Με αφορμή την έκδοση του νέου μου βιβλίου «Οι επικηρυγμένοι αγωνιστές στην Ημαθία του εμφυλίου» (εκδόσεις Ατεχνως), φίλος συλλέκτης μου έδωσε ένα σπάνιο ντοκουμέντο (σε πρότυπη μορφή) γύρω από το ζήτημα αυτό. Είναι υπόμνημα επώνυμων «εθνικοφρόνων» της περιοχής της Βέροιας, οι οποίοι είχαν διοργανώσει συλλαλητήριο στη πόλη (31/10/1945), με αφορμή συγκρούσεις καταδιωκόμενων αγωνιστών της Αντίστασης με τους «εθνικόφρονες» κυνηγούς τους, σε ορεινά χωριά.
Ορισμένα γενικότερα ζητήματα
Και στη περιοχή της Ημαθίας η μεγάλη πλειοψηφία του λαού, με καθοδηγητή το ΚΚΕ, σήκωσε το λάβαρο της Αντίστασης απέναντι στους κατακτητές. Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθέρωσης, συγκέντρωσαν στη περιοχή πάνω από 10.000 μέλη, ενώ απελευθέρωσαν και τις πόλεις Νάουσα (Σεπτέμβρη) και Βέροια (Οκτώβρη) του 1944. Οι υπογράφοντες το κείμενο που αναφέρουμε παραπάνω, δεν είχαν αντιστασιακή δράση (το αντίθετο για κάποιους από αυτούς), αλλά διακρίθηκαν αργότερα για την έντονη αντικομμουνιστική τους δράση…
Μετά από ένα σύντομο «διάλειμμα» κυριαρχίας στις πόλεις και τα χωριά του ΕΑΜ, μετά την υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας το «κατεστημένο» μαζί με τις Εγγλέζικες λόγχες επιχείρησαν να τσακίσουν το λαϊκό κίνημα και το ΚΚΕ. Για να το καταφέρουν εξαπέλυσαν ένα όργιο τρομοκρατίας απέναντι στους αγωνιστές και απαίτησαν τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ. Μόλις 13 μήνες μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας, τα εγκλήματα σε βάρος του ΕΑΜικού κινήματος ήταν: 1.289 δολοφονίες, 6.671 τραυματισμοί, 31.632 βασανισμοί, 18.767 λεηλασίες και φυλακίσεις, 84.931 συλλήψεις, 509 απόπειρες φόνου, 265 βιασμοί γυναικών. Το ίδιο συνέβη και στην Ημαθία με αποτέλεσμα τα γύρω βουνά (Βέρμιο, Πιέρια) να γεμίσουν καταδιωκόμενους αγωνιστές, ενώ στις πόλεις εκατοντάδες συνελήφθησαν, βασανίστηκαν , επικηρύχθηκαν κλπ.
Με σύνθημα «Γράφουμε ιστορία, αλλάζουμε τον κόσμο – Το μέλλον μας είναι ο σοσιαλισμός!» το Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή μπαίνει στα 50 του χρόνια και το γιορτάζει!…
Το ντοκουμέντο
Πρόκειται για υπόμνημα που στάλθηκε στον Αντιβασιλέα, πρωθυπουργό, αρχηγούς εθνικοφρόνων κομμάτων, έπαρχο Ημαθίας και Δήμαρχο Βέροιας, πρεσβευτές ΗΠΑ Μ. Βρετανίας, Γαλλίας, Κίνας, Αυστραλίας. Είναι ένα ντοκουμέντο που εδώ παρουσιάζει ορισμένες πλευρές ιδιαίτερα αποκαλυπτικές της στάσης τους τόσο κατά τη διάρκεια της κατοχής όσο και τους πρώτους μήνες μετά την απελευθέρωση. Σημειώνουμε:
– Τη παραδοχή ότι οι κομμουνιστές ήταν αυτοί που αντιστάθηκαν τον κατακτητή στην περιοχή, φυσικά γιατί κατά την άποψή τους από την αρχή, μέσω στελεχών που έστειλαν, είχαν ως στόχο την εξάπλωση «και εν υπαίθρω του φθοροποιού και εθνοκτόνου μειάσματος του Κομουνισμού.»
– Την αρνητική-απάνθρωπη στάση τους απέναντι στους πρόσφυγες που ήλθαν καταδιωκόμενοι από την Α. Μακεδονία (λόγω Βουλγαρικής κατοχής) υποστηρίζοντας ότι αυτό βοήθησε την εξάπλωση των κομμουνιστών που τους συνέδραμαν μέσω συσσιτίων, περίθαλψης κλπ. Απαιτούν την εκδίωξη τους στα μέρη τους, την εφαρμογή του νόμου περί αλητείας, την παρουσία τους στα αστυνομικά τμήματα κλπ
– Την απαίτηση- πριν την ψήφιση σχετικής νομοθεσίας- «επικήρυξις των συμμοριτών, η εφαρμογή του περί Ληστείας Νόμου καθ’ όλας αυτού τας διατάξεις και η εκτόπισις των οικογενειών των φυγοδικούντων».
– Στα μέτρα ενίσχυσης των καταδιωκτικών σωμάτων σε βάρος των αγωνιστών, προτείνουν να δίνεται και … μεροκάματο στους «εθνικόφρονες» πολίτες. «Η κατάρτησις μονίμων κινουμένων μικτών αποσπασμάτων εξ ανδρών της Χωροφυλακής ή του στρατού και εξ Εθνικοφρόνων πολιτών προσλαμβανομένων ως εθελοντών μα καθορισμένον χρόνον υπηρεσίας προς αποτελεσματικήν εκκαθάρισιν της υπαίθρου εκ των Κομμουνιστικών συμμοριών»
– Φτάνουν στο σημείο να κατηγορούν την Εγγλέζικη ταξιαρχία που είχε εγκατασταθεί στη περιοχή, για ευνοϊκή στάση στην αριστερά, ρίχνοντας όμως το βάρος στους διερμηνείς ζητώντας τη αντικατάστασή τους. Φυσικά στο σχετικό ψήφισμα της συγκέντρωσης στις 31/10/1945 , ζητούσαν και την εκκαθάριση των «Διοικητικών, Δικαστικών και Διδακτικών Δημοσίων Υπηρεσιών από τα κομμουνιστικά και αντεθνικά στοιχεία»
– Τέλος προειδοποιούν για αυτοδικία (το έκαναν πολλές φορές με διάφορους τρόπου ….) «δεν δύναται ν’ αναλάβη ουδεμίαν ευθύνην διά τα τυχόν συμβησόμενα»
Το Υπόμνημα
«ΥΠΟΜΝΗΜΑ
Νομιμόφρονος Λαού Βερροίας και Περιφερείας
Εν συνεχεία του από 31 Οκτωβρίου ε.ε ψηφίσματος του λαύ Βερροίας υποβληθέντος και Υμίν εκτελούντες ομόφωνον εντολήν του λαού Βερροία και Περιφερείας, λαμβάνομεν την τιμήν ως εντολοδόχοι και εκπρόσωποι αυτού να θέσωμεν υπ όψιν Υμών τα κατωτέρω:
1. Λήψις μέτρων Ασφαλείας
Η Βέρροια κειμένη ως γνωστόν, επί της οδού της συνδεούσης την Νότιον Ελλάδα μετά της Βορείου τοιαύτης, αποτελεί σπουδαίον συγκοινωνιακόν κόμβον, ο κατέχων δε ταύτην δεσπόζει, εφ’ ολοκλήρου της Κεντρικής και Δυτικής μακεδονίας, τούτο γνωρίζοντες οι ανατροπείς κομουνισταί από τον πρώτον ημερών της Κατοχής εφρόντισαν ώστε ν΄αποστείλουν εις την πόλιν μας τα δυναμικώτερα και φανατικώτερα στελέχη του κόμματος των δια την διοργάνωσιν αυτού εν Βεροία και διά την εξάπλωσιν και εν υπαίθρω του φθοροποιού και εθνοκτόνου μειάσματος του Κομουνισμού. Δι’ ο κα ίδρυσαν εν τη πόλει Βερροίας περί τας πέντε σχολάς κομμουνιστικών στελεχών. Το έργον των εβοήθησε κατά πολύ και εν τη υπαίθρω εισροή και εγκατάστασιν τόσον εν τη πόλει ημών, όσον και εν τη υπαίθρω των εξ Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης προσφύγων, ως και τοιούτων εκ των περιφερειών Αθηνών και Πειραιώς και η διασπορά αυτών εις τα πολυάριθμα χωρία της περιφερείας μας. Κατόρθωσαν δε οι Κομμουνισταί διά των εις τας αρμοδίας υπηρεσίας εγκαταστάσεως υπηρετούντων ομοιδεατών των να εγκαταστήσωσι κατά τοιούτο τρόπον τους ανωτέρω ομοϊδεάτας των πρόσφυγας ώστε ει, έκαστον χωρίον και έκαστον συνοικισμόν να υπάρχωσι ικαναί οικογένειαι τοιούτων και επί πλέον να διορίσουν ικανούς ομοειδεάτας των εις τας Κοινότητας ως γραμματείς ή κλητήρας κλπ.
Το αυτό συνέβαινε και διά την πόλιν Βερροίας τας διαφόρους υπηρεσίας και επιτροπάς συσσιτίων, διανομών, περιθάλψεως κλπ τας οποίας κατέκλισαν υπό το πρόσχημα του αναξιοπαθούντος πρόσφυγος διάφοροι ομοειδεάται των. Ούτως ο οφθαλμός του Κόμματος ήτο παντού, εις τας Δημοσίας υπηρεσίας από του Δικαστηρίου της Πόλεως μέχρι του Κοινοτικού γραφείου του μικροτέρου συνοικισμού και από της Επιτροπής συσσιτίων μέχρι της τελευταίας οιοσδήποτε τοιαύτης. Επήλθεν η απελευθέρωσις και η πλειονότης των Προσφύγων επανήλθεν εις τας εστίας της, παρέμειναν όμως αρκετοί πρόσφυγες και ιδία οι Κομμουνισταί οι οποίοι περιφερόμενοι ανά την πόλιν και την ύπαιθρον άνευ ουδενός βιοποριστικού επαγγέλματος κηρύσσουσι τας αρχάς του εθνοκτόνου Κομμουνισμού και δηλητηριάζουσι τους πάντας. Εκ παραλλήλου δε αι κατοικίαι τούτων αποτελούσι τα άσυλα εις τα οποία καταλύσουσι διάφοροι καταδιωκόμενοι φυγόδικοι ως και οι ποικιλώνυμοι σύνδεσμοι του Κόμματος. Επιβάλλεται όθεν η λήψις συντόνων μέτρων ώστε οι τοιούτοι συλλαμβανόμενοι να επαναφέρονται αναγκαστικώς εις τα μέρη εις τα εξ ων κατάγονται, όπου θα υποχρεούνται να δίσωσι καθ’ εκάστην παρόν εις την Αστυνομικήν Αρχήν ή ως επικίνδυνοι εις την δημοσίαν τάξιν να περιορίζονται διοικητικώς ή τέλος να εφαρμόζονται κατ’ αυτών αι διατάξεις του περί αλητείας Νόμου και παντός σχετικού. Συντελεστικόν διά την επίτευξιν του επιδιωκομένου σκοπού, ας μας επιτραπή να φρονώμεν ότι είναι και η άμεσος υπό του Κράτους επικήρυξις των συμμοριτών, η εφαρμογή του περί Ληστείας Νόμου καθ’ όλας αυτού τας διατάξεις και η εκτόπισις των οικογενειών των φυγοδικούντων, των ληστοτρόφων και παντός ετέρου ατόμου χρησιμοποιουμένου υπό των συμμοριτών ως τροφοδότου ή πληροφοριοδότου.
2. Ενίσχυσις Δυνάμεων Ασφαλείας
Τα τραγικά γεγονόταν των χωρίων Κωστοχωρίου και Φυτιάς οφείλονται και εις το γεγονός της καταργήσεως των φυλακίων της Εθνοφυλακής καθ’ όλην την ύπαιθρον, κατόπιν της Κυβερνητικής αποφάσεως περί αντικαταστάσεως των υπό της Χωροφυλακής. Και η Εθνοφυλακή μεν απεσύρθη κατά τον προσδιορισθέντον χρόνον χωρίς όμως προηγουμένως ν’ αντικατασταθή υπό της Χωροφυλακής και ούτω η ύπαιθρος έμεινεν εις την διακριτικήν εξουσίαν των Κομμουνιστών λόγω της ελλείψεως της σκιάς του Κράτους, με αποτέλεσμα τα γεγονότα του Κλειδίου προ ημερών, όπου εξυλοκοπήθησαν μέχρι θανάτου οι εθνικόφρονες κατοικοί του και ο θάνατος ενός τούτων υπό συμμορίας Κομμουνιστών, εν συνεχεία το γεγονός του πυροβολισμού εν Βερροία οργάνου της τάξεως υπό των υπ’ αυτού συνοδευομένων δύο επικινδύνων Κομμουνιστών, τα γεγονότα του Κωστοχωρίου και Φυτιάς με εξ νεκρούς και δύο τραυματίας με δράστας επίσης Κομμουνιστικάς συμμορίας.
Προς αποτροπήν επαναλήψεως τοιούτων εκτρόπων φρονούμεν ότι επιβάλλεται η ίδρυσις πυκνών μονίμων Αστυνομικών Σταθμών εις την ύπαιθρον και η επάνδρωσις τούτων υπό ανδρών της Χωροφυλακής ήτοι τοιούτων της Εθνοφυλακής, εν ταύτω δε η κατάρτησις μονίμων κινουμένων μικτών αποσπασμάτων εξ ανδρών της Χωροφυλακής ή του στρατού και εξ Εθνικοφρόνων πολιτών προσλαμβανομένων ως εθελοντών μα καθορισμένον χρόνον υπηρεσίας προς αποτελεσματικήν εκκαθάρισιν της υπαίθρου εκ των Κομμουνιστικών συμμοριών και παντός ετέρου αναρχικού και αντεθνικού στοιχείου, άλλως η μετάταξις εις την Χωροφυλακήν ανδρών εκ των υπηρετούντων κλάσεων εις τον στρατόν και αποδεδειγμένως εθνικών φρονημάτων καταγομένων εκ της περιφερείας Βερροίας. Η πρόσληψις εθελοντών είναι απαραίτητος διότι μόνον οι χωρικοί είναι αρμόδιοι και γνώσται του τόπου, των κρυσφυγέτων και των προσώπων να οδηγήσωσι τελεσφόρως τας δυνάμεις καταδιώξεως και να επιτευχθή ο επιδιωκόμενος σκοπός της εξαφανίσεως των συμμοριών και της εμπεδώσεως της ελευθερίας και της ασφαλείας εις την ύπαιθρον. Η παροχή συνδρομής εκ μέρους των χωρικών προς τας καδιωκτικάς αρχάς δεν δύναται να γίνη υπό τον τύπον απλώς του οδηγού ή του πληροφοριοδότου διότι οι παρέχοντες τας υπηρεσίας ταύτας χωρικοί διατρέχουσι τον κίνδυνον την επαύριον της αποχωρήσεως των αποσπασμάτων να εκτελεσθώσιν υπό των Κομμουνιστών διά την ήν παράσχον την συνδρομήν εις τας αρχάς, ενώ το τοιούτου θ’ αποφεύγεται εις την περίπτωσιν της εθελοντικής ως στρατιωτών ή χωροφυλάκων προσλήψεως των χωρικών.
Εκτός της ενισχύσεως των δυνάμεων ασφαλείας, κατά τα’ ανωτέρω δι’ εμψ’υχου υλικού, επιβάλλεται ταυτοχρόνως και η ενίσχυσις τούτων διά του αψύχου υλικού, καταλλήλων όπλων και πολεμοφοδίων ίνα μη συμβαίνει, ως συνέβη με την εν Βερροία απόπειραν φόνου κατά Χωροφύλακος καθ΄α ανωτέρω ερρέθη χωρίς αυτός να δύναται ν’ αμυνθή ένεκεν ελλείψεων φυσιγγίων της διαμέτρου του όπερ έφερε μεθ΄εαυτού πιστολίου του.
Ανευ των ανωτέρω καθίσταται προβληματική η παραμονή των χωρικών εν υπαίθρω και θα παραστώμεν δι’ άλλην μίαν φοράν μάρτυρες του τραγικού γεγονότος να βλέπωμεν εν καιρώ χειμώνος να εισρέουν οι κάτοικοι της υπαίθρου εις τα αστικά κέντρα εγκαταλείποντες τους αγρούς των, τας εργασίας των και τας εστίας των προς μεγίστην βλάβην της Εθνικής οικονομίας και προς μέγιστον κίνδυνον και αυτής της φυλής μας η οποία τείνη εις βέβαιον αφανισμόν.
3. Περί της προς την Εθνικόφρονη παράταξιν συμπεριφοράς των Αγγλικών Στρατιωτικών Αρχών Βερροίας
Μετά πικρίας παρατηρούμεν ότι οι ενταύθα Αγγλικαί Αρχαία δίδουσιν πάντοτε εις τα παράπονα των αριστερών, τα οποία κατά κανόνα είναι αναληθή, ευήκοον ους ενώ τουναντίον οσάκις οι εθνικόφρονες μεταβαίνομεν ίνα παραπομεθώμεν διά τας σοβαράς παρανομίας των αριστερών, μετά ποιάς τινός δυσφορίας μας ακούωσιν, ότε δε προχθές η Επιτροπή το Συλλαλητηρίου διά τα εν Κωστοχωρίω και Φυτιά εγκλήματα των Κομμουνιστών, μετέβη προς αυτάς ίνα υποβάλη σχετικά παράπονα κατά των Κομμουνιστικών θηριωδών, εγένετο δεκτή, ενώ επρόκειτο περί σοβαρωτάτου ζητήματος, εις το κατώφλιον της θύρας του κτιρίου εις ο στεγάζονται τα γραφεία της Αγγλικής Ταξιαρχίας. Την τοιαύτην εν γένει συμπεριφοράν των Αγγλικών Αρχών θέλομεν να την αποδώσωμεν μόνο εις το γεγονός ότι οι διερμηνείς οίτινες υπηρετούν παρ’ αυταίς ανήκουσιν εις τη αριστερήν παράταξιν και ως εικός επηρεάζουσαι τους προϊσταμένους των και τους παρασείρουσιν εις λύσεις ευνοϊκής πάντοτε δια τας απόψεις του εις όπερ ανήκουσι Κόμματος. Κατ’ ακολουθίαν φρονούμεν ότι δέον να ληφθώσιν τα ενδεικνυόμενα μέτρα διά την αντικατάστασίν των διερμηνέων τούτων, όπου υπάρχουσι τοιούτοι, δι’ ετέρων καταλλήλων προσώπων, τα οποία να παρουσιάζουσι τα εχέγγυα αμερολήπτου μεταφράσεως των διαμοιβουμένων και απηλλαγμένων πάσης επιρροής των εκ της αριστεράς παρατάξεως.
4. Θεωρούμεν υποχρέωσιν μας να τονίσωμεν προς Υμάς ότι η Επιτροπή Συλλαλητηρίου κατέβαλεν υπερανθρώπους προσπάθείας να συγκρατήση τον εν δικαία αγανακτήσει διατελούντα νομιμόφρονα κόσμο της πόλεως Βερροίας και της περιφερείας, από το να εκτραπή εις αντίποινα κατά των υπαιτίων και των ηθικών αυτών αυτουργών ο οποίοι δυστυχώς κυκλοφορούν ελεύθεροι μεταξύ ημων, προς κοινή πρόκλησιν παντός νομιμόφρονος και δηλοί με τον πλέον κατηγορηματικόν τρόπον ότι δεν δύναται ν’ αναλάβη ουδεμίαν ευθύνην διά τα τυχόν συμβησόμενα εις περίπτωσιν καθ’ ην ήθελον επαναληθή υπό των οπαδών της αριστερής παρατάξεως παρεμφερή προς τα ανωτέρω εξιστορούμενα έκτροπα.
Εν Βερροία τη 1 Νοεμβρίου 1945»
