Όπως καταλάβατε από το εξώφυλλο η φετινή ατζέντα της ΟΓΕ είναι αφιερωμένη _κυρίως, στην έβδομη τέχνη. Και φυσικά ξεκινάει από τους πρώτους διδάξαντες …
(…)
Από τη φωτογραφία στο σινεμά
Το πιο καινούργιο και πιο μαζικό είδος τέχνης είναι ο κινηματογράφος _το σινεμά (από το γαλλικό cinematographe, cinema). Αποκαλείται και έβδομη τέχνη, δίπλα στη γλυπτική, τη ζωγραφική, το χορό, την αρχιτεκτονική, τη μουσική, τη λογοτεχνία. Η κινηματογραφική τέχνη διαμορφώθηκε όταν το επέτρεψαν οι αναγκαίες υλικοτεχνικές προϋποθέσεις. Μόνο όταν αναπτύχθηκαν σε μεγάλη κλίμακα οι φυσιογνωστικές επιστήμες μπόρεσε να εμφανιστεί η πιο σύνθετη τεχνολογία, μαζί με τα μηχανήματα που είναι απαραίτητα στον κινηματογράφο.
Αρχικά, ο κινηματογράφος εμφανίστηκε περισσότερο ως μια νέα τεχνική καταγραφής της κίνησης και οπτικοποίησής της, όπως δηλώνει ο όρος (κινηματογράφος = κίνηση + γραφή). Η συγκέντρωση του πληθυσμού σε μεγάλες πόλεις, το αντικειμενικά ανέφικτο να εξυπηρετηθούν εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι από τιε παλιές μαζικές φόρμες τηε τέχνης, όπως το θέατρο, έκαναν την κινηματογραφική τέχνη απαραίτητη και αναπόφευκτη. 0 κινηματογράφος δεν προβάλλει μόνο σαν ένα νέο είδος εικαστικής τέχνης (εικόνα σε κίνηση), αλλά -σε μεγάλη κλίμακα- επεκτείνει και τροποποιεί τις καλλιτεχνικές δυνατότητες που έχουν οι συνθετικές τέχνες – θεάματα (θέατρο, μπαλέτο κα.). Ποιοτικά γίνεται ένα νέο είδος τέχνης. “Ζωντανές φωτογραφίες”
Επί σειρά ετών ο άνθρωπος πειραματίστηκε πάνω στην προσπάθεια απεικόνισης της κίνησης. Καταλυτικό ρόλο στην εξέλιξη της τεχνικής του κινηματογράφου διαδραμάτισε η ανακάλυψη και διάδοση της φωτογράφισης (19os αιώνας). Τo 1878, ο Βρετανός φωτογράφος Ίντγουιρντ Μάιμπριτζ (Eadweard J. Muybridge με ολλανδική καταγωγή), με τη μέθοδο της διαδοχικής φωτογράφισης, απεικόνισε την κίνηση ενός αλόγου. Την ίδια περίπου εποχή, ο Γάλλος φυσικός Ετιέν-Ζυλ Μαρέ συνέλαβε φωτογραφικά το πέταγμα ενός πουλιού με φωτογραφική μηχανή που είχε δυνατότητα αποτύπωσης 12 στιγμιοτύπων ανά λεπτό (σσ. Étienne-Jules Marey _1830 – 1904, Γάλλος γιατρός, φυσιολόγος, βιολόγος, βιομηχανικός, καθηγητής στο Κολέγιο της Γαλλίας και εφευρέτης. Επιδόθηκε σε μια σειρά ανακαλύψεων στους τομείς της ιατρικής, της κίνησης των ανθρώπων και των ζώων, της αεροπορίας, της φυσιολογίας, της βιομηχανικής, της εργαστηριακής φωτογραφίας, του κινηματογράφου και πολλά άλλα). Τα σημαντικότερα ίσως επιτεύγματα ως προς την ανάπτυξη της κινηματογραφική τεχνικής έγιναν το 1880, με κυριότερο την εφεύρεση του κινητοσκοπίου. Επίσημα, η συσκευή παρουσιάστηκε 20 Μαΐου του 1891, μαζί με την πρώτη κινηματογραφική ταινία. Το κινητοσκόπιο πιστώνεται στον Ουίλλιαμ Ντίκσον (σσ. William Kennedy Laurie Dickson) των εργαστηρίων του Τόμας Έντισον. Ο Έντισον, ωστόσο, θεωρούσε την εφεύρεση ήσσονος σημασίας. Δεν την κατοχύρωσε διεθνώς, με αποτέλεσμα να είναι νόμιμη η αντιγραφή και εξέλιξή της στην Ευρώπη, όπου σύντομα εμφανίστηκε ως εισαγόμενο προϊόν.
Με βάση το κινητοσκόπιο, οι αδελφοί Ογκύστ και Λουί Λυμιέρ (Γαλλία), εφηύραν τον κινηματογράφο, αποτελούμενο από μία φορητή κινηματογραφική μηχανή λήψης, εκτύπωσης και προβολής του φιλμ. Στις 28 Δεκεμβρίου του 1895, έκαναν την πρώτη δημόσια προβολή στο Παρίσι, ημερομηνία που συχνά αναφέρεται ωε επίσημη πρώτη εμφάνιση του κινηματογράφου με τη σημερινή γνωστή μορφή. Την προβολή (δέκα ταινίες συνολικής διάρκειας περίπου δεκαπέντε λεπτών)! Παρακολούθησαν 35 άτομα με πληρωμή
«Σε απόγνωση βρίσκονται τα λαϊκά νοικοκυριά με τις νέες ανατιμήσεις σε βασικά καταναλωτικά προϊόντα που συνοδεύονται με δυσβάστακτες αυξήσεις στο ρεύμα, τις μετακινήσεις, τη στέγαση,…
Στην πραγματικότητα, οι Λυμιέρ έκαναν επιδείξεις του Cinematographe επί έξι μήνες πριν την ημερομηνία αυτή σε επιλεγμένα ακροατήρια -Συνέδριο Φωτογραφικών Εταιρειών, Ιούνιος, Ακαδημία Γεωργίας, Επιστήμης και Βιομηχανίας, Ιούλιο, Συμπόσιο του Γενικού Συμβουλίου, Αύγουστος Συμπόσιο Ιδιοκτητών Ακινήτων, Δεκέμβριos (Λυών), Σεπτέμβριο και Οκτώβριο (Λα Σιοτά). Μεγάλο μέρος της πρώιμης συζήτησης για τον Κινηματογράφο αφορούσε στην τεχνολογική και επιστημονική του πλευρά. Τα σχετικά άρθρα μοιράζονταν τον ίδιο χώρο με εκείνα για τις πρόσφατα ανακαλυφθείσες ακτίνες X. Το κοινό ενθουσιάστηκε. Σύντομα, φάνηκε πως οι “ζωντανές φωτογραφίες” είχαν εμπορική δυναμική. Δεν ήταν απλώς ένα τεχνολογικό παιχνίδι αλλά μια κότα που μπορούσε να γεννήσει χρυσά αυγά!
“Ψευδαίσθηση, αλλά τόσο εντυπωσιακά αληθινή “
Οι αδελφοί Λυμιέρ άνοιξαν ένα δεύτερο θέατρο στη Λυών. Στην πρεμιέρα (Ιανουάριος 1896) κάλεσαν μέλη του Τύπου και τοπικούς παράγοντες. Στο πρόγραμμα προστέθηκε το L’ Arrivee d’ un train (άφιξη ενός τρένου), που γυρίστηκε λίγους μήνες νωρίτερα. “_Ήταν το πιο θαυμάσιο θέαμα που έχουμε δει ποτέ!… Φεύγεις τρίβοντας τα μάτια σου και χωρίς να είσαι σίγουρος ότι δεν είσαι θύμα ενός ονείρου, τόσο ασυνήθιστα φαίνονται τα πράγματα που μας συνέβησαν. Είναι σίγουρα απλώς μια ψευδαίσθηση, αλλά τόσο εντυπωσιακά αληθινή που νιώθεις ότι μεταφέρεσαι στους χαρακτήρες στην οθόνη”. Το δημοσίευμα υπογράφεται από τον Alphonse Seyewetz, συνεργάτη των Λυμιέρ. Εμπεριέχει ένα στοιχείο διαφήμισης για να προσελκυστεί κοινό, όμως και το κείμενο ενός δημοσιογράφου της Depeche, λίγους μήνες νωρίτερα, χρησιμοποίησε παρόμοια διατύπωση: “…Το αποτέλεσμα της σκηνής στη λεωφόρο, με ποδήλατα, αυτοκίνητα και τραμ, είναι τόσο εντυπωσιακό, που μπαίνεις στον πειρασμό να αποφύγεις τα οχήματα… λέει ο κ. Η. de Parvilie, ένας από τους καλεσμένους σε αυτό το φεστιβάλ διασκεδαστικής επιστήμης… ” _”Ο κινηματογράφος… αποτελεί το μεγάλο αξιοθέατο της βραδιάς… Το αποτέλεσμα είναι θαυμάσιο σε ακραίο βαθμό. Ο σιδηροδρομικός σταθμός, νυσταγμένος και έρημος, όπου έρχεται και σταματάει ένα τρένο, από το οποίο κατεβαίνουν επιβάτες ενώ μπαίνουν άλλοι, είναι τόσο ζωντανός που σχεδόν αναρωτιέται κανείς γιατί δεν μπορεί να ακούσει τον θόρυβο της ατμομηχανής και τις φωνές του πλήθους…» (The Morning Post, 7 Απριλίου 1896, αναφορά σε παρουσίαση στο Λονδίνο).
Οι πρώτοι θεατές γοητεύτηκαν, διασκέδασαν και ενθουσιάστηκαν από το νέο είδος θεάματος. “Η άφιξη του τρένου, η Πλατεία των Κορδελιέρων, το πρωινό του μωρού, η παραλία, το ψέκασμα με ψεκαστήρα, οι εργάτες που φεύγουν οπό το Εργοστάσιο Lumiere ήταν σκηνές που αναπαράχθηκαν με μια αλήθεια ρυθμού και κίνησης που είναι αδύνατο νο ζητήσει κανείς πιο ζωντανή. Από τι ε κινήσεις των χεριών και των ποδιών μέχρι το παραμικρό παιχνίδι φυσιογνωμίας, στο προσκήνιο και στο φόντο, όλα είναι μια υπέρτατη ψευδαίσθηση. Εκτός αν μια νέα ανακάλυψη καταστήσει δυνατή τη συζήτηση για τη φωτογραφία και τη συζήτηση για τον Κινηματογράφο, η οποία εξακολουθεί να είναι χίμαιρα, μου φαίνεται δύσκολο να βρω μια βελτίωση σε αυτή την ευφυή συσκευή που αποδίδει τη μεγαλύτερη τιμή στους εφευρέτες της και αντιπροσωπεύει την τελευταία λέξη σε αυτόν τον κλάδο που είναι ήδη τόσο πλούσιου σε εφαρμογές” (περιοδικό Passe-Temps, Φεβρουάριος 1896).
Πίσω στην Αμερική _ το φαινόμενο Nickelodeon
Η εφεύρεση των Lumiere οδήγησε γρήγορα στην ανάπτυξη αμερικανικών κινηματογραφικών αιθουσών. Το Vitascope Hall (Νέα Ορλεάνη, 1896) ήταν ο πρώτος χώρος που πρόβαλε κινηματογραφικές ταινίες στην Αμερική. Φιλοξενούσε 400 άτομα και είχε δύο παραστάσεις την ημέρα, με είσοδο 10 σεντς. Στα τέλη του 1896, άνοιξε το θέατρο Edisonia Vitascope στο κέντρο του Μπάφαλο της Νέας Υόρκης. Είχε 72 θέσεις και ήταν η πρώτη αίθουσα στον κόσμο που σχεδιάστηκε αποκλειστικά ως χώρος προβολής κινηματογραφικών ταινιών.
Στις 14 Μαΐου 1897 προβλήθηκε για πρώτη φορά στο Washington Iowa State Theatre (Ουάσινγκτον της Αϊόβα) μια κινηματογραφική ταινία με τη μηχανή των αδελφών Λυμιέρ. Το θέατρο λειτουργούσε ως Όπερα Γκράχαμ από το 1886. Μετά από μια πυρκαγιά (1892), επαναλειτούργησε το 1893 με χρήση μεικτή. Ως κινηματογράφος βρίσκεται σε συνεχή λειτουργία από τη μέρα της πρώτης προβολής μέχρι σήμερα (ρεκόρ Γκίνες).
Από το βοντβίλ στον κινηματογράφο –
__Το “θαύμα” πάνω στο σεντόνι
Τα επόμενα χρόνια, οι Αμερικανοί έβλεπαν φιλμάκια σε αίθουσες βοντβίλ που συνδύαζε μουσική, χορό, ταχυδακτυλουργία, ακροβατικά και θεατρικά σκετς, έτσι οι θαμώνες στις αίθουσες αυτές άκουγαν τον θόρυβο της ταινίας που έτρεχε μέσα από τον προβολέα ανάμεσα στον ζογκλέρ και την κωμική παράσταση. Τι έβλεπαν;… Μόνο κάτι σκιές να τρεμοπαίζουν σε ένα λευκό σεντόνι στερεωμένο σε στύλους. Με το ζόρι διέκριναν τις εικόνες ενός ζευγαριού χορευτών με μια ορχήστρα που κανείς δεν μπορούσε να ακούσει ή ενός άντρα που φτερνιζόταν. Αλλά το απλό γεγονός ότι οι εικόνες κινούνταν ήταν ένα είδος θαύματος τότε. Η σκέψη να χρησιμοποιηθούν οι “σκιές” για να ειπωθεί μια ιστορία γεννήθηκε αργότερα.
σσ. βοντβίλ _vaudeville: θεατρικό είδος που γνώρισε μεγάλη δημοφιλία στις ΗΠΑ και στον Καναδά από τα τέλη του 19ου αιώνα Θεωρείται πως προέρχεται από τη γαλλική έκφραση val-de-Vire (ή vau-de-Vire) _ “πεδιάδα του Βιρ” και αναφέρεται στον ομώνυμο ποταμό της Νορμανδίας τόπος γέννησης του ποιητή Ολιβιέ Μπασελέν ο οποίος συνέθετε λαϊκά τραγούδια που αποκαλούσε “τραγούδια του βο ντε Βιρ” _ chansons du vau-de-Vire. Στα τέλη του 17ου αιώνα, τέτοιου είδους μουσικές συνθέσεις, διανθισμένες με θεατρικά δρώμενα αποτελούσαν τα λεγόμενα βοντβίλ. Σύμφωνα με μια διαφορετική ετυμολογία, ο όρος προέρχεται από την έκφραση “φωνές της πόλης” (voix de ville) και κατ’ επέκταση οι ρίζες του βοντβίλ εντοπίζονται στο Παρίσι.Τον 18ο αιώνα ο όρος δήλωνε ένα θεατρικό έργο το οποίο ξεφεύγοντας από τα παραδοσιακά πλαίσια πρότυπα, σατίριζε τα ήθη. Ο ίδιος ο Μότσαρτ χαρακτήρισε βοντβίλ το μελόδραμά του Απαγωγή από το Σεράι. Στα τέλη του 19ου αιώνα εξελίχθηκε σε δημοφιλέστατο είδος του αμερικανικού λαϊκού θεάτρου, που συνδύαζε μουσική, χορό, ταχυδακτυλουργίες, ακροβατικά και θεατρικά σκετς, μικρή όμως συσχέτιση φαίνεται να είχε με το γαλλικό είδος ως προς το περιεχόμενό του
Αίθουσες και ταινίες – Η άνοδος και η πτώση των Nickelodeon
Πρωτοπόροι στην κινηματογραφική βιομηχανία ήταν οι Τζον Xάρις και Χάρι Ντέιβις. Ήδη επιτυχημένοι επιχειρηματίες οτο θέαμα του βοντβίλ, σκέφτηκαν να αφιερώσουν ένα θέατρο αποκλειστικά στις “κινούμενες εικόνες “. Ο Xάρις είχε την ιδέα να δραστηριοποιηθεί ο ίδιος στο γύρισμα ταινιών και ο Ντέιβις, ως ιδιοκτήτης ενός κενού χώρου, παρείχε την αίθουσα που βρισκόταν στην οδό Σμίθφλντ, στο Πίτσμπουργκ της Πενσυλβανία. Έστησε ενενήντα έξι καρέκλες κι ένα πιάνο, όλα στραμμένα σε μια πλαισιωμένη οθόνη, κατασκευασμένη πιθανόν από ένα μεγάλο, λευκό φύλλο μουσελίνας.
Στις 19 Ιουνίου 1905, οι Xάρις και Xάρις και Χάρι Ντέιβις άνοιξαν το Nickelodeon, μια αίθουσα αποκλειστικά για την προβολή ταινιών. Το όνομά του συνδυάζει την τιμή εισόδου (1 νίκελ ισοδυναμεί με 5 σεντς του δολαρίου, δηλαδή μια πεντάρα) με το odeon, την αρχαία ελληνική λέξη για το θέατρο (Ωδείον). Οι δημιουργοί του Nickelodeon οραματίζονταν μια ψυχαγωγία πιο προσιτή στην εργατική τάξη, που δεν μπορούσε ν’ αντέξει οικονομικά τα εισιτήρια των βοντβίλ. Φαίνεται ότι ο Ντέιβις είχε συγκεντρώσει μεγάλο αριθμό “κινούμενων εικόνων” από τους Λυμιέρ, των οποίων την προβολή άρχισε από το 1896 στα πλαίσια της προηγούμενης επιχειρηματικής τους δραστηριότητας. Μέχρι το 1907, ξεκίνησε τη δική του εταιρεία παραγωγής (Film Exchange) στο Πίτσμπουργκ. Για να προσελκυστεί το ευρύ κοινό, χρειάζονταν αφηγηματικές ταινίες και όχι απλώς φιλμάκια με “κινούμενες εικόνες”.
Ορισμένοι ιστορικοί πιστεύουν ότι η πρώτη ταινία ήταν “Η Μεγάλη Ληστεία του Τρένου” -ένα 10λεπτο θρίλερ, γυρισμένο στο Νιου Τζέρσεϊ από το 1903, με 14 σύντομες σκηνές και στοιχεία γουέστερν. Στο τέλος, υπήρχε μία επιπλέον σκηνή, άσχετη με την ιστορία, αλλά προκάλεσε αρκετή αναστάτωση. Ο ληστής (ο ηθοποιός Τζορτζ Μπαρνέ), έστρεψε το περίστροφό του στο φακό και πυροβόλησε κατευθείαν στην κάμερα, δηλαδή κατευθείαν στο κοινό! Φόβος και τρόμος!… Κανείς δεν είχε ξαναδεί κάτι τέτοιο -σίγουρα το θέαμα άξιζε την πεντάρα του…
Όποια και αν ήταν η πρώτη ταινία που προβλήθηκε, σημείωσε τεράστια επιτυχία. Την πρώτη μέρα προβολής κόπηκαν 450 εισιτήρια πελατών που πήγαν να παρακολουθήσουν από περιέργεια και τη δεύτερη 1500!! Σε αντίθεση με τα θέατρα βοντβίλ, όπου οι παραστάσεις παίζονταν δύο φορές την ημέρα, οι επιχειρηματίες του Nickelodeon δεν είχαν να πληρώνουν καλλιτέχνες. Μπορούσαν να το κρατούν ανοιχτό από τις οκτώ το πρωί μέχρι τα μεσάνυχτα με αρκετές παραστάσεις την ώρα. Συγκέντρωνε χιλιάδες πελάτες κάθε μέρα. Οι θαμώνες μπορούσαν να απολαύσουν 15 ως 20λ σύντομων βουβών ταινιών. Συνήθως συνοδεύονταν από έναν πιανίστα που έπαιζε κατάλληλη μουσική για να ταιριάζει με την ατμόσφαιρα της ταινίας, βοηθώντας στην ενίσχυση της έντασης και ολοκληρώνοντας την εμπειρία. Μέσα σε λίγους μήνες άνοιξαν παραπάνω από δώδεκα Nickelodeon στο Πίτσμπουργκ. Ήταν η πιο εκρηκτική εξέλιξη στην ιστορία τηε ψυχαγωγίας. Μέχρι το 1907, περίπου 2 εκατομμύρια Αμερικανοί είχαν επισκεφτεί ένα Nickelodeon κι ως το 1908, υπήρχαν σχεδόν 8.000 τέτοιοι κινηματογράφοι στις ΗΠΑ. Δυο χρόνια μετά, ο αριθμός τους είχε αυξηθεί σε 10.000.Ήταν μικροί, άβολοι αυτοσχέδιοι χώροι που ανακαινίστηκαν για να μοιάζουν με αίθουσες βοντβίλ. Αν και πήραν το όνομά τους από την τιμή εισόδου, οι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι το εισιτήριο ήταν συνήθως δεκάρα – ένα ντάιμ- και όχι πεντάρα –νίκελ, αλλά κι έτσι, φτηνά ήταν…
Η επιτυχία των Nickelodeon ήταν βραχύβια, καθώς η βιομηχανία ξεπέρασε γρήγορα αυτές τις μικρές αίθουσες που συχνά είχαν χώρο μόνο για ορθίους. Μόλις πέντε χρόνια μετά το άνοιγμά του, το πρώτο Nickelodeon κατεδαφίστηκε για χάρη πιο καινούργιων, ειδικά κατασκευασμένων κινηματογράφων που μπορούσαν να φιλοξενήσουν μεγαλύτερο κοινό για ταινίες μεγάλου μήκους. Μέχρι το 1915, η τάση του Nickelodeon είχε φτάσει στο τέλος της, αλλά ο αντίκτυπός της μπορεί να γίνει αισθητός από τους κινηματογραφόφιλους ως τις μέρες μας.
σσ. Το Nickelodeon, επίσης γνωστό ως Nick και Pinwheel (το πρώτο όνομά του), είναι αμερικανικό τηλεοπτικό κανάλι, το οποίο εκπέμπει από το 1977 και ανήκει στην Kids & Family Entertainment, τμήμα της Paramount Global, η οποία κατέχει και το κανάλι MTV _λειτουργεί και στην Ελλάδα _Τίτλοι τέλους για MTV και Nickelodeon στην χώρα μας την παραμονή της Πρωτοχρονιάς
_ ΟΓΕ 2025 Από τη φωτογραφία στο σινεμά …συνεχίζεται
