ℹ️ 28-Ιούνη
🚶🏻🚶🏻♂️ Φτάσαμε, στο δάσος του Τίρνοβου μετά από δύσκολη πεζοπορία _ο υποφαινόμενος με το επιπλέον βάρος του απαραίτητου υλικού φωτογράφησης στο σακίδιο φτάσαμε, περνώντας εγκαταστάσεις του ΔΣΕ που σχεδόν 80 χρόνια τώρα παρέμεναν άγνωστες Στην υποδοχή ο σ. Δημήτρης Γόντικας, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ. Για να αναδειχτεί και μέσα από αυτήν την αποκάλυψη ο τιτάνιος αγώνας που έδωσαν μαχητές και μαχήτριες του ΔΣΕ, οι οποίοι με την καθοδήγηση του ΚΚΕ βάδισαν στον δρόμο της τιμής και της αξιοπρέπειας, έγραψαν με το ίδιο τους το αίμα λαμπρές σελίδες στη μεγάλη Ιστορία του εργατικού – λαϊκού κινήματος της χώρας μας.
Η Σπανούρα, στην οποία το 1947 τρεις μαχητές του ΔΣΕ έπεσαν στον γκρεμό για να μην πιαστούν αιχμάλωτοι όταν τέλειωσαν οι σφαίρες τους, φιλοξενεί ήδη ένα από τα μνημεία που έχει στήσει το ΚΚΕ στον Γράμμο. Τώρα ήρθε η ώρα να αποκαλυφθεί και μία ακόμα πλευρά της Ιστορίας αυτού του υψώματος που έχει γίνει γνωστό με την ονομασία Χάρος. Στο δάσος του Τίρνοβου, στον χώρο όπου από τον Δεκέμβρη του 1948 έως τις τελευταίες μέρες της μάχης του Βίτσι τον Αύγουστο του 1949 λειτούργησε το Συγκρότημα Υγειονομικών Υπηρεσιών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, η Ιστορία δεν βρίσκεται κλεισμένη σε μια αίθουσα. Απλώνεται κατά μήκος του μονοπατιού, στα ίχνη των υπόσκαφων θαλάμων, των χειρουργείων, των σχολών, των αποθηκών και των άλλων εγκαταστάσεων.
Η μόνιμη υπαίθρια έκθεση οδηγεί τον επισκέπτη βήμα – βήμα στον χώρο όπου, μέσα σε βομβαρδισμούς, στερήσεις και σκληρές μάχες, οργανώθηκε ένας ακόμα άθλος του ΔΣΕ. Φωτογραφίες, αρχειακά έγγραφα, μαρτυρίες γιατρών, νοσοκόμων, τραυματιοφορέων και μαχητών, αλλά και ο ίδιος ο τόπος, φωτίζουν την οργάνωση και τη λειτουργία μιας Υγειονομικής Υπηρεσίας που έβαζε στο επίκεντρο τη ζωή και τη φροντίδα του μαχητή.
ΚΚΕ: 80 χρόνια από την ίδρυση του Δημοκρατικού Στρατού
Εκείνο που «ο κόσμος έχει τούμπανο» και οι εδώ Ευρωατλαντικοί «κρυφό καμάρι», επιβεβαίωσε ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία Τζεφ Φλέικ, υπογραμμίζοντας πως οι εξοπλισμοί των…
Τα αδύνατα έγιναν δυνατά
Η διαδρομή της μόνιμης έκθεσης ανοίγει με το μήνυμα της ΚΕ του ΚΚΕ για το ανεπανάληπτο σε ηρωισμό, αυτοθυσία και επιστημονικότητα έργο της Υγειονομικής Υπηρεσίας του ΔΣΕ. “Δεν υπήρχε μέσο και δυνατότητα που να μην αξιοποιήθηκε για να απαλύνουν τον πόνο και να σώσουν τη ζωή των μαχητών και μαχητριών του ΔΣΕ”, σημειώνεται χαρακτηριστικά. Δίπλα στις φωτογραφίες γιατρών, νοσηλευτριών, τραυματιοφορέων και μαχητών, ο επισκέπτης συναντά τα στοιχεία του άθλου. Πάνω από 12.000 τραυματίες σώθηκαν στις μάχες του Γράμμου και του Βίτσι, χάρη στον σχεδιασμό της Υγειονομικής Υπηρεσίας και στην ακούραστη φροντίδα του Γενικού Αρχηγείου του ΔΣΕ.
Τα αποτελέσματα προκαλούν δίκαια θαυμασμό. Η θνησιμότητα των τραυματιών από κατάγματα κρανίου που χειρουργήθηκαν σε Γράμμο, Βίτσι και Καϊμακτσαλάν έφτασε μόλις στο 10%, όταν στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ανερχόταν στο 80% και στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κυμαινόταν από 25% έως 45%. Το 22% των τραυματιών επέστρεφε στα τμήματά του μέσα σε 15 μέρες, το 55% μέσα σε έναν μήνα και μόλις το 2% έμενε μόνιμα ανάπηρο.
Οι εγκαταστάσεις του Συγκροτήματος Υγειονομικών Υπηρεσιών Βίτσι
Μέσα στο δάσος, οι φωτογραφίες γυναικών με φτυάρια σε πλαγιές και οι μαρτυρίες των πρωταγωνιστών δίνουν τη διάσταση του έργου που κατασκευάστηκε σε ελάχιστο χρόνο. Όπως αναγράφεται και στην έκθεση, η Κατίνα Λατίφη περιγράφει τρεις μεγάλους στενόμακρους θαλάμους – αμπριά για τραυματίες, το αμπρί των νοσοκόμων και των τραυματιοφορέων, τους χώρους των γιατρών και της διοίκησης, τη φαρμακαποθήκη, τον κλίβανο αποστείρωσης και, βαθιά στο χώμα, την αίθουσα εγχειρήσεων. «Εντελώς κάτασπρη και καθαρή», με λάμπες που λειτουργούσαν με γεννήτρια και με τα αναγκαία εργαλεία, ήταν η αίθουσα που έκρυβε το μικρό βουνό από δοκάρια και χώμα. Δίπλα της υπήρχε εφεδρικό χειρουργείο, ενώ στους δύο χώρους μπορούσαν να δουλεύουν ταυτόχρονα δύο και τρεις χειρουργοί. Στο Συγκρότημα υπήρχαν συνολικά 36 υπόσκαφες εγκαταστάσεις, που μπορούσαν να καλύψουν έως 300 τραυματίες σε περίπτωση συναγερμού. Οι θάλαμοι και τα χειρουργεία ήταν σκεπασμένα με οκτώ έως δέκα σειρές κορμών δέντρων, για να προστατεύονται από τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Καθοριστική ήταν η συμβολή των γυναικών του Τάγματος Τραυματιοφορέων, που εργάστηκαν εντατικά για το σκάψιμο των αμπριών και των θαλάμων, όπως και των κατοίκων των χωριών των Πρεσπών, που πρόσφεραν εργασία και υλικά για να στηθούν γρήγορα και στέρεα οι εγκαταστάσεις.
Κανένας άλλος στρατός δεν είχε τέτοια νοικοκυροσύνη όπως ο ΔΣΕ
Η έκθεση δεν παρουσιάζει μόνο τη στρατιωτική και επιστημονική οργάνωση. Φωτίζει και τη φροντίδα που περιέβαλλε τον τραυματία. Στη μαρτυρία της Κατίνας Λατίφη, γύρω από τα χειρουργεία υπήρχαν ασβεστωμένα μονοπάτια, μικρά παγκάκια και «βελουδένιοι πράσινοι τάπητες» από μούσκλια. Οι νοσοκόμες ξεκολλούσαν μούσκλια από τα δέντρα, τα άπλωναν στο χώμα και πάνω τους μεταφύτευαν αγριοπανσέδες, μαργαρίτες, ανεμώνες και άλλα λουλούδια.
Η εικόνα αυτή δεν ήταν μια διακοσμητική λεπτομέρεια. Ηταν κομμάτι της προσπάθειας να νιώθει ο τραυματίας ασφάλεια και οικειότητα, να παίρνει κουράγιο και να δυναμώνει η θέλησή του να σταθεί ξανά δίπλα στους συντρόφους του. «Κανένας άλλος στρατός δεν είχε τέτοια νοικοκυροσύνη όπως είχε ο Δημοκρατικός Στρατός», κατέγραφε η Λατίφη.
Τα χειρουργεία έσωσαν χιλιάδες ζωές
Η αναπαράσταση του υπόσκαφου χειρουργείου και οι φωτογραφίες των χειρουργικών ομάδων αποτελούν από τις πιο δυνατές στάσεις της διαδρομής. Γιατροί και νοσηλεύτριες με λευκές ποδιές, μάσκες και καλύμματα κεφαλιού σκύβουν πάνω από τραυματίες, σε φωτογραφίες που καταγράφουν την αδιάκοπη μάχη για τη ζωή. Στο άσηπτο χειρουργείο γίνονταν οι πιο βαριές επεμβάσεις με ολική αναισθησία: Κοιλιακά και θωρακικά τραύματα, αλλά και άλλες κρίσιμες χειρουργικές ανάγκες. Στο σηπτικό χειρουργείο αντιμετωπίζονταν τραύματα, εγκαύματα, θραύσματα από βλήματα, κατάγματα, μολύνσεις και επείγοντα περιστατικά που δεν απαιτούσαν γενική αναισθησία.
Η ίδια ενότητα αναδεικνύει τη στρατηγική επιλογή του ΔΣΕ να υπάρχουν κινητά ορεινά χειρουργεία κοντά στο μέτωπο. Χαρακτηριστικά στις μάχες του Μπίκοβικ, πάνω από την Καστοριά, το προσωρινό χειρουργείο στο Κάτω Μελά δέχτηκε 300 τραυματίες στην πρώτη επίθεση και άλλους 320 στη δεύτερη, μαζί με 180 μαχητές με κρυοπαγήματα. Οι χειρουργικές ομάδες δούλευαν αδιάκοπα, χωρίς ανάπαυση, για να ανταποκριθούν στις τεράστιες ανάγκες των μαχών.
Από τη Μουργκάνα στο Κάμενικ: Τι κι αν έπεσε ο Γράμμος, εμείς θα νικήσουμε!
Το ιατρικό προσωπικό
Σε διαρκή ετοιμότητα με ηρωισμό και αυτοθυσία
Φωτογραφίες των γιατρών και των υγειονομικών, μαζί με αρχειακά έγγραφα και μαρτυρίες, φέρνουν στο προσκήνιο τους ανθρώπους που κράτησαν όρθια αυτή την τεράστια προσπάθεια. Τον Ιούνη του 1949, σε ολόκληρο τον ΔΣΕ υπηρετούσαν μόλις 43 γιατροί. Στο Βίτσι, όμως, με καθοριστική συμβολή του Πέτρου Κόκκαλη, του διευθυντή της Υγειονομικής Υπηρεσίας Νώντα Σακελλαρίου, του Γιώργη Τζαμαλούκα, του Δρόσου Σκυλά και άλλων επιστημόνων, οργανώθηκαν χειρουργικές ομάδες που δούλευαν ασταμάτητα μέσα στα δάση, στις σπηλιές και στα υπόσκαφα αμπριά. Δίπλα τους πρόσφεραν εθελοντικά τις γνώσεις τους και γιατροί από τις Λαϊκές Δημοκρατίες της Βουλγαρίας και της Ουγγαρίας.
Η έκθεση αναδεικνύει πως η επιστημονική γνώση τέθηκε στην υπηρεσία του λαϊκού αγώνα, με τους γιατρούς να μελετούν συλλογικά την πείρα τους και να αναζητούν διαρκώς τρόπους να γίνουν πιο αποτελεσματικοί, ακόμα και στις πιο δύσκολες συνθήκες.
Σχολές Νοσοκόμων και Υγειονομικών Στελεχών
Η απάντηση στις τεράστιες ελλείψεις δεν ήταν ο αυτοσχεδιασμός. Στο ίδιο το Βίτσι οργανώθηκαν Σχολή Μεσαίων Υγειονομικών Στελεχών και Σχολή Νοσοκόμων, ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες των ταξιαρχιών, των ταγμάτων και των λόχων. Διδάσκονταν Ανατομία, Φυσιολογία, Μικροβιολογία, Επιδημιολογία, Νοσηλευτική και οργάνωση της Υγειονομικής Υπηρεσίας. Από τις δύο σχολές αποφοίτησαν 132 ανθυπολοχαγοί Υγειονομικού και πάνω από 300 νοσοκόμες και νοσοκόμοι, που τοποθετήθηκαν στα τμήματα του ΔΣΕ. Η έκθεση φέρνει μπροστά στον επισκέπτη φωτογραφίες νεαρών νοσηλευτριών με τις λευκές στολές τους, ομάδων μαθητριών και μαθητών των Σχολών, αλλά και τα έγγραφα με τα οποία οι απόφοιτοι αναλάμβαναν την ευθύνη να στελεχώσουν τις μονάδες του λαϊκού στρατού.
Αιμοδοσία – Λειτουργία χειρουργείων
Μια από τις πιο συγκλονιστικές μαρτυρίες της έκθεσης αφορά την αιμοδοσία. Οταν δεν υπήρχε διαθέσιμο αίμα για έναν τραυματία, μέλη του προσωπικού έδιναν επιτόπου αίμα, γνωρίζοντας την ομάδα αίματός τους και προσφέροντας άμεσα τη βοήθειά τους. Η Κατίνα Λατίφη περιγράφει την περίπτωση μιας τραυματισμένης συναγωνίστριας που χρειαζόταν αίμα για να σωθεί. Οι νοσοκόμες έτρεξαν όλες να προσφέρουν. Η Γρηγορία, που επιλέχθηκε να δώσει αίμα, έλεγε στους γιατρούς: «Πάρτε όσο χρειάζεται να γίνει η αδελφούλα μου καλά».
Τραυματιοφορείς
Άφθαρτος ηρωισμός και προσφορά με αυτοθυσία
Οι φωτογραφίες με γυναίκες και άνδρες να μεταφέρουν φορεία σε δασωμένα μονοπάτια, σε πλαγιές και ανάμεσα στα χωριά δίνουν την πιο άμεση εικόνα του κινδύνου. Οι τραυματιοφορείς έμπαιναν ανάμεσα σε χαλάζι από σφαίρες, βόμβες αεροπλάνων και πυρά πυροβολικού, για να βγάλουν τους τραυματίες από την πρώτη γραμμή.
Ο ΔΣΕ δεν εγκατέλειπε τραυματίες στο πεδίο της μάχης. Η μεταφορά τους στους σταθμούς επίδεσης, στα κινητά χειρουργεία και στα νοσοκομεία ήταν ζήτημα υψίστης σημασίας. Στις ελεύθερες περιοχές της Φλώρινας και της Καστοριάς, μόνο την περίοδο από τον Ιούλη έως τον Σεπτέμβρη του 1948, ο λαός πρόσφερε στον ΔΣΕ 1.500 τραυματιοφορείς για τις ανάγκες των επιχειρήσεων.
Γράμμος: Βρέθηκε και το νεκροταφείο του μεγάλου νοσοκομείου του ΔΣΕ (ΦΩΤΟ)
Τα Λαϊκά Νοσοκομεία και τα Λαϊκά Ιατρεία
Η διαδρομή ανοίγει και μια άλλη πλευρά της Ελεύθερης Ελλάδας. Η Υγειονομική Υπηρεσία του ΔΣΕ δεν φρόντιζε μόνο τους μαχητές. Γιατροί και νοσοκόμοι διατέθηκαν για τους κατοίκους των χωριών, για παθολογικά περιστατικά, για τραυματίες από τους βομβαρδισμούς, για την πρόληψη ασθενειών και τη δωρεάν εξέταση των μαθητών. Στην περιοχή οργανώθηκαν Λαϊκά Ιατρεία στα χωριά και Λαϊκά Νοσοκομεία από τα Επαρχιακά Συμβούλια Φλώρινας και Καστοριάς. Τρία Λαϊκά Νοσοκομεία πρόσφεραν δωρεάν νοσηλεία σε περίπου 2.000 ανθρώπους, ενώ διατέθηκαν δωρεάν φάρμακα και οργανώθηκαν εξετάσεις σε χωριά της περιοχής. Έτσι, η Υγεία γινόταν στοιχείο της Λαϊκής Εξουσίας. Σε τόπους όπου πολλοί κάτοικοι δεν είχαν γνωρίσει ποτέ πριν γιατρό, οργανώθηκε περίθαλψη με κριτήριο τις ανάγκες του λαού και όχι το κέρδος.
Οι τελευταίες ώρες των χειρουργείων στη φωτιά της μάχης
Η διαδρομή κορυφώνεται με τη συγκλονιστική μαρτυρία της Κατίνας Λατίφη για τον Αύγουστο του 1949, όπως αναγράφεται στην έκθεση. Την ώρα που οι μάχες πλησίαζαν και τα εχθρικά πυρά έφταναν στα αμπριά, οι γιατροί συνέχιζαν ασταμάτητα τις πιο βαριές επεμβάσεις. Νέοι τραυματίες έφταναν διαρκώς, ενώ οι νοσοκόμες μετέφεραν τραυματίες, χειρουργικά εργαλεία, φάρμακα και φορεία. Μέσα στην πίεση της μάχης, η φροντίδα για να μη μείνει κανείς πίσω παρέμεινε αταλάντευτη. Οι τραυματίες μεταφέρθηκαν μαζί με τα υλικά των χειρουργείων, τα φάρμακα και τα φορεία. Όταν ο αντίπαλος έφτασε τελικά στον χώρο, «δεν βρήκε τίποτα άλλο από προκηρύξεις που επίτηδες τις είχαν αφήσει οι δικοί μας».
ΓΡΑΜΜΟΣ: Ακόμη ένα βήμα στο σπουδαίο έργο ανάδειξης του νοσοκομείου του ΔΣΕ VIDEO-ΦΩΤΟ
Από τις εργασίες ανάδειξης
Η τελευταία ενότητα συνδέει τον άθλο του τότε με τη συλλογική προσφορά του σήμερα. Οι φωτογραφίες από ανθρώπους που καθαρίζουν τον χώρο, μεταφέρουν ξυλεία, σκάβουν, στήνουν τις κατασκευές και διαμορφώνουν τα μονοπάτια δείχνουν πώς αναδείχθηκε η έκθεση. Για πάνω από έναν χρόνο, αρχιτέκτονες, μηχανικοί, οικοδόμοι, καλλιτέχνες, μέλη και φίλοι του ΚΚΕ και της ΚΝΕ δούλεψαν εθελοντικά, με σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον και στην Ιστορία του χώρου. Έτσι, το Συγκρότημα Υγειονομικών Υπηρεσιών του ΔΣΕ στο Βίτσι γίνεται ζωντανό μάθημα για τη δύναμη της οργάνωσης, της επιστήμης, της αλληλεγγύης και της αυτοθυσίας. Για το τι μπορεί να κατακτήσει ο λαός όταν παλεύει για να ανθρωπέψει ο άνθρωπος.
Στη βόρεια πλευρά του υψώματος βρίσκεται ένα εκτεταμένο δίκτυο οχυρωματικών εγκαταστάσεων του ΔΣΕ, εκείνες που χτίστηκαν ενόψει της μεγάλης μάχης του Γράμμου το 1948 και συνέβαλαν στην απόδοση του όρου «άπαρτο κάστρο», γι’ αυτό και τα διπλανά υψώματα: Γκουρούσια, Κολοκύθα, Πύργος κ.ά. Εκεί πάνω ο αστικός στρατός μπόρεσε να βάλει πόδι μόνο μία μέρα μετά από τον μεγάλο ελιγμό που έκαναν οι δυνάμεις του ΔΣΕ από τον Γράμμο στο Βίτσι, στις 20 Αυγούστου του 1948. Στις 21 Αυγούστου οι επιτελείς του αστικού στρατού δεν τολμούσαν να στείλουν φαντάρο εκεί πάνω, γιατί γνώριζαν πως κάθε τέτοια απόπειρα είχε ήδη πληρωθεί για 70 μερόνυχτα με ποταμούς αίματος.
Ορύγματα, θέσεις μάχης, αμπριά, μάρτυρες της μάχης που δόθηκε, αποκαλύφθηκαν αυτό το Σαββατοκύριακο με σκληρή δουλειά, έτσι που και αυτός ο χώρος να είναι επισκέψιμος απ’ όσους όλο και περισσότερους φτάνουν στην περιοχή για να αποδώσουν τιμές στους μαχητές και τις μαχήτριες του ΔΣΕ. Οι εγκαταστάσεις βρίσκονται στη βόρεια πλευρά του δασικού δρόμου που έρχεται από την Κοτύλη και πηγαίνει προς το ύψωμα Πύργος, αντικριστά στο υπάρχον μνημείο που είναι στο ύψωμα στη νότια πλευρά του δρόμου. Η συγκίνηση κάθε που η σκαπάνη έφερνε στο φως ένα τηλεφωνικό καλώδιο, ένα τμήμα όλμου, κιβώτια πυρομαχικών κ.ά. απέραντη.
