Γράφει ο Ειρηναίος Μαράκης //
Στις 3 Δεκέμβρη, την Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία, το κράτος και τα αστικά κόμματα και οι εκπρόσωποι τους στην Τοπική Αυτοδιοίκηση θα ξαναθυμηθούν τους ανάπηρους συμπολίτες μας με λόγια γεμάτα ψεύτικη ευαισθησία και με επικοινωνιακές φιέστες που θα εξαφανιστούν την επόμενη κιόλας μέρα, ενώ την ίδια ώρα τα αναπηρικά επιδόματα κόβονται ή δίνονται με το σταγονόμετρο, η συμμετοχή στα φάρμακα εκτοξεύεται και η δημόσια δωρεάν παροχή τους έχει ουσιαστικά καταργηθεί. Παράλληλα τα ειδικά σχολεία και οι δομές κλείνουν, οι πιστοποιήσεις αναπηρίας περνούν από εξοντωτικό κόσκινο που συχνά δίνει ποσοστά αναντίστοιχα της πραγματικής λειτουργικής βλάβης και οι πόλεις μας παραμένουν αφιλόξενες γι’ αυτούς που κινούνται με αμαξίδιο ή με λευκό μπαστούνι – όσο και αν οι υποτιθέμενες «αναπλάσεις» διαφημίζονται ως έργα που ενισχύουν την προσβασιμότητα στην καθημερινή ζωή των συγκεκριμένων ανθρώπων. Το αποτέλεσμα της παραπάνω στοχευμένης πολιτικής είναι οι ευθύνες του κοινωνικού κράτους να φορτώνονται αποκλειστικά πάνω στα άτομα με αναπηρία και στις οικογένειές τους. Ας είμαστε ειλικρινείς, τέτοιου είδους επιθέσεις ευαισθησίας έχουν ημερομηνία λήξης που συμπίπτει ακριβώς με το τέλος κάθε προεκλογικής περιόδου ή επετειακής φιέστας, αποτελούν μια καιροσκοπική εκστρατεία υποκρισίας που διεκδικεί ψήφους ή τηλεθέαση και αύριο θα μας ξεχάσει πάλι, αφήνοντας χιλιάδες ανάπηρους να αναμετρηθούν μόνοι τους με την κρατική και αυτοδιοικητική πραγματικότητα της απόλυτης αναισθησίας.
Χρειάζεται να το πούμε καθαρά: Τα άτομα με αναπηρία δεν χρειαζόμαστε άλλη ευαισθησία αλλά πραγματικές και ουσιαστικές αλλαγές στις συνθήκες ζωής μας. Ως ανάπηροι αρνούμαστε να μας αντιμετωπίζουν ως αντικείμενα ευαισθησίας, είμαστε υποκείμενα της δικής μας ζωής. Οι διαρκείς εκκλήσεις των ιθυνόντων στην ευαισθησία των πολιτών εξυπηρετούν μεν μια υπαρκτή ανάγκη να είναι οι συμπολίτες μας ευαίσθητοι απέναντι στις ανάγκες μας, όμως ταυτόχρονα αποκρύπτουν την απουσία των απαραίτητων δημόσιων, δημοτικών, κοινωνικών, πολιτιστικών δομών που θα εξασφαλίζουν την ισότιμη συμμετοχή μας στα κοινωνικά και πολιτικά δρώμενα χωρίς εμπόδια και αποκλεισμούς. Την ίδια στιγμή που το κράτος και τα αστικά κόμματα μας θεωρούν αντιπαραγωγικούς και περικόπτουν τις κοινωνικές δαπάνες, αναπτύσσεται μια χυδαία και αγοραία αντίληψη που χρησιμοποιεί τους ανάπηρους είτε ως πελάτες είτε ως αντικείμενα με ανταποδοτικό όφελος, είτε ως αντικείμενα που αξίζουν μόνο τον ανθρώπινο οίκτο αφού υποτίθεται δεν έχουν τίποτα να προσφέρουν στο κράτος ως οικονομικό αντάλλαγμα.
Τα στοιχεία που προκύπτουν από το 1ο Τακτικό Βαρόμετρο Δικαιωμάτων του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της Ε.Σ.Α.μεΑ., που έλαβε χώρα πανελλαδικά από τις 7/10/2025 έως τις 3/11/2025 και σε δείγμα 2.716 άτομα με αναπηρία, χρόνιες ή/και σπάνιες παθήσεις, είναι χαρακτηριστικά της πολιτικής αναλγησίας και της επίθεσης που βιώνουμε καθημερινά από τους θεσμούς και την κυβέρνηση. Ενδεικτικά, 4 στα 10 άτομα με αναπηρία, χρόνια ή/και σπάνια πάθηση είναι λίγο ή καθόλου ενημερωμένα σχετικά με τα δικαιώματά τους λόγω της αναπηρίας/πάθησης ενώ οι αναφορές σε δημόσιες υπηρεσίες ως πηγές ενημέρωσης για τα δικαιώματα, συγκεντρώνουν μονοψήφια ποσοστά. Ακόμα, ως πρώτη πηγή ενημέρωσης για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία αναφέρεται η Ε.Σ.Α.μεΑ., ακολουθούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι σύλλογοι/οργανώσεις ατόμων με αναπηρία/χρόνιων παθήσεων ενώ αναφορικά με την προβολή των ζητημάτων της αναπηρίας στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ), το μεγαλύτερο ποσοστό, δηλαδή το 33,4% του δείγματος, απάντησε ότι δεν έτυχε πρόσφατα να παρακολουθήσουν ή να ακούσουν κάποια εκπομπή ή να διαβάσουν κάποιο δημοσίευμα για τα άτομα με αναπηρία. Σχετικά με την προσβασιμότητα και κινητικότητα των ατόμων με αναπηρία οι 6 στους 10 αντιμετωπίζουν «Πάντα/συχνά» ή «Μερικές φορές», εμπόδια προσβασιμότητας στις δημόσιες υπηρεσίες, στις δομές υγείας, καθώς και στους δημόσιους, κοινόχρηστους χώρους, στην εργασία, το 56%, στην εκπαίδευση το 66% και τέλος, το 72% των ατόμων με αναπηρία που χρειάζεται υποστηρικτική τεχνολογία για να μπορεί να πλοηγηθεί στο διαδίκτυο, δεν την διαθέτει. Στη συνέχεια, στην εργασία το 82% των νέων 15-24 ετών και το 49,2% των ατόμων ηλικίας «25-34 ετών» δεν έχουν εργαστεί ποτέ και στις ηλικίες 35 έως 54 ετών, μόνο το 44,3% του συνόλου των συμμετεχόντων με αναπηρία ή/και χρόνιες παθήσεις (ανεξαρτήτως σοβαρότητας της αναπηρίας) εργάζεται κατά το διάστημα αναφοράς. Ακόμα, μόνο το 33% όσων αναφέρουν σοβαρή αναπηρία είναι ενταγμένο στην εργασία. Αναφορικά με το βιωτικό επίπεδο και την κοινωνική προστασία, στο σημείο όπου επικεντρώνονται οι επιθέσεις φιλίας, έχει παρατηρηθεί ότι το ¼ των ατόμων με αναπηρία/χρόνιες παθήσεις διαβιούν σε νοικοκυριά με συνολικό μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα -εκτός των προνοιακών ενισχύσεων και επιδομάτων- το οποίο κυμαίνεται σε επίπεδα έως 600 ευρώ, το 75% των ατόμων με αναπηρία (με μέτριους ή σοβαρούς περιορισμούς δραστηριότητας) εκτιμάται ότι διαθέτει μηνιαίο διαθέσιμο ατομικό εισόδημα από 0 έως 675 ευρώ το μήνα, ενώ τα ¾ των ατόμων με σοβαρούς περιορισμούς/σοβαρή αναπηρία εκτιμήθηκε ότι τοποθετούνται σε ατομικά εισοδήματα από 0 έως 600 ευρώ μηνιαίως και το 50% των ατόμων με αναπηρία (με μέτριους ή σοβαρούς περιορισμούς δραστηριότητας) διαθέτει μηνιαίο ατομικό εισόδημα έως 385 ευρώ. Γενικά, η συντριπτική πλειονότητα των ατόμων με αναπηρία δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταπεξέλθει σε εξειδικευμένες ανάγκες που σχετίζονται με την αναπηρία, χρόνια ή/και σπάνια πάθηση, όπως εξειδικευμένες υπηρεσίες φροντίδας, αποκατάστασης ή εκπαίδευσης, αγορά φαρμάκων και αγορά τεχνικών βοηθημάτων. Τι άλλο χρειάζεται για να αποδείξουμε ότι τα παραπάνω δεν είναι στατιστικά λάθη αλλά μια σχεδιασμένη πολιτική εξόντωσης μιας ολόκληρης κοινωνικής ομάδας που το σύστημα θεωρεί «μη παραγωγική»;
Εντονη διπλωματική κινητικότητα υπάρχει τις τελευταίες μέρες, ενόψει των παραστάσεων που έχουν προγραμματίσει για τον Οκτώβρη στη χώρα μας τα διάσημα ρωσικά μπαλέτα Μπολσόι. Οπως…
Στο σημείο αυτό αξίζει να τονίσουμε ότι η αναπηρία ως λειτουργική βλάβη εκ γενετής ή επίκτητη δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο ίδιο το άτομο με αναπηρία όπως ορίζει το ιατρικό ατομικό μοντέλο, ούτε να βασίζει την αντιμετώπισή της πάνω στη φιλανθρωπία και τον οίκτο κάποιων συνανθρώπων μας. Η αναπηρία δεν είναι μια απόκλιση από το φυσιολογικό, δεν είναι αποτέλεσμα αποκλειστικά της λειτουργικής βλάβης μας, δεν αρκεί η οσοδήποτε απαραίτητη ιατρική ή φαρμακευτική παρέμβαση για την αντιμετώπιση του αντίστοιχου προβλήματος, γιατί η αναπηρία δεν είναι μια κατάσταση άσχετη από κοινωνικούς, πολιτικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που συντελούν και διαμορφώνουν τον τρόπο που μας αντιμετωπίζουν και σε σχέση με τις όποιες δυσκολίες δεν οφείλονται στην αναπηρία αλλά στην απουσία ενός ολόκληρου σχεδιασμού που θα καλύπτει και θα εξασφαλίζει τις ανάγκες μας για προσβασιμότητα και ισότιμη συμμετοχή. Ούτε οι επιθέσεις φιλίας, ούτε ο οίκτος, ούτε η φιλανθρωπία θα μας εξασφαλίσουν προσβασιμότητα και ορατότητα.
Το κράτος που όλα αυτά τα χρόνια στηρίζει και επιβάλλει την πιο άγρια λιτότητα στην δημόσια υγεία, την παιδεία και την πρόνοια δεν μπορεί και δεν θέλει να εργαστεί προς αυτή την κατεύθυνση. Όσο ευαισθητοποιημένοι κι αν δηλώνουν, πάντα θέτουν σε προτεραιότητα τα ιδιωτικά και εργολαβικά συμφέροντα που οικειοποιούνται τον δημόσιο χώρο και τον έχουν μετατρέψει σε αποκλειστικό πεδίο επιχειρηματικής δραστηριότητας. Γι’ αυτό και συντασσόμενοι με τους αγώνες του εργατικού κινήματος διεκδικούμε δωρεάν δημόσια και δημοτική υγειονομική περίθαλψη και φαρμακευτική κάλυψη καθώς και δημόσιες κοινωνικές δομές και μονάδες εντατικής θεραπείας, να σταματήσει η διακίνηση των φαρμάκων υψηλού κόστους από τους ιδιώτες, να υπάρξει πρόβλεψη στους βρεφονηπιακούς σταθμούς για παιδιά με αναπηρία προνηπιακής ηλικίας, να πραγματοποιηθούν μαζικές και μόνιμες προσλήψεις ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού, να σταματήσει εδώ και τώρα η εξαντλητική γραφειοκρατία χορήγησης επιδομάτων και ποσοστών αναπηρίας – που δεν άλλαξε όσο και αν προχώρησε ο λεγόμενος «ψηφιακός μετασχηματισμός», αντίθετα επιδείνωσε το πρόβλημα. Ακόμα διεκδικούμε πλήρη εργασιακά δικαιώματα, πλήρη κοινωνική ασφάλιση και συνταξιοδότηση, αύξηση των θέσεων εργασίας για τους ανάπηρους, σημεία προσβασιμότητας σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους και προγράμματα κοινωνικού τουρισμού χωρίς κόφτες, κοινωνικά παντοπωλεία και εστιατόρια που θα εξασφαλίζουν τις βασικές ανάγκες μας χωρίς μεσάζοντες και χορηγούς, οδικό δίκτυο με επαρκή φωτισμό, πεζοδρόμια ελεύθερα από τραπεζοκαθίσματα ή εμπορικές χρήσεις, διαβάσεις για τους τυφλούς και ράμπες για τα αναπηρικά αμαξίδια, ηχητικά σήματα στα φανάρια, ελεύθερη, κοινωνική, κάτω από εργατικό έλεγχο και με δωρεάν εισιτήρια δημόσια τακτική συγκοινωνία που θα φτάνει σε κάθε συνοικία και γειτονιά, μόνιμο δελτίο κυκλοφορίας για τους ανάπηρους στα μέσα μαζικής μεταφοράς, στέγαση και κοινωνική κατοικία για όλους και φυσικά, προσβάσιμες δομές σύμφωνα με τις πιο σύγχρονες επιστημονικές και τεχνικές προδιαγραφές.
Αλλά δεν μένουμε εκεί. Την ίδια ώρα παλεύουμε ενάντια στο ρατσισμό, το σεξισμό και τη φασιστική απειλή, για ανοιχτά σύνορα και ανοιχτές πόλεις, για νομιμοποίηση των μεταναστών, για υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων μεταξύ αυτών και των ανάπηρων, με επέκταση του συμφώνου συμβίωσης και με προστασία κάθε δικαιώματός μας. Διεκδικούμε απασχόληση με προσλήψεις σε Δημόσιο, ΟΤΑ, Οργανισμούς για τους ανάπηρους που είναι ικανοί για εργασία και θέλουν να εργαστούν, επιδόματα για αξιοπρεπή διαβίωση για όσους δεν μπορούν να εργαστούν. Να μπει φρένο στην απάνθρωπη περικοπή των προνοιακών επιδομάτων και των χρηματοδοτήσεων στις προνοιακές δομές, με πλήρη δημόσια και δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη χωρίς περιορισμούς και προϋποθέσεις, με ενίσχυση της δημόσιας υγείας και παιδείας και με διασφάλιση της μετακίνησης για λόγους υγείας και κοινωνικούς με δημόσια δαπάνη, αποκλειστικά δημόσιες και ποιοτικές δομές φροντίδας με επαρκές ειδικευμένο και μόνιμο προσωπικό και με επαρκή κρατική χρηματοδότηση. Να σταματήσει η κερδοσκοπία πάνω στον ανθρώπινο πόνο και τις ανάγκες της εργαζόμενης πλειοψηφίας, να δημιουργηθούν κατασκηνώσεις και χώροι άθλησης και αναψυχής για τους ανάπηρους.
Θα το πούμε για ακόμα μία φορά: η αναπηρία είναι ένα σοβαρό κοινωνικό και ταξικό ζήτημα, δεν είναι ούτε ατομικό δράμα ούτε αντικείμενο φιλανθρωπίας. Ο καπιταλισμός δημιούργησε και αναπαράγει συστηματικά την αναπηρία ως ειδική μορφή καταπίεσης, αποκλείοντας από την παραγωγή και την κοινωνική ζωή όσους δεν χωράνε στο πρότυπο του αποδοτικού αρτιμελούς εργάτη. Στις μέρες μας, η κρίση και η λιτότητα που επιβάλλουν η κυβέρνηση της ΝΔ (και η προηγούμενη του ΣΥΡΙΖΑ), η ΕΕ και το ΝΑΤΟ, μαζί με τις νέες ιμπεριαλιστικές εξορμήσεις και τους πολέμους, πολλαπλασιάζουν τις βλάβες και τις διακρίσεις ενώ η ιδιωτικοποίηση της υγείας και της πρόνοιας μετατρέπει την αναπηρία σε εμπόρευμα. Μόνο ο ταξικός, κοινός και ενωτικός αγώνας του εργατικού και του αναπηρικού κινήματος μπορεί να επιβάλει τις πραγματικές αλλαγές που έχουμε ανάγκη.
Και φυσικά δεν αρκούν οι διαπιστώσεις των αναπηρικών φορέων και οι πιέσεις μέσω θεσμικών δράσεων για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ανθρώπων με αναπηρία – όσο χρήσιμες και αναγκαίες κι αν είναι. Χρειάζεται η κοινή δράση με την εργατική τάξη και η αυτοοργάνωση των ίδιων των ανάπηρων σε μαζικούς, ανεξάρτητους, ταξικούς συλλόγους και κινήσεις που θα παλεύουν μαζί με τα συνδικάτα και την Αριστερά του αγώνα ενάντια στη λιτότητα, τις ιδιωτικοποιήσεις, την φτώχεια, τον πόλεμο, το ρατσισμό και το σεξισμό.
Στις 3 Δεκέμβρη δεν ζητάμε οίκτο. Απαιτούμε ισότητα και αξιοπρέπεια μέσα από κοινούς αγώνες για μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς και εκμετάλλευση. Ο αγώνας των ανάπηρων είναι αγώνας όλης της εργατικής τάξης.
Πηγές:
1. Παρουσίαση αποτελεσμάτων 1ου Τακτικού Βαρόμετρου Δικαιωμάτων Ατόμων με Αναπηρία, Ε.Σ.Α.μεΑ.
2. Γιώτα Καραγιάννη, Η αναπηρία στην Ελλάδα της κρίσης, Εκδόσεις Gutenberg (2017)
