Η μαρτυρία του Λευτέρη Ηλιάκη και η Αντίσταση στην Κρήτη απέναντι στον κατακτητή και στην ιστορική λήθη
Γράφει ο Ειρηναίος Μαράκης //
Το ντοκιμαντέρ Λευκά Όρη (White Mountains, 2024) του Αλέξανδρου Παπαθανασίου αποτελεί μια σπάνια κινηματογραφική καταγραφή της κρητικής Αντίστασης κατά τη διάρκεια της Κατοχής και του Εμφυλίου, μέσα από τη μαρτυρία του Λευτέρη Ηλιάκη (1924–2017), αντάρτη, μαχητή του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας και πολιτικού κρατουμένου για σχεδόν δύο δεκαετίες. Η ταινία, διάρκειας 86 λεπτών, επιχειρεί να φέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο κεφάλαιο της ελληνικής ιστορίας, που συχνά λησμονείται ή παραμορφώνεται από το αστικό μετεμφυλιακό αφήγημα.
Ο Λευτέρης Ηλιάκης γεννήθηκε στις αρχές Δεκεμβρίου του 1924 στο Νεροχώρι Αποκορώνου Χανίων, από γονείς φτωχούς αγρότες. Από νεαρή ηλικία βίωσε τις πολιτικές διώξεις της εποχής: έχασε υποτροφία επειδή αρνήθηκε να ενταχθεί στην Εθνική Οργάνωση Νέων (ΕΟΝ) του καθεστώτος Μεταξά. Τον Ιούνιο του 1942, μόλις έκλεισε τα 18 του χρόνια, έγινε μέλος της ΟΚΝΕ, έχοντας ήδη περάσει από την απαραίτητη προετοιμασία και δοκιμασία για την ένταξή του στο κομμουνιστικό κίνημα. Στα χρόνια που ακολούθησαν συμμετείχε ενεργά στην Αντίσταση και στον ένοπλο αγώνα του Δημοκρατικού Στρατού. Το 1964 ανέλαβε γραμματέας της ΕΔΑ νομού Χανίων. Με την επιβολή της δικτατορίας το 1967 πέρασε στην παρανομία, συνελήφθη δέκα μήνες αργότερα και οδηγήθηκε ξανά στη φυλακή, όπου παρέμεινε επτά χρόνια, μέχρι την απελευθέρωσή του το 1974. Είχε προηγηθεί μακρά περίοδος εγκλεισμών από το 1951 έως το 1963, αλλά και από το 1967 έως το 1974, σε φυλακές όπως το Ιτζεδίν, το Λασίθι, η Αίγινα και ο Κορυδαλλός. Το 1966 παντρεύτηκε τη Μαρία Στρατουδάκη και εγκαταστάθηκαν στον Πλατανιά Χανίων. Παράλληλα ανέπτυξε σημαντικό συγγραφικό έργο, αρθογραφούσε στον τοπικό τύπο και εξέδωσε έξι βιβλία για την Αντίσταση στον νομό Χανίων, τον Εμφύλιο στην Κρήτη, τα πρώτα βήματα του ΕΑΜ στο νησί, τον ρόλο των γυναικών στην Αντίσταση, τα Κρητικά Γράμματα και την αυτοβιογραφία του. Υπήρξε για πολλά χρόνια πρόεδρος του παραρτήματος Χανίων της Πανελλήνια Ένωση Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης και Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΠΕΑΕΑ-ΔΣΕ), μέλος της κεντρικής της διοίκησης και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης στο Θέρισο.
«Απαντες θέλουμε να χυθεί άπλετο φως για τα Τέμπη, να πληρώσουν αυτοί που η Δικαιοσύνη πιστεύει ότι είναι ένοχοι», σχολίασε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος για τη…
Ο Παπαθανασίου αφιέρωσε σχεδόν μια δεκαετία στη δημιουργία της ταινίας, ταξιδεύοντας επανειλημμένα στην Κρήτη για να καταγράψει τη μαρτυρία του Ηλιάκη και να επισκεφθεί μαζί του τα λημέρια των ανταρτών στα Λευκά Όρη. Η μακρόχρονη σχέση που αναπτύχθηκε μεταξύ τους προσδίδει στην ταινία έντονα βιωματικό χαρακτήρα, όπου η προσωπική μνήμη διασταυρώνεται με τη συλλογική ιστορία. Στην ταινία εμφανίζεται επίσης ο ιστορικός Γιώργος Μαργαρίτης, που σκιαγραφεί το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο της εποχής, ενώ πλούσιο αρχειακό υλικό ενισχύει τη δραματουργία.
Η αφήγηση του Ηλιάκη, συχνά διανθισμένη με χιούμορ αλλά και βαθιά συγκίνηση, ζωντανεύει τις μάχες, τις απώλειες, την παρανομία και τις διώξεις, αποκαλύπτοντας την ανθρώπινη διάσταση πίσω από τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα. Από καλλιτεχνική άποψη, η ταινία επιλέγει μια λιτή, σχεδόν κλασική ντοκιμαντερίστικη γραφή, με συνεντεύξεις και αρχειακές εικόνες. Δεν επιδιώκει αισθητικούς πειραματισμούς καθώς επενδύει, και ορθά, στη δύναμη της μαρτυρίας και στην αυθεντικότητα του λόγου. Η ταινία παρουσιάστηκε σε φεστιβάλ, ανάμεσά τους το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, ενώ διακρίθηκε στα Φεστιβάλ Χανίων με Ειδική Μνεία και Ιεράπετρας με το 2ο Βραβείο. Σημαντική ήταν επίσης η διεθνής αναγνώριση, καθώς απέσπασε το βραβείο κοινού (Audience Favorite) στο Workers Unite Film Festival στις ΗΠΑ.
Σε μια εποχή όπου η ιστορική αναθεώρηση από την πλευρά της αστικής τάξης, των κυβερνήσεων και των μηχανισμών τους επιχειρεί συχνά να εξισώσει τους θύτες με τα θύματα ή να απονευρώσει τον ταξικό και πολιτικό χαρακτήρα της Αντίστασης, το Λευκά Όρη λειτουργεί ως πράξη μνήμης και αντίστασης. Η καταγεγραμμένη μαρτυρία του Ηλιάκη δεν αφήνει περιθώρια για εύκολες αφηγήσεις αλλά επαναφέρει στο προσκήνιο την εμπειρία των αγωνιστών και υπενθυμίζει ότι η Ιστορία δεν είναι ουδέτερη αφήγηση, αλλά πεδίο σύγκρουσης και ευθύνης. Και αυτή είναι η μεγαλύτερη συνεισφορά του.
Το Λευκά Όρη αναδεικνύεται σε ένα πολύτιμο ιστορικό ντοκουμέντο και ταυτόχρονα σε μια βαθιά ανθρώπινη αφήγηση, ιδιαίτερα χρήσιμο και επίκαιρο σε μια περίοδο πολέμου και ιμπεριαλιστικών επιθέσεων, όπως οι ανοιχτές πολεμικές επιχειρήσεις απέναντι στο Ιράν και σε άλλους λαούς της περιοχής. Η φωνή του αντάρτη Λευτέρη Ηλιάκη, γεμάτη πείσμα, αξιοπρέπεια και μνήμη, διατρέχει τα βουνά και τα χρόνια της σιωπής, φωτίζοντας ένα αθέατο κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και αποτυπώνοντας την επιμονή μιας γενιάς που πίστεψε ότι η Ιστορία γράφεται με κόστος αλλά και με ευθύνη απέναντι στους νεκρούς και στους ζωντανούς της εργατικής τάξης και των αγώνων της.
