηνοθέτησαν σε διάφορες ταινίες.
Το πάθος για τη μαγειρική
«Στο σπίτι μου στο Βελέτρι, υπάρχει ένα τεράστιο ψυγείο που αψηφά τις συμβάσεις της καταναλωτικής κοινωνίας. Δεν είναι ένα οποιοδήποτε ψυγείο — είναι ένα “Philcone”, μια εντυπωσιακή, φουσκωτή συσκευή σε χρώμα λευκό σαν τους πάγους». «Είναι φτιαγμένο από ξύλο και καταλαμβάνει ολόκληρο τον τοίχο της μεγάλης κουζίνας. Μέσα από τα τέσσερα μικρά παραθυράκια του, μπορεί κανείς να ρίξει μια ματιά στο εσωτερικό και να απολαύσει το θέαμα από αλλαντικά, τυριά, μοσχαρίσιο κρέας και ολόκληρα κομμάτια βοδινού που κρέμονται επιβλητικά από γυαλισμένους γάντζους. Αυτό το ψυγείο είναι το οικογενειακό μου παρεκκλήσι». (Ugo Tognazzi, από τον πρόλογο του βιβλίου *L’abbuffone*
Ο Tognazzi ήταν γνωστός για το μεγάλο του πάθος για τη μαγειρική και τη γαστρονομία · του άρεσε πολύ να μαγειρεύει και να ετοιμάζει δείπνα για συγγενείς και φίλους. Ο ίδιος δήλωσε σε διάφορες περιστάσεις ότι «το έχω !! …η μαγειρική κυλούσε στο αίμα μου», δηλώνοντας ότι θα προτιμούσε να γίνει ένας σπουδαίος γαστρονόμος παρά να ακολουθήσει καριέρα ηθοποιού —και, κατά ειρωνικό τρόπο, υπονοώντας ότι θεωρούσε την υποκριτική περισσότερο ως χόμπι σε σύγκριση με τη μαγειρική. «Αφού ετοιμάσω ένα δείπνο, η μεγαλύτερη ικανοποίησή μου είναι η επιδοκιμασία των φίλων μου —των συνδαιτυμόνων μου. Σε αυτό, αν το καλοσκεφτεί κανείς, ουσιαστικά αναβιώνω αυτό που βίωνα στο θέατρο —κάτι που πλέον μου λείπει στον κινηματογράφο: την άμεση επαφή με το κοινό».
Τρέφοντας εξίσου μεγάλη αγάπη τόσο για το αγνό, αυθεντικό φαγητό όσο και για τα εκλεπτυσμένα πιάτα, έβλεπε τη γαστρονομία με μια ρομαντική και νοσταλγική ματιά, αναζητώντας πάντα γεύσεις από το παρελθόν. Για εκείνον, η μαγειρική αποτελούσε μια πραγματική μορφή πολιτισμικής έκφρασης· στη φιλοσοφία του, τα υλικά ήταν μόνο ένα μέρος της εμπειρίας —τα σκεύη, τα σερβίτσια, η διακόσμηση, οι ονομασίες που δίνονταν στα πιάτα και, φυσικά, οι άνθρωποι που κάθονταν γύρω από το τραπέζι, όλα είχαν τεράστια σημασία. Συνέγραψε επίσης ένα βιβλίο μαγειρικής με τίτλο *Il rigettario. Fatti misfatti e menù disegnati al pennarello* *Το Βιβλίο των… Συνταγών: Γεγονότα, Παρατράγουδα και Μενού Σχεδιασμένα με Μαρκαδόρο*, το οποίο εκδόθηκε το 1978, καθώς και αρκετά ακόμη βιβλία γαστρονομικού περιεχομένου.
Ugo ο Υπέροχος Τραγικωμικός \\ cineforum.
(συνέχεια) της Χλόης Cloè από το περιοδικό cineforum
Η ταινία επικεντρώνεται σε μια απαγωγή, με στοιχεία που παραπέμπουν σε εκείνο το σκοτεινό φαινόμενο —το οποίο οι περισσότεροι Ιταλοί έχουν σε μεγάλο βαθμό απωθήσει (με τη συνδρομή του θορύβου των μέσων ενημέρωσης)— που είναι γνωστό ως τρομοκρατία. Ωστόσο, δεν πρόκειται για μια ταινία *για* την τρομοκρατία· είναι, μάλλον, μια ταινία «για τον ίλιγγο που καταλαμβάνει δύο γενιές όταν βρίσκονται πρόσωπο με πρόσωπο» (Μπερνάρντο Μπερτολούτσι, στο περιοδικό *Positif*, τ. 248, Νοέμβριος 1981). Η αφήγηση ξεκινά αμέσως με τις συνέπειες ενός πάρτι: τραπέζια γεμάτα άδεια ποτήρια, μπουκάλια και υπολείμματα φαγητού· τον βαρύ, κοπιαστικό ύπνο ενός άντρα που το έχει παρακάνει· και το αμυδρό απογευματινό φως που εισχωρεί στην αίθουσα συσκέψεων της γαλακτοβιομηχανίας Spaggiari. Είναι τα γενέθλια του ιδιοκτήτη, Primo Spaggiari. Ξυπνώντας από τον λήθαργο που του προκάλεσε το αλκοόλ, ανοίγει μια κάρτα γενεθλίων και ένα δώρο από τον γιο του, Giovanni —ο οποίος, παρόλο που θεωρεί τον πατέρα του έναν αγροίκο, μικροαστό βιομήχανο επειδή αγόρασε ένα *σκάφος*, του έχει χαρίσει παρ’ όλα αυτά ένα ναυτικό καπέλο και ένα ζευγάρι κιάλια. Μέσα από αυτά τα κιάλια —ένα αμφίσημο σύμβολο, που εκφράζει ταυτόχρονα στοργή και ειρωνεία— ο Primo, παρατηρώντας από την ταράτσα του εργοστασίου του, γίνεται μάρτυρας της απαγωγής του γιου του: ένα Mini προσπαθεί να ξεφύγει από ένα σκουρόχρωμο όχημα που το καταδιώκει __σαν να παίζουν αγώνες ταχύτητας, αλλά καταλήγει να ανατραπεί σε ένα πρανές μέσα σε ένα χωράφι με καλαμπόκια. Βλέπει τον Giovanni να σέρνεται έξω από τα συντρίμμια και να προσπαθεί να διαφύγει, αλλά ο νεαρός ακινητοποιείται, χάνει τις αισθήσεις του και μεταφέρεται κάπου αλλού. Αυτό το τραυματικό γεγονός —το οποίο βιώνει ενώ βρίσκεται ακόμη σε κατάσταση σύγχυσης από το φαγητό και το ποτό— παρασύρει τον Primo σε μια δοκιμασία που θα τον πιέσει σκληρά, θα κλονίσει την πίστη του στους άλλους και, τελικά, θα του αφαιρέσει κάθε ικανότητα για αυτονομία ή προσωπική πρωτοβουλία. Τον ωθεί προς μια μορφή διαφυγής —μια διαφυγή που, αν και καλύπτεται από την πρόθυμη διάθεσή του να φέρει σαμπάνια για να γιορτάσει ένα απροσδόκητο «αισίως τέλος», παραμένει ωστόσο απολύτως φανερή.
Αφού εξερεύνησε την αναζήτηση του πατέρα από τον γιο στην ταινία *La Luna*, ο Bertolucci αντιστρέφει εδώ την κεντρική ιδέα: όλα όσα κάνει ο Primo για να πάρει πίσω τον Giovanni αποτελούν, στην πραγματικότητα, μόνο φαινομενικά μια προσπάθεια διάσωσης ενός απαχθέντος μέλους της οικογένειας. Στην ουσία, αποκαλύπτεται ως μια επιθυμία —από την πλευρά του μεγαλύτερου σε ηλικία γονέα— να επανασυνδεθεί και να κατανοήσει μια γενιά η οποία, λόγω της απόστασής της, τον τρομάζει όλο και περισσότερο· μια απόσταση που η απαγωγή κατέστησε απλώς πιο απτή. Για εκείνον, πρόκειται για μια γενιά πιθανών παραβατικών, των οποίων η σιωπή σε κάνει να αναρωτιέσαι αν πρόκειται για έκκληση για βοήθεια ή απλώς για το προοίμιο μιας *επίθεσης* εναντίον σου. Ωστόσο, οι προσπάθειές του δεν αποφέρουν ικανοποιητικά αποτελέσματα. Επανειλημμένα, ακριβώς τη στιγμή που πιστεύει ότι έχει καταφέρει να αποκαλύψει το μυστικό —ότι έχει βρει μια κοινή γλώσσα με αυτή τη σκιώδη, άπιαστη και μη κατατάξιμη γενιά (την οποία εκπροσωπούν οι φίλοι του γιου του, τους οποίους ο ίδιος ταυτίζει με τον γιο του)— ο Πρίμο βλέπει τις βεβαιότητές του να καταρρέουν, τα σχέδιά του να καταντούν γελοία και τις προσδοκίες του να ανατρέπονται πλήρως. Συνηθισμένος από νεαρή ηλικία να χαράζει τη δική του πορεία —αναλαμβάνοντας ενίοτε ρίσκα, αλλά έχοντας πάντα την ικανότητα να σταθμίζει τα δεδομένα και τις συνέπειες των πράξεών του—, βρίσκεται τώρα στο έλεος αυτής της ξαφνικής αβύσσου, μια διαπίστωση που φέρνει μαζί της ένα βαθύ αίσθημα ματαίωσης και αδυναμίας. Κι όμως, δεν συντρίβεται ολοκληρωτικά από αυτό. Η Γαλλίδα σύζυγός του, η Μπάρμπαρα —φοιτήτρια συντήρησης έργων τέχνης, προερχόμενη από μια εύπορη γαλλική αστική οικογένεια όπου η σκληρή δουλειά προφανώς δεν εκτιμούνταν ιδιαίτερα— τον είχε παντρευτεί ακριβώς επειδή την είχε κερδίσει η ορμή του ως άντρα που «ξεκίνησε από το μηδέν και έφτασε ψηλά». Ο Πρίμο αποδεικνύει ότι ακριβώς αυτό το χαρακτηριστικό —το ότι πρόκειται για έναν άνθρωπο που «ανέβηκε τα σκαλοπάτια της ιεραρχίας»— είναι εκείνο που του παρέχει τα απαραίτητα …τραχύτητα, μια παράδοξη ευγένεια και μια απίστευτη, ουτοπική αυστηρότητα — χαρακτηριστικά που του επιτρέπουν να αντιμετωπίσει ακόμα και την είδηση του θανάτου του Τζιοβάνι, μετατρέποντας την απόγνωσή του σε μια δυναμική, ευφάνταστη δράση. Μέσα από μια τολμηρή, αποφασιστική κίνηση —αντλώντας από την προηγούμενη εμπειρία του στην αντίσταση των παρτιζάνων— καταφέρνει να διοχετεύσει τα λύτρα του ενός δισεκατομμυρίου λιρετών (που του δανείστηκαν από τοπικούς τοκογλύφους) ως μια «ανεπίσημη» ένεση κεφαλαίου, σώζοντας τη γαλακτοκομική επιχείρηση από τη χρεοκοπία.
Ωστόσο, καθώς η ταινία εξελίσσεται, αυτή η ευγένεια —αυτή η ιδεαλιστική, κατά κάποιον τρόπο «ανιδιοτελής» και απόλυτα αποφασιστική ορμή— μοιάζει να βαραίνει τον χαρακτήρα του Πρίμο Σπατζιάρι. Είναι σαν η ουτοπία του να αποκαλύπτεται ως κάτι σκοτεινό, αμαυρωμένο · παρουσία της, ενώ οι άλλοι —και κυρίως η Μπάρμπαρα— αποκτούν μια παράδοξη, σχεδόν υπεράνθρωπη ελαφρότητα και διαφάνεια, αφήνοντας τον Πρίμο χωρίς άλλη κατάληξη πέρα από την ήττα. Η Μπάρμπαρα, ειδικότερα: ερχόμενη αντιμέτωπη με τη μονοδιάστατη προσήλωση του Πρίμο —ο οποίος είναι πλέον ολοκληρωτικά απορροφημένος από την εκτέλεση του σχεδίου του— υφίσταται μια μεταμόρφωση στο τελικό κρεσέντο της ταινίας. Μετατρέπεται από μια φαντασματική φιγούρα που περιπλανιέται στους στάβλους των χοίρων στο κτήμα των Σπατζιάρι, σε μια απρόσμενη εκδοχή Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ: με το καπέλο τραβηγμένο χαμηλά πάνω από τα μάτια, κρατά σφιχτά ένα πιστόλι, για το οποίο δεν έχει την παραμικρή ιδέα πώς να το χειριστεί. Άλλοτε πάλι, αποκτά την κρυστάλλινη, απρόσιτη αύρα μιας «βασίλισσας του χιονιού» στην κορυφή ενός πύργου — να περιμένει, ακούραστη και ακλόνητη. Και, τελικά, λειτουργεί ως η νεράιδα που φέρνει τον γιο πίσω στον πατέρα του, από το βασίλειο των νεκρών. Σε αυτό το επίπεδο, η ταινία λειτουργεί ως μια αναμέτρηση ανάμεσα σε δύο κοινωνικές τάξεις — τάξεις που έλκονται η μία από την άλλη ακριβώς εξαιτίας εκείνων των χαρακτηριστικών που τις καθιστούν πολιτικά και πολιτισμικά διακριτές. Μετά από ένα απρόσμενο σοκ, βρίσκονται αντιμέτωπες με την αδυναμία επικοινωνίας, την αμοιβαία δυσπιστία και την ανανεωμένη πιθανότητα να λένε ψέματα η μία στην άλλη, να περιφρονούν η μία την άλλη ή να νιώθουν οίκτο η μία για την άλλη.
Όταν ο δημιουργός περισσεύει
Ωστόσο, είτε πρόκειται για αυτό το διαπροσωπικό δράμα —τη σχέση μεταξύ δύο διαφορετικών κοινωνικών τάξεων— είτε για τη σύγκρουση των γενεών —που αποτυπώνεται στην πάλη του Πρίμο με την απουσία του Τζιοβάνι και τον κύκλο των φίλων του γιου του—, ο Μπερτολούτσι διατηρεί μια απόσταση που αποφεύγει τόσο τις οριστικές ερμηνείες όσο και την κρίση. Λαμβάνοντας υπόψη τις ηλικίες των χαρακτήρων, ο ίδιος δεν ταυτίζεται άμεσα με καμία από τις εμπλεκόμενες πλευρές. Στόχος του είναι να τοποθετηθεί σε μια μέση οδό, η οποία του επιτρέπει να αποτυπώσει τις δυναμικές μιας κατάστασης που, στην ουσία, του είναι ξένη —αλλά που ταυτόχρονα τον ιντριγκάρει λόγω της εγγενούς αμφισημίας της και των πιο «κρυφών» πτυχών της. «Ήθελα να κάνω μια “βρώμικη” ταινία, τόσο ως προς το ύφος όσο και ως προς τη δομή», δήλωσε ο ίδιος. Τα λόγια αυτά —σε συνδυασμό με τις παρατηρήσεις του για τη διαλεκτική λειτουργία του μοντάζ, την πολλαπλότητα των οπτικών γωνιών, την «υπερρεαλιστική» φωτογραφία που διαμορφώθηκε σε συνεργασία με τον Κάρλο ντι Πάλμα, καθώς και τη φιλοδοξία του να προσεγγίσει την *Τραγωδία ενός γελοίου ανθρώπου* ως ένα είδος *φιλμ νουάρ*— βοηθούν να κατανοήσουμε το διανοητικό και μορφολογικό εγχείρημα που βρίσκεται στη βάση της ταινίας. Ωστόσο, παρά αυτές τις «οδηγίες χρήσης», η τραγωδία παραμένει ένα έργο που αδυνατεί να κρύψει τις αντιφάσεις οι οποίες το αποδυναμώνουν —υπονομεύοντας διαρκώς, εκ των έσω, τον αφηγηματικό και θεματικό του ιστό—, παρόλο που, από μόνο του, εμπεριέχει ιδέες αναμφίβολα ενδιαφέρουσες και με σαφείς προοπτικές. Αυτές οι ασυνέπειες πηγάζουν, εν μέρει, από την απόσταση μεταξύ των προθέσεων του σκηνοθέτη και του τελικού αποτελέσματος επί της οθόνης, και, εν μέρει, από τη θεμελιώδη προσέγγιση του Μπερτολούτσι απέναντι στον κινηματογράφο —ένα χαρακτηριστικό που ήταν ήδη έντονα παρόν στα προγενέστερα έργα του. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ωστόσο, αυτή η προσέγγιση συγκρούεται αναπόφευκτα με ένα εγχείρημα που δύσκολα συμβιβάζεται με την «καλλιεργημένη» αισθητική του —μια αισθητική συνήθως φορτισμένη με λογοτεχνικές αναφορές και μια συνειδητή προσήλωση στο όραμα του «δημιουργού» (auteur).
Σύμφωνα με τις δικές του δηλώσεις, ο επεδίωξε να πειραματιστεί, σε αυτή την ταινία, με ένα σκόπιμα «κινηματογραφικό» ύφος διαλόγων —χαμηλών τόνων, ας πούμε, αυστηρά συνδεδεμένων με τη δράση, λακωνικών και λιτών. Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση, στενά συνδεδεμένη με το ιδιαίτερο υποκριτικό ύφος ενός ηθοποιού όπως ο Τονιάτσι. Είναι, επομένως, δύσκολο να κατανοήσει κανείς γιατί επιλέχθηκε η χρήση μιας εκφωνούμενης αφήγησης —από την πλευρά του πρωταγωνιστή— καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας, η οποία επαναλαμβάνει, με τρόπο πλεονασματικό και έντονο, σκέψεις και συναισθήματα που οι εικόνες θα μπορούσαν από μόνες τους να μεταδώσουν, χωρίς να χρειάζονται πρόσθετα φίλτρα ή διαμεσολάβηση. Έτσι, καταλήγουμε με ένα «λογοτεχνικό» κείμενο που φαντάζει ουσιαστικά ξένο και περιττό · το κείμενο αυτό επισκιάζει και αποδυναμώνει την οπτική αφήγηση, γεμίζοντας τις σιωπές και τα «ανείπωτα» —στοιχεία ζωτικής σημασίας για την εξέλιξη μιας ιστορίας αυτού του είδους— με τη δική του παρουσία. Επιπλέον, ο εμμονικός χαρακτήρας και η ονειρική ατμόσφαιρα που διαπνέουν διάφορες καταστάσεις και μεμονωμένα πλάνα ταίριαζαν απόλυτα στην αρχική σύλληψη, η οποία οραματιζόταν την ιστορία ως έναν εφιάλτη που βιώνει ο πρωταγωνιστής μετά από ένα γεύμα …ένα άθλιο, επίπονο όνειρο, που βιώνεται μέσα στη σωματική και πνευματική βαριά αίσθηση η οποία ακολούθησε το γλέντι στο εργοστάσιο. Αντιθέτως —μέσω της απόφασης να παρουσιαστούν όλα ως πραγματικά γεγονότα— η αφηγηματική δομή καθίσταται αναπόφευκτα ελαττωματική, διαποτισμένη από μια εναλλαγή υπερβολής και κενού. Αυτό μετατρέπει μεμονωμένες στιγμές (καθώς και την ταινία στο σύνολό της) σε μια σειρά αφηγηματικών ακολουθιών οι οποίες, παρά το συναισθηματικά φορτισμένο ξεκίνημα, σταδιακά ατονούν και χάνουν κάθε αξιοπιστία. Εντέλει, πέρα από οποιαδήποτε σκόπιμη έλλειψη διορατικότητας ή κρίσης, το αποτέλεσμα είναι μια γνήσια σύγχυση και μια κοινότοπη οπτική —στοιχεία που, ωστόσο, διανθίζονται από στιγμές πραγματικής έμπνευσης, οι οποίες διαφαίνονται σε συγκεκριμένες επιλογές όσον αφορά τον σχεδιασμό των σκηνικών και το σενάριο.
Il commissario Pepe \\ cineforum
\\ γράφει η *Χλόη Cloè*
Η ταινία ξεκινάει με τη *volante* της εποχής (AlfaRomeo Giulia) που τρέχει βολίδα με φουλ σειρήνες. Μετά από ένα 3λεπτο, έχοντας παρουσιάσει τους συντελεστές, ο οδηγός ανεβαίνει στα γραφεία της αστυνομίας, κρατώντας ένα πακέτο Ορίστε, eccola qua, dottore. E’ bella, calda, calda … είναι πανέμορφη, ζεστή – ζεστή. Γιατί χρησιμοποίησες τη σειρήνα; Εεεεε dottore όταν η πίτσα είναι κρύα, δεν αξίζει τίποτα… σσ. στην Ιταλία ο όρος δεν είναι ο γιατρός, αλλά γενικά όποιος έχει πανεπιστημιακό τίτλο σπουδών. Χρησιμοποιείται συχνά ως ένδειξη σεβασμού, ευγένειας ή ως τρόπος επίσημης προσφώνησης για στελέχη, ακόμα και για γνωστούς στην καθημερινή ζωή.
Συνεχίζει ο οδηγός της *volante*: αφεντικό, θα δεις ότι η πίτσα, ήρθε εδώ, σωστά; Ω, ευχαριστώ. Γεια σου, διαδηλωτή, με τον γιο του να ποτίζεις τις ντομάτες, μπορείς να ξεφύγεις; Η δική μας είναι μια ήσυχη πόλη, ευλογημένη με δουλειά και οικογένεια. Είκοσι πέντε εργοστάσια, μεγάλα και μικρά. Κάθε τόσο υπάρχει, μια συγκέντρωση, με ψιλοφασαρίες καμιά απεργία αλλά χωρίς να διακυβεύεται η δημόσια τάξη. Έντονες ομιλίες, έντονες διαμαρτυρίες, μερικά χειροκροτήματα, και όλα παραμένουν όπως πριν.
Τα αφεντικά αφεντικά, οι εργάτες εργάτες. Η δική μας είναι μια καθολική πόλη, 34 εκκλησίες, μεγάλες και μικρές, μια πόλη που κάνει το σημείο του σταυρού. Δουλειά, δουλειά, μήπως είναι σωστό να δουλεύει ένα παιδί; … περιπλανιέται στην καθημερινότητα ο επιθεωρητής, μπαίνει στο μπαρ για καφέ, ρίχνει μια ματιά στις εφημερίδες καταχωνιασμένη η είδηση της ημέρας για το Casalnuovo στη Νάπολη σσ. κατάρρευση κτιρίου με θύματα και πολλούς τραυματίες _ 20 Μαΐου 1969, αντί για το σχετικό τηλεγράφημα του προέδρου της δημοκρατίας, αυτός βλέπει τον κόσμο που ψάχνει δικούς του στα ερείπια __φτάνει επιτέλους στο γραφείο
Ο υποφαινόμενος __ απομαγνητοφώνηση
Καλημέρα, commissario __Καλημέρα Ποιος είναι στο κλουβί εκεί πέρα; __Ο *Garibaldi*, συνελήφθη για μέθη. Και από πού βρίσκει χρήματα για να μεθύσει αυτός ο τύπος; __Όταν υπάρχει καμιά ψιλοδουλειά του τη δίνουμε. _Και αυτός; __Την γυναίκα του τη βυζαρού, την συλλάβαμε χθες το βράδυ, με δόλωμα στη Viale Cairo… Ξέρετε ότι αυτό το καημένο κορίτσι δουλεύει εκεί τα βράδια; __Αααα. Υπάρχουν προβλήματα; Όχι, εκτός από τη μέθη του Garibaldi, όλα καλά. Το γεγονός είναι, commissario, ότι όλοι στην πόλη σε αγαπούν. Ναι.
Καλημέρα, Καλημέρα. Καλημέρα.
Λοιπόν, τι γίνεται; (κοιτάει την αλληλογραφία) Εντάξει, αρχείο, αρχείο, αρχείο, υπάρχουν πράγματα. Ω, επείγον, όλοι βιάζονται εδώ. Ναι, επείγον, αρχείο, ε, δύο γράμματα, έτσι δεν είναι; Τι σε νοιάζει; Όχι, τίποτα, μου φάνηκε σαν γνώριμος γραφικός χαρακτήρας. Ποιος είναι ο προσωπικός αριθμός του δημάρχου; 42 20… Είναι το αφεντικό εκεί πέρα; Ναι, τηλεφωνεί στον φίλο του __μιλάει με την ερωμένη του … Όχι, όχι, δεν είχα χρόνο, διάβασα λίγο, μετά κοιμήθηκα, ναι, κοιμήθηκα όλη νύχτα, οκτώ ώρες ύπνου, φρέσκια σαν μαργαρίτα και σε περιμένω; Εντάξει, τότε ίσως έρθω να σε επισκεφτώ απόψε, ε; Όχι, όχι, μην τηλεφωνείς εδώ. Εντάξει, όπως συνήθως.
Συνέχισε. Καλημέρα, Επιθεωρητά. Καλημέρα… Ο Zanon (σσ. ένας από τους αστυνομικούς) κι εγώ θα είχαμε τελειώσει αυτή τη δουλειά. Αλλά τώρα λυπάμαι, αλλά πρέπει να πάω στο βιβλιοπωλείο. Πάρε τον χρόνο σου. Τι; Περίμενε ένα λεπτό.
Συγγνώμη, Πέπε, θα το είχα κανονίσει, αφού προβλέπονται ταραχές στο λύκειο και… Ποιος τις προβλέπει; Λοιπόν, εγώ, ο διευθυντής. Ξέρετε γιατί υπάρχουν ταραχές; Επειδή υπάρχει πάντα κάποιος που τις προβλέπει. Επιπλέον, είναι κακό για την υγεία σας, είστε χλωμοί. Το βρήκα στα βιβλία, Επίτροπε, η Κίνα το έτος 2001, η αλήθεια για την οικονομία της Τσεχοσλοβακίας. Θα το πάρω κι αυτό. Οι Σάτιρες του Πέρσιο, καλές. Καλημέρα, δεσποινίς Ματίλντε. Με συγχωρείτε, έχετε τις εξομολογήσεις του Νατ Τέρνερ; __σσ. Αφροαμερικανός σκλάβος και λαϊκός κήρυκας που ηγήθηκε της πιο αιματηρής εξέγερσης σκλάβων στην ιστορία των ΗΠΑ τον 1831 στη Βιρτζίνια, σκοτώνοντας 55+ λευκούς (η πωλήτρια) ω, Επιθεωρητά, πώς είστε; Λοιπόν, ευχαριστώ… Ο Πέπε καλοκοιτάζει μια πελάτισσα. Δεσποινίς, το βιβλίο σας τελείωσε, ξέρετε. Αλλά αν το θέλετε πραγματικά, θα σας το βρω εγώ. Όχι, δεν πειράζει, θα το αγοράσω στο Μιλάνο. Φεύγω αύριο το πρωί. Αντίο, Επιθεωρητά, τα λέμε σύντομα.
Καλό ταξίδι, δεσποινίς. Αντίο … Επιθεωρητά, ορίστε τα βιβλία σας. Η δεσποινίς Ματίλντ είναι όμορφη, έτσι δεν είναι, Επιθεωρητά; Πάντα πολύ κομψή, γιατί δεν αγοράζει ποτέ τίποτα κακό. Είδατε αυτά τα όμορφα μαλλιά που είχε; Μου έμοιαζε σαν κόρη. Ορίστε τα υπόλοιπα. Ω, το δέμα μου. Αντίο. Ευχαριστώ __πάλι πίσω στο τμήμα: Zanon θέλετε να είστε ηθικολόγος; Τότε ξεκινήστε με τη μεγάλη πόλη, την πρωτεύουσα. Αυτή είναι μια μικρή. πάντα ήμασταν στα στραβά μάτια. Αν ανοίξουμε και οι δύο τα μάτια μας, ξέρουμε πού θα καταλήξουμε. Ίσως ακόμη και το αφεντικό έλαβε εντολές από τη Ρώμη. Ναι, όλα στη Ρώμη είναι χάλια, και θα ασχοληθούν με αυτές τις τέσσερις πόρνες. Ή ίσως ήταν ο Επίσκοπος. Ωραία, αυτός. Λοιπόν, έχουμε κάνει ενδελεχείς έρευνες. Ειλικρινά, δεν υπάρχει τίποτα για να είμαστε χαρούμενοι. Όλα είναι εδώ. Με αλφαβητική σειρά. Θα περάσω από τη νομαρχία. Αν συμβεί κάτι, τηλεφωνήστε. Εντάξει. Τι θα συμβεί; Τίποτα. Υπήρχε μόνο ένα αιματηρό περιστατικό εδώ πριν από πέντε χρόνια, στο τσίρκο… Ναι, αστυνομικό τμήμα. Τρεις μπύρες και τρία σάντουιτς, εντάξει; Smeraldo Bar; Τέσσερις μπύρες και τέσσερα σάντουιτς. Είσοδος στη Villa Zaccarin. Πόρτα, ξενώνας Asuna. Μπράβο, Ζάνον. Και τι είναι αυτό; Δεν ξέρω, δεν βγήκε καλά. Το βλέπω. Τέλος πάντων, δεν θυμάμαι. Αλλά σας ρωτάω, γιατί δεν τραβήξατε ωραίες, κανονικές φωτογραφίες; Νομίζαμε ότι θα ήταν καλύτερα με φιλμ διαφάνειας. Και στην πραγματικότητα, δεν μπορείτε να διακρίνετε τίποτα. Ω, Θεέ μου, πόσο θα αλλάξουν τα πράγματα. Είναι μια ναπολιτάνικη φράση από τη γιαγιά μου. Την έλεγε όταν είχε πρόβλημα. Έλα, Ζάνον. Ευχαριστώ. Είναι ’69 και όλα πάνε άσχημα. Οι φτωχογειτονιές και οι αστυνομικοί μεγαλώνουν. Ο Επίσκοπος αγόρασε μια Mercedes για να σας φέρει γρήγορα την πνευματική του παρηγοριά. Το Βατικανό δεν πληρώνει φόρους, αλλά τους πληρώνετε κι εσείς για αυτόν. Αλλά το ’70, τα πράγματα θα χειροτερέψουν ακόμα περισσότερο __ Ζάνον: Έχω δει επίσης τις ειδήσεις δύο φορές που συνεχίζονται Μιλάμε συνέχεια για αυτή την Μπιαφρίκα. Αλλά τι είναι αυτή η Μπιαφρίκα; Ξέρεις τι είναι η Μπιάφρα; Δεν ξέρω τίποτα, δεν καταλαβαίνω τίποτα. Γαμώτο…
(…)
Ο καλοκάγαθος αστυνομικός … Καλημέρα, commissario Κάποια νέα; __Γιατί; Κάποια νέα… Έχετε μήπως; Η έρευνα, κύριε __Ποια έρευνα; __Ο φάκελος. Ο φάκελος που σας δώσαμε.Θα ήθελα να μάθω τι αποφασίσατε …
Ααααα Κοιτάξτε προσεκτικά. Σας φαίνεται αυτή μια πόλη διεφθαρμένη; Ναι. Όχι. __Ναι ή όχι; __Δεν ξέρω. Αστυνόμε. Α, ευχαριστώ. Όποιος έρθει να με αντικαταστήσει, θα το μάθει. Αν είναι χειρότερος από εμένα, θα αναγκαστεί να υποστεί ό,τι εγώ αρνήθηκα. Αν είναι καλύτερος από εμένα, θα κάνει αυτό που εγώ δεν είχα το θάρρος να κάνω. Μάλιστα, commissario.
Δώστε τους χαιρετισμούς μου. Αααα η Signorina Matilde, έχετε την αναφορά για το ταξί και την κοπέλα; Ναι… Η φίλη σας τι γίνεται; Καλά… Όσο για τα υπόλοιπα, ξέρω ήδη πώς θα τελειώσουν. Θα με στείλουν σε κάποιο όμορφο νησί, περιτριγυρισμένο από θάλασσα… με μια πόλη στη μέση. Ακριβώς όπως αυτή εδώ. Με πολύ σεξ.
Φτάνει το τρένο με την ερωμένη του κατεβαίνει … αλλά ο commissario είναι ήδη μακριά
(…)
Μια ευγενής, ένας αξιοσέβαστος ουμανιστής, ο γιος ενός βιομηχάνου, η κόρη του νομάρχη, ο γιος ενός γιατρού, η κόρη μιας κυράτσας, ένας *διακεκριμένος* … κι άλλος κι άλλος , ένας αξιοσέβαστος βιομήχανος, ο νομάρχης, μια nobile … (μουσική | τίτλοι τέλους)
Ugo Tognazzi Amici miei
Οι εντιμότατοι φίλοι μου
Ταινία του 1975 __από τις γνωστότερες του Ugo Tognazzi σε σκηνοθεσία Μάριο Μονιτσέλι. Αποτελεί την πρώτη μιας σειράς που συνεχίστηκε το 1982 με το *Amici miei – Atto IIº*_Οι φίλοι μου – Πράξη 2η, επίσης σε σκηνοθεσία του Μονιτσέλι, και το 1985 με το *Amici miei – Atto IIIº* (Οι φίλοι μου – Πράξη 3η, σε σκηνοθεσία του Νάνι Λόι __από τη μία στην άλλη κάποιοι πεθαίνουν __ο δημοσιογράφος Giorgio Perozzi (Philippe Noiret) με την τελευταία να είναι η πλέον θλιβερή… Η ταινίες ξεκινούν και εξελίσσονται μέσα από τις *zingarate* —τις φάρσες— που στήνουν οι πέντε φίλοι στη Φλωρεντία, αλλά καταλήγει στην τελευταία φάρσα: Ακόμη και στην κηδεία του, οι φίλοι που απέμειναν καταφέρνουν να οργανώσουν μια τελευταία, αντισυμβατική για να τον αποχαιρετήσουν. Στη συνέχεια, *Amici miei – Atto II°* (1982), οι τέσσερις φίλοι ξανασμίγουν στον τάφο του Περότσι για να τον θυμηθούν και να συνεχίσουν τη ζωή του παραλόγου. Η σύλληψη και το σενάριο της ταινίας βασίστηκαν σε ιδέες του Pietro Germi, ο οποίος δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει το εγχείρημα λόγω ασθένειας που οδήγησε στον θάνατό του το 1974. Στους τίτλους έναρξης της ταινίας υπάρχει μια αφιέρωση σε αυτόν με τη φράση *μια ταινία του Πιέτρο Τζέρμι*, η οποία ακολουθείται από την ένδειξη *σκηνοθεσία: Mario Monicelli*. Σύμφωνα με τον Γκαστόνε Μοσκίν, ο τίτλος αποτελεί έναν αποχαιρετισμό από τον Πιέτρο Τζέρμι: «Φίλοι μου, θα ξαναβρεθούμε· εγώ φεύγω». Το 2011 κυκλοφόρησε ένα πρίκουελ (prequel) με τίτλο *Amici miei – Come tutto ebbe inizio* (Οι φίλοι μου – Πώς ξεκίνησαν όλα), σε σκηνοθεσία του Neri Parenti, που κατακρίθηκε έντονα Υπόθεση
Πέντε αχώριστοι φίλοι από τη Φλωρεντία, όλοι τους γύρω στα πενήντα, αντιμετωπίζουν τις προσωπικές τους δυσκολίες στήνοντας περίπλοκες φάρσες σε ανυποψίαστα θύματα. Ο κόμης Raffaello Mascetti είναι ένας ξεπεσμένος ευγενής, αναγκασμένος να ζει στη φτώχεια και να βασίζεται στη βοήθεια των φίλων του. Προκειμένου να μπερδέψει και να κοροϊδέψει τους συνομιλητές του, χρησιμοποιεί συχνά ακαταλαβίστικα λογοπαίγνια, τα οποία αποκαλεί *supercazzole* _σσ. cazzo στα ιταλικά το πέος. Ο Rambaldo Melandri—ο μόνος από την παρέα που δεν παντρεύτηκε ποτέ— είναι αρχιτέκτονας που εργάζεται στον δήμο και αναζητά διαρκώς μια γυναίκα. Συχνά είναι διατεθειμένος να εγκαταλείψει τους φίλους του για χάρη του έρωτα, αλλά την τελευταία στιγμή αλλάζει γνώμη. Ο Τζόρτζιο Περότσι που προαναφέραμε είναι δημοσιογράφος και αρχισυντάκτης ειδήσεων, ο οποίος προσπαθεί να ξεφύγει από την αποδοκιμασία της οικογένειάς του —τα μέλη της οποίας επικρίνουν την έλλειψη σοβαρότητάς του και τις εξωσυζυγικές του σχέσεις. Ο Γκουίντο Νέκι, μαζί με τη σύζυγό του Κάρμεν, διατηρεί ένα μπαρ-εστιατόριο που διαθέτει αίθουσα μπιλιάρδου και αποτελεί το σημείο συνάντησης της παρέας τους. Ο καθηγητής Αλφέο Σασαρόλι —ένας ευφυής, διακεκριμένος γιατρός και διευθυντής κλινικής σε λόφους κοντά στην Pescia— προστέθηκε αργότερα στην αρχική τετράδα (φίλοι από τα μαθητικά τους χρόνια). Αν και ο ίδιος βαριέται το επάγγελμά του, ο Σασαρόλι έγινε γρήγορα βασικός πυλώνας της παρέας.
Παίζουν Ugo Tognazzi | Lello Mascetti __ Gastone Moschin | Rambaldo Melandri __Philippe Noiret | Giorgio Perozzi __ Duilio Del Prete | Guido Necchi η Olga Karlatos ως Donatella Sassaroli, η Silvia Dionisio ως Titti Ambrosio, η Franca Tamantini ως Carmen Necchi, η Angela Goodwin ως Nora Perozzi, Milena Vukotic ως Alice Mascetti επίσης οι Bernard Blier (Righi Niccolò) ο Adolfo Celi (Professor Sassaroli) η Marisa Traversi ως Bruna (ερωμένη του Perozzi), Maurizio Scattorin, Edda Ferronao, Giorgio Iovine (συνταγματάρχης Ambrosio, Rossana Pinarello κά) πολύ μεγάλο καστ με τον κάθε συντελεστή σε διακριτό μικρό ή μεγάλο ρόλο και χαρακτήρα
Στην αρχή της ταινίας, ο Perozzi σχολάει από τη δουλειά τα χαράματα. Μη θέλοντας να επιστρέψει σπίτι για να κοιμηθεί, επιθυμεί διακαώς να φύγει με τους κολλητούς του για μια μέρα εντελώς διαφορετική από τις άλλες. Προτείνει μια αυθόρμητη απόδραση —μία από τις χαρακτηριστικές *τρέλες* __*zingarate* τους—, μια ευκαιρία να ξεφύγουν από τη μουντή καθημερινότητα και να απολαύσουν ο ένας την παρέα του άλλου, μέσα από αστεία και σκανταλιές. Η παρέα συγκεντρώνεται και ξεκινούν όλοι μαζί__ σσ. Στη φλωρεντινή διάλεκτο, ο όρος *zingarata* αναφέρεται σε μια φάρσα ή ένα πείραγμα, που εκτελείται με ένα συγκεκριμένο αντισυμβατικό και σκανταλιάρικο πνεύμα Ο γλωσσολόγος Tullio De Mauro, επιβεβαιώνοντας ότι ο φλωρεντινός αυτός όρος υποδηλώνει μια φάρσα μεταξύ φίλων, υποστηρίζει ότι η ρίζα του βρίσκεται στην έννοια του να συμπεριφέρεσαι σαν *zingaro* (τσιγγάνος) — δηλαδή, στην ικανότητα να εξαπατάς, να ξεγελάς ή, με άλλον τρόπο, να επιτυγχάνεις ασυνήθιστα και εντυπωσιακά αποτελέσματα, καταφεύγοντας σε κάποιο τέχνασμα ή φάρσα. Ο Περότσι αποκαλύπτει πτυχές της ζωής του: είναι σε διάσταση με τη σύζυγό του, τη Λάουρα —η οποία κουράστηκε από τα συνεχή καμώματά του—, ενώ διατηρεί τεταμένες σχέσεις με τον γιο του, Luciano. Ο Λουτσάνο είναι ένας ευφυής, σοβαρός και απόμακρος νέος, που μοιάζει απόλυτα στη μητέρα του και δεν διστάζει να επικρίνει τον πατέρα του για την έλλειψη ωριμότητάς του.
Ο Σασαρόλι συναντά για πρώτη φορά τους τέσσερις φίλους όταν εισάγονται στην κλινική του, έχοντας τραυματιστεί σοβαρά σε ένα ατύχημα κατά τη διάρκεια μιας από τις *τρέλες* τους. Η παρέα μετατρέπει την παραμονή της στο νοσοκομείο σε απόλυτο χάος, ενώ ο καθηγητής αποδεικνύεται ιδανικός συνοδοιπόρος στο πνεύμα τους, υποβάλλοντάς τους σε διάφορες ενοχλητικές, έως και επώδυνες, *θεραπείες*. Βυθισμένος στη θλίψη, ο Μελάρντρι ερωτεύεται μια γυναίκα —την οποία αρχικά περνά για την Παναγία, πριν συνειδητοποιήσει ότι πρόκειται για πραγματικό πρόσωπο— και τη συνδέει με τις λογοτεχνικές μορφές της Λάουρα και της Βεατρίκης, όταν τη συναντά ξανά σε μια ψυχιατρική πτέρυγα. Αποδεικνύεται πως πρόκειται για τη Ντονατέλα, τη σύζυγο του Σασαρόλι. Όταν ο αρχιτέκτονας εξομολογείται ειλικρινά τον έρωτά του για εκείνη, ο Σασαρόλι δεν διστάζει να του την *παραχωρήσει* — θέτοντας όμως τον όρο ότι ο Melandri θα αναλάβει επίσης τις δύο κόρες της, τον τεράστιο και απαιτητικό σκύλο τους, τον Birillo, καθώς και μια αυστηρή Γερμανίδα γκουβερνάντα. Στην πραγματικότητα, η παρέα αποτελεί μια πολύ δεμένη ομάδα. Οι δύο άνδρες καταλήγουν σε συμφωνία, σύμφωνα με την οποία ο Σασαρόλι θα συνεχίσει να επισκέπτεται τη σύζυγο και τις κόρες του κατά καιρούς. Έπειτα από μια μακρά περίοδο αποξένωσης από τους φίλους του, ο Μελαντρί παραδέχεται ότι τα πράγματα δεν πάνε καλά με τον Σασαρόλι, καθώς τόσο ο γιατρός όσο και η Ντονατέλα παραπονιούνται συχνά για τον λιτό τρόπο ζωής του αρχιτέκτονα. Ο Μελαντρί προσκαλεί τους πάντες σε δείπνο στο σπίτι του — μια ευκαιρία που οι φίλοι του αρπάζουν για να πάρουν εκδίκηση για την προηγούμενη εξαφάνισή του, αλλά και για να τον παροτρύνουν να εγκαταλείψει τη Ντονατέλα. Για να εκτονωθούν, οι πέντε τους κατευθύνονται στον σιδηροδρομικό σταθμό, όπου στήνουν την πιο διάσημη *zingarata* (φάρσα) τους: ρίχνουν χαστούκια σε επιβάτες που είναι σκυμμένοι από τα παράθυρα των τρένων που αναχωρούν. Μετά από αυτό το περιστατικό, ο Sassaroli γίνεται μόνιμο μέλος της παρέας. Σε μια άλλη γνωστή *zingarata*, οι πέντε άνδρες φτάνουν σε μια μικρή πόλη παριστάνοντας τους μηχανικούς και τους τοπογράφους, ισχυριζόμενοι ότι λαμβάνουν μετρήσεις για την κατεδάφιση των τοπικών κτιρίων και την κατασκευή αυτοκινητόδρομου — βυθίζοντας ολόκληρο τον πληθυσμό σε κατάσταση πανικού.
Ο Κόμης Mascetti (Μασέτι) κατάγεται, πράγματι, από ευγενή οικογένεια, αλλά έχει σπαταλήσει τόσο τη δική του τεράστια περιουσία όσο και εκείνη της συζύγου του, Αλίκης. Επιβιώνοντας αποκλειστικά από την πώληση εγκυκλοπαιδειών και τη βοήθεια φίλων, ο Μασέτι έχει στείλει τη σύζυγο και την κόρη του να ζήσουν στο σπίτι ενός γνωστού. Για ένα διάστημα, τον φιλοξένησαν διαδοχικά ο Necchi και ο Perozzi, μέχρι που οι φίλοι του βρήκαν τελικά ένα σπίτι για εκείνον και την οικογένειά του — ένα μίζερο διαμέρισμα σε υπόγειο, για το οποίο πληρώνουν τα δύο τρίτα του ενοικίου. Μετά από μια νοσηλεία υπό τη φροντίδα του Σασαρόλι, ο Μασέτι καταλήγει να πουλήσει τον γύψο του (από κάποιο κάταγμα) σε έναν μανάβη, με αντάλλαγμα τριακόσια κιλά πατάτες και ένα παλιό, ταλαιπωρημένο αυτοκίνητο. Είναι ένας άντρας περήφανος για την ευγενή καταγωγή του · δέχεται εξυπηρετήσεις, αλλά ποτέ ελεημοσύνη — μια διάκριση που οι φίλοι του γνωρίζουν πολύ καλά πώς να διαχειρίζονται. Εδώ και αρκετούς μήνες, ο Μασέτι διατηρεί εξωσυζυγική σχέση με την Τίτι, μια έφηβη μαθήτρια, κόρη ενός συνταξιούχου συνταγματάρχη. Είναι παθολογικά ζηλιάρης· επειδή εκείνη είναι συχνά άφαντη, πείθεται ότι τον απατά. Την παρακολουθεί, ανακαλύπτοντας ότι είναι και λεσβία __την βρίσκει στο κρεβάτι ενός ξενοδοχείου με μια άλλη κοπέλα.
Ο Necchi παρουσιάζεται ως ένας ευφυής φαρσέρ — για παράδειγμα, όταν η παρέα εισβάλλει σε ένα πάρτι σε μια πολυτελή βίλα όπου δεν γνωρίζουν κανέναν, και ο ίδιος ο Νέκι αφοδεύει στο γιογιό του παιδιού των οικοδεσποτών, προκαλώντας τον αποτροπιασμό της οικιακής βοηθού που μπαίνει αργότερα στο δωμάτιο για έλεγχο. Επίσης, ο είναι εκείνος που συλλαμβάνει την πιο περίπλοκη και σαδιστική φάρσα της παρέας: στρατολογούν έναν ηλικιωμένο, λαίμαργο συνταξιούχο —θαμώνα του μπαρ, τον κύριο Νικολό Ρίγκι— προσποιούμενοι ότι αποτελούν μια συμμορία εμπόρων ναρκωτικών που βρίσκεται σε πόλεμο με μια αντίπαλη ομάδα, τους *Μαρσεγιέζους*, και ισχυριζόμενοι ότι χρειάζονται κάποιον «δικό τους» άνθρωπο για να τους βοηθήσει. Στη συνέχεια, ο Ρίγκι σέρνεται από εδώ κι από εκεί σε όλη την επαρχία —με καλυμμένο το πρόσωπο και τρομοκρατημένος— με την υπόσχεση ότι θα κερδίσει εύκολα εκατομμύρια λιρέτες, ένα ποσό που φυσικά δεν εμφανίζεται ποτέ. Τελικά, παρεμβαίνει η Κάρμεν, η σύζυγος του Νέκι, απειλώντας ότι θα αποκαλύψει την αλήθεια στον Ρίγκι, αν ο σύζυγός της δεν σταματήσει να απουσιάζει από τη δουλειά του. Στην πορεία, έρχεται στο φως μια κρυφή τραγωδία: ο Necchi και η Carmen είχαν χάσει τον γιο τους χρόνια πριν. Η παρέα των πέντε ολοκληρώνει τη φάρσα σκηνοθετώντας ένα «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» με μια συμμορία *Μαρσεγιέζων*, σε ένα εγκαταλελειμμένο εργοτάξιο. Ο Sassaroli, υποδυόμενος τον αρχηγό της συμμορίας, προσποιείται ότι σκοτώνεται. Στη συνέχεια, ο Righi λαμβάνει εντολή να φύγει και επιβιβάζεται με τη βία σε ένα τρένο με προορισμό το Reggio Calabria, όπου ζει η αδελφή του.
Μετά από μια μέρα γεμάτη διηγήσεις τέτοιων περιστατικών, η παρέα επιστρέφει στα σπίτια της για ύπνο. Ωστόσο, μόλις ο Perozzi ξαπλώνει στο κρεβάτι, παθαίνει καρδιακή προσβολή και πεθαίνει μπροστά στους φίλους του — ενώ η σύζυγος και ο γιος του παραμένουν αδιάφοροι. Ακόμη και στο νεκρικό του κρεβάτι, καταφέρνει να ειρωνευτεί τον ιερέα που έρχεται για να του δώσει τα τελευταία μυστήρια, προσφέροντας μια «εξομολόγηση» γεμάτη ασυναρτησίες και ακαταλαβίστικες λέξεις. Κατά τη διάρκεια της κηδείας, ο Righi επανεμφανίζεται· μένει εμβρόντητος βλέποντας τον Sassaroli ζωντανό και υγιέστατο (του λένε ότι ο Sassaroli έχει «εννέα ζωές, σαν τη γάτα»). Στη συνέχεια, ο Righi πείθεται ότι ο θανών δολοφονήθηκε από τους υπόλοιπους —τους οποίους εξακολουθεί να θεωρεί επικίνδυνους εγκληματίες— επειδή τους πρόδωσε. Καθώς η νεκρική πομπή προχωρά, οι τέσσερις φίλοι ξεσπούν σε τρανταχτά γέλια, μέσα από τα δάκρυά τους.
Παραγωγή \ Διανομή ρόλων
Στον αρχικό σχεδιασμό για τη διανομή των ρόλων, ο Marcello Mastroianni προοριζόταν για τον ρόλο του ξεπεσμένου αριστοκράτη, ενώ ο Ugo Tognazzi επρόκειτο να υποδυθεί τον δημοσιογράφο. Ο Mastroianni, ωστόσο, απέρριψε τον ρόλο, καθώς πίστευε ότι στις ταινίες με πολλούς πρωταγωνιστές η δική του ερμηνεία επισκιαζόταν πάντα από εκείνες των συμπρωταγωνιστών του. Στη συνέχεια, ο Monicelli πρότεινε τον ρόλο του ξεπεσμένου αριστοκράτη στον Raimondo Vianello —ο οποίος είχε συνεργαστεί παλαιότερα με τον Tognazzi— αλλά κι εκείνος αρνήθηκε. Ο ρόλος δόθηκε τελικά στον Tognazzi, ενώ ο Philippe Noiret επιλέχθηκε για τον ρόλο του δημοσιογράφου. Ο Noiret είχε συνεργαστεί με τον Tognazzi δύο χρόνια νωρίτερα στην ταινία του Marco Ferreri, *La Grande Bouffe* __*La grande abbuffata*.
Επιβιώνοντας αποκλειστικά από την πώληση εγκυκλοπαιδειών και τη βοήθεια φίλων, ο Μασέτι έχει στείλει τη σύζυγο και την κόρη του να ζήσουν στη Γαβινάνα, όπου φιλοξενούνται από έναν γνωστό. Για ένα διάστημα, τον φιλοξένησαν διαδοχικά ο Νέκι και ο Περότσι, μέχρι που οι φίλοι του βρήκαν τελικά ένα σπίτι για εκείνον και την οικογένειά του — ένα μίζερο διαμέρισμα σε υπόγειο, για το οποίο πληρώνουν τα δύο τρίτα του ενοικίου. Μετά από μια νοσηλεία υπό τη φροντίδα του Σασαρόλι, ο Μασέτι καταλήγει να πουλήσει τον γύψο του (από κάποιο κάταγμα) σε έναν μανάβη, με αντάλλαγμα τριακόσια κιλά πατάτες και ένα παλιό, ταλαιπωρημένο αυτοκίνητο. Είναι ένας άντρας περήφανος για την ευγενή καταγωγή του· δέχεται εξυπηρετήσεις, αλλά ποτέ ελεημοσύνη — μια διάκριση που οι φίλοι του γνωρίζουν πολύ καλά πώς να διαχειρίζονται. Εδώ και αρκετούς μήνες, ο Μασέτι διατηρεί εξωσυζυγική σχέση με την Τίτι, μια έφηβη μαθήτρια, κόρη ενός συνταξιούχου συνταγματάρχη. Είναι παθολογικά ζηλιάρης· επειδή εκείνη είναι συχνά άφαντη, πείθεται ότι τον απατά. Την παρακολουθεί, μόνο και μόνο για να την ανακαλύψει στο κρεβάτι ενός ξενοδοχείου με μια άλλη κοπέλα.
Ο Νέκι παρουσιάζεται ως ένας ευφυής φαρσέρ — για παράδειγμα, όταν η παρέα εισβάλλει σε ένα πάρτι σε μια πολυτελή βίλα όπου δεν γνωρίζουν κανέναν, και ο ίδιος ο Νέκι αφοδεύει στο νυχτερήρι του παιδιού των οικοδεσποτών, προκαλώντας τον αποτροπιασμό της οικιακής βοηθού που μπαίνει αργότερα στο δωμάτιο για έλεγχο. Επίσης, ο Νέκι είναι εκείνος που συλλαμβάνει την πιο περίπλοκη και σαδιστική φάρσα της παρέας: στρατολογούν έναν ηλικιωμένο, λαίμαργο συνταξιούχο —έναν θαμώνα του μπαρ, τον κύριο Νικολό Ρίγκι— προσποιούμενοι ότι αποτελούν μια συμμορία εμπόρων ναρκωτικών που βρίσκεται σε πόλεμο με μια αντίπαλη ομάδα, τους «Μαρσεγιέζους», και ισχυριζόμενοι ότι χρειάζονται κάποιον «δικό τους» άνθρωπο για να τους βοηθήσει. Στη συνέχεια, ο Ρίγκι σέρνεται από εδώ κι από εκεί σε όλη την επαρχία —με καλυμμένο το πρόσωπο και τρομοκρατημένος— με την υπόσχεση ότι θα κερδίσει εύκολα εκατομμύρια λιρέτες, ένα ποσό που φυσικά δεν εμφανίζεται ποτέ. Τελικά, παρεμβαίνει η Κάρμεν, η σύζυγος του Νέκι, απειλώντας ότι θα αποκαλύψει την αλήθεια στον Ρίγκι, αν ο σύζυγός της δεν σταματήσει να απουσιάζει από τη δουλειά του. Στην πορεία, έρχεται στο φως μια κρυφή τραγωδία: ο Necchi και η Carmen είχαν χάσει τον γιο τους χρόνια πριν. Η παρέα των πέντε ολοκληρώνει τη φάρσα σκηνοθετώντας ένα «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» με μια συμμορία «Μασσαλιωτών» σε ένα εγκαταλελειμμένο εργοτάξιο. Ο Sassaroli, υποδυόμενος τον αρχηγό της συμμορίας, προσποιείται ότι σκοτώνεται. Στη συνέχεια, ο Righi λαμβάνει εντολή να φύγει και επιβιβάζεται με τη βία σε ένα τρένο με προορισμό το Reggio Calabria, όπου ζει η αδελφή του.
Μετά από μια μέρα γεμάτη διηγήσεις αυτών των περιστατικών, η παρέα επιστρέφει στα σπίτια της για ύπνο. Ωστόσο, μόλις ο Perozzi ξαπλώνει στο κρεβάτι, παθαίνει καρδιακή προσβολή και πεθαίνει μπροστά στους φίλους του — ενώ η σύζυγος και ο γιος του παραμένουν αδιάφοροι. Ακόμη και στο νεκρικό του κρεβάτι, καταφέρνει να ειρωνευτεί τον ιερέα που έρχεται για να του δώσει τα τελευταία μυστήρια, προσφέροντας μια παράλογη «εξομολόγηση» γεμάτη ακατάληπτες λέξεις. Κατά τη διάρκεια της κηδείας, ο Righi επανεμφανίζεται· μένει εμβρόντητος βλέποντας τον Sassaroli ζωντανό και υγιή (του λένε ότι ο Sassaroli έχει «εννέα ζωές, σαν τη γάτα»). Στη συνέχεια, ο Righi πείθεται ότι ο θανών σκοτώθηκε από τους υπόλοιπους επειδή τους πρόδωσε — θεωρώντας τους, ακόμα και τότε, επικίνδυνους εγκληματίες. Καθώς η νεκρική πομπή προχωρά, οι τέσσερις φίλοι ξεσπούν σε τρανταχτά γέλια, μέσα από τα δάκρυά τους.
Λογοκρισία
Η ταινία έλαβε την έγκριση της επιτροπής λογοκρισίας το 1975. Αρχικά, η προβολή της περιορίστηκε σε κοινό άνω των 18 ετών, λόγω της χυδαιότητας των διαλόγων και του γενικότερα «διαφθαρτικού» χαρακτήρα της θεματολογίας της. Οι αρχές ζήτησαν την αφαίρεση μιας σκηνής που απεικόνιζε σεξουαλική πράξη με πρωταγωνιστές το ζεύγος Necchi __που σσ. δεν έδειχνε και τίποτε, ωστόσο τόσο ο παραγωγός όσο και ο σκηνοθέτης αρνήθηκαν να προχωρήσουν στην περικοπή. Κατά τη διαδικασία της έφεσης, οι δημιουργοί αναγκάστηκαν να συμβιβαστούν: μετρίασαν την επίμαχη σκηνή, γεγονός που επέτρεψε τη μείωση του ορίου ηλικίας στα 14 έτη. Το 1976, κατόπιν έκδοσης νέας άδειας, προστέθηκαν 13 επιπλέον σκηνές και το ηλικιακό όριο καταργήθηκε πλήρως.
Βραβεία και Αναγνώριση
- 1976 – David di Donatello
- Καλύτερος Σκηνοθέτης: Mario Monicelli
- Καλύτερος Ηθοποιός: Ugo Tognazzi
- 1976 – Nastro d’Argento (Ασημένια Κορδέλα)
- Καλύτερος Παραγωγός: Andrea Rizzoli
- Καλύτερη Πρωτότυπη Ιστορία: Pietro Germi, Leonardo Benvenuti, Piero De Bernardi, Tullio Pinelli
- Καλύτερο Σενάριο: Pietro Germi, Leonardo Benvenuti, Piero De Bernardi, Tullio Pinelli
- Υποψηφιότητα για Καλύτερο Σκηνοθέτη: Mario Monicelli
- Υποψηφιότητα για Καλύτερο Ηθοποιό: Ugo Tognazzi
- Υποψηφιότητα για Καλύτερη Ηθοποιό Β’ Ρόλου: Milena Vukotic
- Υποψηφιότητα για Καλύτερο Ηθοποιό Β’ Ρόλου: Duilio Del Prete
- 1976 – Globo d’Oro (Χρυσή Σφαίρα)
- Καλύτερος Πρωτοεμφανιζόμενος Ηθοποιός: Duilio Del Prete
Έμπνευση από την Πραγματικότητα
Στο ντοκιμαντέρ *Ritratto di mio padre* __Πορτρέτο του πατέρα μου, 2010 της Maria Sole Tognazzi, ο Monicelli της αποκάλυψε ότι πολλές από τις φάρσες _*zingarate*__ που παρουσιάζονται στην ταινία ήταν εμπνευσμένες από πραγματικά γεγονότα ή γνωστές ιστορίες από τη Φλωρεντία, οι οποίες χρονολογούνται στα χρόνια πριν από την παραγωγή της ταινίας. Η έμπνευση ανάγεται στη δεκαετία του 1930, όταν πέντε νεαροί άνδρες —που αγαπούσαν να διασκεδάζουν μαζί και να κάνουν φάρσες σε άλλους— ζούσαν στο Castiglioncello (επαρχία του Livorno), μεταξύ αυτών ο Giorgio Menicanti. Ο χαρακτήρας του Κόμη Mascetti δημιουργήθηκε έχοντας ως άμεση έμπνευση τον Giorgio Menicanti —ο οποίος βρισκόταν ακόμη εν ζωή κατά την περίοδο γυρισμάτων της ταινίας. Στα νιάτα του, ο Menicanti είχε σπαταλήσει μια τεράστια προσωπική περιουσία, ταξιδεύοντας επανειλημμένα ανά τον κόσμο με μια παρέα φίλων, των οποίων κάλυπτε τα έξοδα. Τελικά, επέστρεψε στη Φλωρεντία πάμπτωχος, συνοδευόμενος από μια αρκούδα δεμένη με λουρί. Ο χαρακτήρας του Σασαρόλι, εν τω μεταξύ, εμπνεύστηκε από τον καθηγητή Ματζίνγκο Ντονάτι —έναν άνθρωπο γνωστό για την έντονη ειρωνική του διάθεση και τη σκανταλιάρικη φύση του, που αγαπούσε τις φάρσες— ο οποίος αργότερα έγινε διάσημος επειδή πραγματοποίησε την πρώτη μεταμόσχευση μυελού των οστών παγκοσμίως. Ο σκηνοθέτης θυμάται επίσης ότι γνώριζε στην πραγματική ζωή κάποιον που αποτέλεσε την έμπνευση για το αστείο των *supercazzole* (δλδ, ασυναρτησίες που παρουσιάζονται με δήθεν διανοούμενο ύφος) · το συγκεκριμένο άτομο ήταν ακόμη πιο ικανό στο να κοροϊδεύει τους άλλους με αυτόν τον τρόπο, απ’ ό,τι αποδείχθηκαν οι χαρακτήρες της ταινίας —όπως τους είχαν αποδώσει οι σεναριογράφοι.
































