Κείμενο του Δημ. Γληνού
Το Σκολειό
Η μόρφωση των παιδιών είναι ένα από τα πιο σπουδαία πνευματικά μέσα πού χρησιμοποιούνται για την ταξική κυριαρχία. Σε μια κοινωνία πού στηρίζεται στην εκμετάλλεψη, τα παιδιά ξεχωρίζονται όπως και οι μεγάλοι σε δυο κατηγορίες, σε κείνα πού πρόκειται ν’ αποτελέσουνε τη συνέχεια της κυρίαρχης τάξης και σε κείνα πού πρόκειται ν΄ αποτελέσουνε το μεγάλο στρατό της δουλειάς πού δεν πληρώνεται όλη. Στις σημερινές αστικές κοινωνίες ή αναλογία των πρώτων με τα δεύτερα είναι απάνω κάτω ένα με δέκα.
- Στα παιδιά της πρώτης κατηγορίας ή μόρφωση έχει για σκοπό να ασκήσει τις δεξιότητές τους και να τα οπλίσει με τις γνώσεις και τις ικανότητες, πού θα τα κάμουν άξια να συγκροτούνε την «ηγέτιδα» τάξη, να γίνουνε δηλαδή όσο μπορεί καλύτεροι εκμεταλλευτές.
- Στα παιδιά της δεύτερης κατηγορίας ή μόρφωση έχει για σκοπό να τα προσαρμόσει στο μηχανισμό της παραγωγής, στον παθητικό ρόλο, πού παίζουνε μέσα σ΄ αυτόν. Αυτό πετυχαίνεται με δυο τρόπους. Ή δεν τούς δίνεται καμμιά ή τούς δίνεται ελάχιστη μόρφωση, “το ελάχιστο ποσό” όπως λένε, πού είναι απαραίτητο για κάθε άνθρωπο.
Στην Ελλάδα πενήντα χρόνια τώρα ακούγονται μεγάλα παράπονα πώς ή παιδεία είναι πολύ καθυστερημένη. Οι φωνές βγαίνουν από το αστικό στρατόπεδο. Κατηγορούνε την παιδεία, πώς είναι απροσάρμοστη στη σημερινή ζωή. Τί εννοούνε μ΄ αυτό; Ποιά είναι ή αλήθεια;
Ή αλήθεια είναι, πώς ή ελληνική κοινωνία είχε την παιδεία, που “της ταίριαζε“. Σ΄ όλο το δέκατο ένατο αιώνα είχαμε στην Ελλάδα μια πενιχρή ανάπτυξη των οικονομικών συνθηκών. Χώρα γεωργική με βιομηχανία και μικρεμπόριο. Ούτε βιομηχανία, ούτε μεγάλο εμπόριο, ούτε κίνηση κεφαλαίων. Τη χώρα την κυβερνούν τα υπόλοιπα του οικονομικοπολιτικού φεουδαρχισμού, οι απόγονοι των οπλαρχηγών της επανάστασης και οι μικροαστοί διανοούμενοι. Γι΄ αυτό ή ελληνική παιδεία έμεινε κάτω από τη φεουδαρχοβυζαντινή παράδοση. Την κυριαρχούσανε δυο ιδέες η ανάσταση τού αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και ή ανασύσταση της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Η πρώτη ιδέα παίρνει μορφή με το γλωσσικό αρχαϊσμό, την προσπάθεια δηλ. να ξαναγυρίσουμε στην αρχαία γλώσσα, ή δεύτερη ιδέα ενσαρκώνεται στο εθνικιστικό ιδανικό τη μεγάλη ιδέα πού θέλει να σχηματίσουμε ένα κράτος ελληνικό από το Δούναβη ως τον Τίγρη και Ευφράτη.
Σε σχόλιό του το Γραφείο Τύπου της ΚΕ του ΚΚΕ για τις δηλώσεις του υπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας σημειώνει: «Η κυβέρνηση της ΝΔ…
Όλο το σύστημα της ελληνικής παιδείας μπαίνει κάτω από τις ιδέες αυτές και μ΄ αυτές _κόντρα στον παλιό κόσμο, που είχε συγκεντρωθεί γύρω στο βασιλιά Κωνσταντίνο, μπάζει τη δημοτική γλώσσα στα σκολειά και φαίνεται αποφασισμένη να πραγματώσει την “εκπαιδευτική μεταρύθμιση” σ’ όλη τη γραμμή μα ή συμμετοχή στον ευρωπαϊκό πόλεμο, ή μικρασιατική περιπέτεια, ή εκλογική ήττα του 1920 της κόβουνε το δρόμο
Η αναστύλωση του βασιλισμού στα 1920—1922 μάς ξαναφέρνει πίσω στην Ελλάδα την πριν από τα 1910 και ή ελληνική παιδεία φτάνει ως τον Αγαθάγγελο. Η επανάσταση του 1922 θέλει να συνεχίσει την “πνευματική αναγνώριση” και να προχωρήσει περισσότερο. Στα 1923 ξαναμπαίνει ή δημοτική γλώσσα στα σκολειά, αποφασίζεται να αναδιοργανωθεί σε εντελώς συγχρονισμένη βάση το Μαράσλειο διδασκαλείο και να λειτουργήσει ή Παιδαγωγική Ακαδημία, πού έχει ψηφιστεί από τα 1920, για να ζωντανέψει τα στελέχη της Μέσης παιδείας. Στα 1924 ή πρώτη δημοκρατική κυβέρνηση ψηφίζει την κατάργηση της καθαρεύουσας από τα λαϊκά σκολειά. Μα αυτό είτανε και το τελευταίο προοδευτικό βήμα, πού έκαμε ή αστική τάξη.
Από τη στιγμή αυτή αρχίζει το πισοδρόμημα. Η αστική τάξη δεν είχε προφτάσει να βαδίσει τα λίγα αυτά βήματά της και είχε κιόλας υψωθεί μπροστά της ο νέος αντίπαλος. Το Εργατικό επαναστατικό Κίνημα είχε αρχίσει στην Ελλάδα να γίνεται αρκετά ζωηρό. Οι ανησυχίες της αστικής τάξης έδωκαν στον Πάγκαλο την εξουσία και αυτός κοντά στ΄ άλλα έσβυσε με μιας όλο το έργο της “εκπαιδευτικής μεταρύθμισης”. Πολύ χαρακτηριστικότερες όμως από το εξωτερικό αυτό χτύπημα τού Πάγκαλου είταν η εσωτερική αντίθεση, πού ξέσπασε στο στρατόπεδο των δημοτικιστών μέσα στον “Εκπαιδευτικό Όμιλο”. Οι ως τα τότε μεταρρυθμιστές ζήτησαν να αθεωρήσουνε το περιεχόμενο της μεταρύθμισης. Να τονίσουνε τη θρησκευτική και εθνική μόρφωση και να μιλήσουνε για υπερταξικό χαρακτήρα της παιδείας. Τη δημοτική γλώσσα την αρνήθηκαν άμεσα, φροντίσανε όμως αργότερα, όταν ξαναπήρανε την εξουσία με την κυβέρνηση Κονδύλη νά ξαναφέρουνε στα λαϊκά σκολειά την καθαρεύουσα. Στη “νεοελληνική πραγματικότητα” έδωκαν εξήγηση καθαρά ρωμαντική, ζητώντας ένα είδος ξαναγυρισμό στα σχολεία του ποιμενογεωργικού πολιτισμού τουρκοκρατίας.
Την πραχτικοποίηση της παιδείας την εγκαταλείψανε ουσιαστικά και δώσαν εξαιρετική σημασία στη μέθοδο της διδασκαλίας. Αποτραβήχτηκαν από τον “Εκπαιδευτικό Όμιλο” για να καταχτήσουν οριστικά το αστικό κράτος. Και το πέτυχαν. Αυτοί διετύπωσαν ότι ίσα-ίσα ήθελε η αντιδραστική αστική τάξη. Και έγιναν οι εισηγητές της ψευτομεταρύθμισης, πού από τα 1929 έκαμε ή κυβέρνηση τού Βενιζέλου στην παιδεία.
Θα μάς έφερνε πολύ μακριά, αν επιχειρούσαμε εδώ μια ανάλυση στα καθέκαστα αυτής της ψευτομεταρύθμισης. Σε μια σειρά από άρθρα δημοσιευμένα στην “Ακρόπολη” τον Ιούλιο τού 1929, δείξαμε πώς ή μεταρύθμιση είταν εικονική και πισοδρομική.
Ας συνοψίσουμε εδώ τα κυριότερα γνωρίσματά της:
- Α’.) ‘Ως προς το λαϊκό σκολειό έγεινε πρώτα πρώτα μια εξωτερική διαρύθμιση. Επειδή κα καταργήθηκαν τα “ελληνικά σχολεία” έμεινε το εξάχρονο λαϊκό σκολειό, πού είτανε νομοθετημένο από τα 1892, χωρίς τον ανταγωνισμό της Μέσης Παιδείας. Αυτό όμως δεν έφερε ως σήμερα καμιά ωφέλεια στη λαϊκή παιδεία. Γιατί ή κυβέρνηση για λόγους οικονομίας δεν αύξησε ανάλογα τον αριθμό των δασκάλων, ούτε ίδρυσε όσα νέα σκολειά θα έπρεπε να ιδρυθούν. Το αποτέλεσμα είναι να αναλογούν πολύ περισσότερα παιδιά σε κάθε δάσκαλο παρά πρωτύτερα. Υπάρχει στα περίχωρα της Αθήνας ένα δημοτικό σκολειό, πού έχει 320 παιδιά και 1 δάσκαλο! Και ένα δεύτερο αποτέλεσμα είναι, ότι και σήμερα ένας πολύ μεγάλος αριθμός από παιδιά ή δεν πηγαίνει καθόλου στο σκολειό ή πηγαίνει ένα δυό χρόνια μόνο. Ό υπουργός της Παιδείας ομολόγησε πριν λίγο καιρό, πώς μένουν έξω από το σκολειό 40.000 παιδιά. Ο αριθμός τους όμως είνε πολύ μεγαλύτερος και ξεπερνάει τις 150.000.
- Β’ Το περιεχόμενο της λαϊκής παιδείας δεν άλλαξε καθόλου. Νέο πρόγραμμα δεν έγινε, μολονότι ιδρύθηκε ειδικό συμβούλιο για να μελετήσει και καταστρώσει τα νέα προγράμματα, το λαϊκό σκολειό δεν προσαρμόστηκε στις ανάγκες της σημερινής ζωής.
- Γ\) ’Ακόμα και στο λαϊκό σκολειό εγκαθιδρύθηκε επίσημα ή διγλωσσία. Στις δυο ανώτερες τάξεις καθώς και στη μέση παιδεία διδάσκεται και η καθαρεύουσα. Η δημοτική γλώσσα έχασε το σκοπό της. Καλά καλά δεν καταλαβαίνει κανείς γιατί διδάσκεται. Όχι μόνο ή κυβέρνηση με το στόμα του “προοδευτικού” και «δημοκράτη» υπουργού της Παιδείας Παπανδρέου διακήρυξε, πώς θεωρεί νόμιμο και σωστό να έχει ή παιδεία μας δυο γλώσσες μα και οι άλλοτε πρωταγωνιστές τού δημοτικισμού, όπως ο Τριανταφυλλίδης και ο Δελμούζος αναγνωρίζουνε για εκπαιδευτικό καθεστώς τη διγλωσσία.
- Δ’.) Για τον αναλφαβητισμό δεν έγινε απολύτως τίποτα. Ο περιούσιος ελληνικός λαός πού σύμφωνα με την αναίσχυντη φράση ενός υπουργού της παιδείας έχει “προβάδισμα” στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, έχει σήμερα ακόμη πάνω από δυο εκατομμύρια ενήλικους αναλφάβητους. ’Αληθινά έχομε το προβάδισμα στον αναλφαβητισμό!
- Ε’.) Στη μέση Παιδεία ή αντιδραστικότητα της ψευτομεταρύθμισης είναι πιο φανερή. Είχαν αναγγείλει πώς θα δώσουνε πραχτικό χαραχτήρα στη μέση Παιδεία και απεναντίας δυνάμωσαν τον κλασικισμό. Τα άχρηστα και βλαβερά “ελληνικά σχολεία” τα μετατρέψανε στα πιο άχρηστα και πιο βλαβερά “ημιγυμνάσια”. Πραχτικά σχολεία δεν ιδρύσανε εχτός από λίγα γεωργικά, πού οι ίδιοι ομολογούνε πώς δεν κάνουνε τίποτα. Δεν καταργήσανε κανένα γυμνάσιο απεναντίας τα περισσότερα έχουνε διαιρεμένες τις τάξεις τους σε δυο και τρία τμήματα έτσι πού στην πραγματικότητα τα 150 γυμνάσια είναι πάνω από 200.
- Ο αγώνας πού έγινε για το “κύμα της αγραμματοσύνης” είχε για αποτέλεσμα να τονωθεί ή διδασκαλία της αρχαίας γραμματικής και της καθαρεύουσας. Ο “νεωτεριστής” υπουργός της Παιδείας Παπανδρέου με αυστηρή εγκύκλιό του ζητάει από τη Μέση Παιδεία “άκάματον και συστηματικήν εργασίαν προς καλλιέργειαν επαρκούς γραμματικής μορφώσεως”. Γιατί κριτήριο και στις απολυτήριες εξετάσεις στα γυμνάσια για τη μόρφωση και στις εισιτήριους στο πανεπιστήμιο είναι ή καθαρεύουσα γλώσσα.
- Γενικά μπορούμε να πούμε πώς στη λαϊκή και στη Μέση Παιδεία με την ψευτομεταρύθμιση της Βενιζελικής κυβέρνησης δεν έγινε καμμιά ουσιαστική αλλαγή. Απεναντίας σταμάτησε και αυτή ή γλωσσική μεταρύθμιση και ξεθύμωνε ολότελα κάθε ιδέα προοδευτικής αλλαγής. Και τούτο είναι το κυριότερο, πού πέτυχε ή κυβέρνηση. “Αποκοίμισε τη συνείδηση των δασκάλων και των καθηγητών.
- Η εκπαιδευτική ψευτομεταρύθμιση τού 1929—1932 είναι κλασικό παράδειγμα αντιδραστικού αμυντικού χειρισμού και “έκτρωτικής θεραπείας” των κοινωνικών προβλημάτων. Σ αυτό αναδείχτηκε αληθινά μαέστρος ό υπουργός της Παιδείας Παπανδρέου.
Για τούς λίγους όμως φωτισμένους δασκάλους, πού χωρίς άλλο μέρα με τη μέρα θα γίνονται ολοένα περισσότεροι, ή εργασία της τελευταίας τετραετίας, πού έγινε από το υπουργείο της Παιδείας, έδωκε μίαν αναμφισβήτητη απόδειξη για τη θέση, πού υποστηρίζει ο κομμουνισμός. Είναι αδύνατο ή αστική τάξη στη σημερινή της κατάσταση να νομοθετήσει και να εφαρμόσει ειλικρινά και ένα μόνο μέτρο πού να ωφελεί το εργαζόμενο μέρος τού λαού. Όλα της τα μέτρα είναι αντιλαϊκά στην πρόθεση τους και στην ουσία τους, όσο κι αν προσπαθεί ή δεξιοτέχνη σοφιστεία των πολιτικών της και των διανοουμένων της να τα στολίσει με φανταχτερές προοδευτικές ετικέτες.
Συνεχίζεται
Ο Εκπαιδευτικός Όμιλος ιδρύθηκε το 1910 ως σωματείο από λογοτέχνες, εκπαιδευτικούς και κάποιους πολιτευόμενους. Ενδεικτικά, οι Βλάσης Γαβριηλίδης, Ίων Δραγούμης, Αλέξανδρος Δελμούζος, Αλέξανδρος Διομήδης, Νίκος Καζαντζάκης, Γεώργιος Καφαντάρης, Ανδρέας Καρκαβίτσας, Λορέντζος Μαβίλης, Αλέξανδρος Παπαναστασίου, Δημήτριος Πετροκόκκινος, Μάρκος Τσιριμώκος (Στ. Ραμάς) και Φώτος Φωτιάδης (ο αρχικός κύκλος προερχόταν από το δημοτικιστικό σωματείο με την επωνυμία Εταιρία “Εθνική Γλώσσα”). Ο αρχικός στόχος του συνίστατο στη συγγραφή διδακτικών βιβλίων στη δημοτική και στη σύσταση ενός Πρότυπου Δημοτικού (και ευρύτερα) Σχολείου, με άμεσο σκοπό την εφαρμογή των παιδαγωγικών ιδεών του δημοτικιστικού κινήματος στην εκπαίδευση. Αυτό θεωρούταν το πρώτο βήμα στην προσπάθεια συνολικής αναμόρφωσης της ελληνικής εκπαίδευσης “με τον καιρό”, δηλαδή όταν θα το επέτρεπαν οι περιστάσεις.
Από το 1911, εξέδιδαν διδακτικά και εκπαιδευτικά βιβλία. Οι προσπάθειές τους στηρίχθηκαν στις εργασίες του Μανόλη Τριανταφυλλίδη, του Αλέξανδρου Δελμούζου και του Δημήτρη Γληνού. Το 1917, η κυβέρνηση Βενιζέλου ζήτησε από τον Εκπαιδευτικό Όμιλο να συνεργαστεί μαζί της για την εφαρμογή της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης. Με νομοθετικό διάταγμα καθιερώθηκε η δημοτική γλώσσα στο δημοτικό και γράφτηκαν νέα αναγνωστικά, που αποσύρθηκαν το 1920, όταν έπεσε η κυβέρνηση Βενιζέλου και τερματίστηκε η μεταρρύθμιση. Οι διαφορετικές τάσεις και πολιτικές απόψεις των στελεχών του οδήγησαν τελικά στη διάσπασή του το 1927 σε δυο τάσεις, τις οποίες εκπροσωπούσαν ο Γληνός και ο Δελμούζος.
Το γλωσσικό ζήτημα: Έχουμε πει ότι βασικός σταθμός για τον Δ. Γληνό είναι η ένταξή του στο αστικό ρεύμα του δημοτικισμού και η ενασχόλησή του με το γλωσσικό ζήτημα. Στο συγκεκριμένο άρθρο _απόσπασμα του οποίου αναφέραμε, στο περιοδικό “Νέοι Πρωτοπόροι” τον Μάη του 1934, ο Γληνός μιλάει πια για το γλωσσικό ζήτημα έχοντας πάρει ξεκάθαρη θέση με την πρωτοπορία της εργατικής τάξης, με τους κομμουνιστές. Βασικός όρος για τη δημιουργία της σοσιαλιστικής κοινωνίας είναι το ξύπνημα της λαϊκής συνείδησης. Όλο το κοινωνικό σώμα πρέπει να πάρει μέρος συνειδητά στο χτίσιμο της νέας κοινωνίας. Το ξύπνημα της συνείδησης στις μάζες είναι αδύνατο αν δεν χρησιμοποιηθεί για όργανο ολάκερης της πνευματικής ζωής η γλώσσα που μιλάει ο λαός.
Οι δυο πηγές που θα μας δώσουνε τη γλωσσική φόρμα, που σ’ αυτή θ’ αποκρυσταλλώνουμε τον σοσιαλιστικό πολιτισμό μας, θα είναι η κοινή γλώσσα, που μιλάν οι Έλληνες εργάτες και αγρότες, και η λογοτεχνική γλώσσα, που βασισμένη στον προφορικό λόγο του λαού και στο δημοτικό τραγούδι, διαμορφώθηκε από τον Σολωμό ίσαμε τον Ψυχάρη και τον Βάρναλη. Η εξέλιξη γρήγορα έδειξε πως ο δημοτικισμός ο ίδιος δεν έχει μέσα του κανένα ουσιαστικό περιεχόμενο, παρά το περιεχόμενό του το δίνει η κοινωνική τοποθέτηση του κάθε δημοτικιστή. Έτσι χρεοκόπησε ολότελα ο δημοτικισμός σαν ιδανικό εθνικοκοινωνικό. Και μόνο στις ημέρες μας, όπου οι αστοί διανοούμενοι έχασαν τα νερά τους και κοιτάζουν ν’ αρπαχτούν απ’ οποιοδήποτε ζωηρόχρωμο φλάμπουρο για να κρύψουνε τη γύμνια τους ή να σκεπάσουνε το ένα και μόνο ιδανικό που τους απόμεινε, τον φασισμό…Και τώρα γεννιέται το ερώτημα. Σε ποια θέση βρίσκεται το γλωσσικό ζήτημα ύστερ’ από τη χρεοκοπία του αστικού δημοτικισμού και πότε θα λυθεί; Απ’ όσα είπαμε βγαίνει νομίζω καθαρά η ακόλουθη διαπίστωση.
Η αστική τάξη δεν έχει πια σήμερα καμιά διάθεση να λύσει το γλωσσικό ζήτημα. Απεναντίας, όσο γίνεται πιο συνειδητό και πιο ξεκάθαρο πως η λύση του γλωσσικού ζητήματος είναι βασικός όρος για το ξύπνημα της συνείδησης των μαζών, η αστική τάξη έχει κάθε συμφέρον να θολώσει τα νερά και να χαλάσει και κείνο ακόμη που έγινε πρωτύτερα με την καλλιέργεια της λαϊκής γλώσσας από τη λογοτεχνία. Δηλαδή όχι μόνο δε θέλει να λύσει το γλωσσικό ζήτημα, παρά θέλει να του δώσει μια στραβή λύση, για να δυσκολέψει τον δρόμο της πνευματικής απολύτρωσης του εργαζόμενου λαού.
Δείτε Ριζοσπάστης:
Ο μεγάλος δάσκαλος, ο κομμουνιστής ηγέτης
Το 1927 ο Δ. Γληνός συντάσσει τη Διακήρυξη του Εκπαιδευτικού Ομίλου, μετά τη διάσπασή του και την επικράτηση των ριζοσπαστικών δυνάμεων σε αυτόν, με επικεφαλής τον ίδιο.
Τον Φλεβάρη του 1936 ο Δ. Γληνός γράφει στον “Ριζοσπάστη” το “Πιστοποιητικό της βαρβαρότητας”, άρθρο για την κατάντια της Ακαδημίας και των άλλων πνευματικών ιδρυμάτων
Ελάτε να βοηθήσουμε τα παιδιά: Άρθρο του Δ. Γληνού στα τέλη του 1932 στο περιοδικό “Νέοι Πρωτοπόροι”, με υπέρτιτλο “Ενα γράμμα σε όσους νιώθουν και πονούν”.
Συμπληρώνονται φέτος 143 χρόνια από τη γέννησή του και–σήμερα -82 χρόνια από το θάνατό του. Όπως χαρακτηριστικά τόνιζε ο ίδιος «κυλούσε το λίθο του Σίσυφου». Η αστική τάξη στραγγαλίζει το πνεύμα και πνίγει την προσωπικότητα. Όμως αυτός ο ανώτερος άνθρωπος σε προχωρημένη ηλικία είχε τη δύναμη και το ηθικό σθένος να κόψει κάθε δεσμό με την αστική τάξη και να περάσει με το μέρος του ελληνικού λαού.
Η Ρόζα Ιμβριώτη σ’ ένα προλογικό γραφτό της πάνω σε άρθρα του Δ. Γληνού, που έγραψε το 1942-1943 και τα οποία αναδημοσιεύτηκαν το 1976, έγραφε, ανάμεσα στ’ άλλα. «… Η τοτινή νεολαία 1917-1920 ακολουθήσαμε τούτο τον άνθρωπο από ζωντανό ένστιχτο και λογική συνέπεια, σαν “οδηγητή” σ’ ένα καλύτερο κόσμο. Του είμαστε πιστοί, επειδή δε γινόταν για μας αλλιώτικα. Γιατί τούτη η εμπιστοσύνη ήταν της ίδιας μας της ύπαρξης η επιβεβαίωση. Αυτός ο άνθρωπος γνώριζε την τέχνη του κι έβαζε τα θεμέλια – είμαστε βέβαιοι – για το υψηλό οικοδόμημα κάθε μελλοντικής αξίας. Θαυμάζαμε τη ζωή του, που ήταν μια καθημερινή παλικαρίσια αυτοβεβαίωση, μια εκπόρθηση κάθε εναντιότητας. Αυτή η καταπληκτική μορφή του – προσθέτει η Ρ. Ιμβριώτη – στεκόταν μπροστά στα μάτια της τοτινής νεολαίας σαν η κατεξοχήν εθνεγερτική φυσιογνωμία στις πρώτες δεκαετίες του αιώνα. Ασκούσε στους νέους γύρω του μιαν ανείπωτη γοητεία. Και μαζί μιαν ανάταση ηθική. Κι αλήθεια, όποιος πλησίασε το Γληνό έπρεπε να γδυθεί της αμαρτίας το ντύμα. Η αλήθεια πρέπει να είναι κανόνας της ζωής μας. Οι νεαροί οπαδοί του εμπνεόμαστε όχι τόσο από τη βαθιά του εμπιστοσύνη, όσο από το παράδειγμά του και την ηθική ειδή του. Την ειδή, που σ’ όλη τη ζωή κατόπιν η παρουσία της στάθηκε ο χρυσός κανόνας της ζωής μας…».
Στις δύσκολες ώρες, που περνούσε προσθέτει στη θυμητική καταγραφή της η Ρόζα, δεν ήταν μόνο η επιστημοσύνη, που τον έστηνε ακλόνητο βράχο, τον οδηγούσε το χρέος να κρατεί τη συνείδηση άγρυπνη. Τον στύλωνε και τον φτέρωνε η χαρά του αγώνα για δικαιοσύνη και ελευθερία. Σε κάθε διωγμό, σε κάθε προπηλακισμό, σε κάθε κατασπίλωση δυνάμωνε η πεποίθησή του ότι οι αγώνες δεν πάνε χαμένοι. Και πώς τελικά θα νικήσει η αλήθεια.
Στο νοσοκομείο «Ελπίς» όπου ο Γληνός ήταν περιορισμένος στο θάλαμο των μελλοθανάτων, είχε πει στη Ρόζα επιγραμματικά: «Ο αγώνας είναι χαρά, ο θάνατος ακόμα για τέτοιον αγώνα είναι μεθύσι και χαρά».
Οδηγητική αρχή ήταν τούτο: Μόνο άμα λυτρώσουμε και δραστηριοποιήσουμε όλες τις δημιουργικές δυνάμεις μπορεί η κοινωνία, με ανάλογη οργάνωση της εξωτερικής υφής και με μέσο την απελευθερωμένη παραγωγική δύναμη να διατηρηθεί και να εξυψωθεί.
Η ανακοίνωση του ΠΓ του ΚΚΕ (το 1943 –για το θάνατό του) ανάμεσα στα άλλα υπογράμμιζε:
«Ο Γληνός είναι ολοκληρωμένος άνθρωπος. Είναι κομμουνιστής. Μέσα στο Κόμμα ο Γληνός νιώθει άνετα, αβίαστα τον εαυτό του. Η πλούσια φυσιογνωμία του βρίσκεται στο κατάλληλο έδαφος ανάδειξης και ακτινοβολίας γόνιμης. Η πλουτοκρατική ολιγαρχία εκδικητική και φωτοσβεστική τον στέλνει αλυσοδεμένο από κάτεργο σε κάτεργο. Μα ο Γληνός και στα κάτεργα και όξω από τα κάτεργα δουλεύει ακούραστα και με χαρά. Δουλεύει για την Οργάνωση της Νεολαίας, την ΕΠΟΝ. Γράφει άρθρα στο “Ριζοσπάστη” αναλύει από την ΚΟΜΕΠ τα προβλήματα του Κόμματος. Γράφει, επίσης διαφωτιστικά φυλλάδια ενάντια στους εχθρούς του λαού…» (βλ και παρακάτω)
Μυήθηκε στη σοσιαλιστική φιλοσοφία
Μέσα στην αμφισβήτηση των αξιών της αστικής εκμετάλλευσης, ο Γληνός τοποθετήθηκε και τοποθετήθηκε τίμια και χωρίς ιδιοτέλεια και σκοπιμότητες. Προερχόταν από τα αστικά στρώματα του Μικρασιατικού Ελληνισμού, μορφωμένος με την ανθρωπιστική παιδεία της εποχής του και γαλουχημένος με γνήσια πατριωτική συνείδηση. Σπούδασε στην Αθήνα Φιλολογία και στη Γερμανία Φιλοσοφία και Ψυχολογία. Στη Γερμανία που ήταν τότε ο χώρος όπου έσφυζε η σοσιαλιστική ιδεολογία, μυήθηκε στη σοσιαλιστική φιλοσοφία και δραστηριοποιήθηκε στους σοσιαλιστικούς φοιτητικούς κύκλους. Γυρίζοντας στην Ελλάδα ο Βενιζέλος του εμπιστεύτηκε την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση της πολιτικής του προσπάθειας, που όμως είναι και αυτή μια από τις επαναστάσεις που δεν έγιναν τελικά. Ολα τα εκπαιδευτικά νομοσχέδια του 1911 – 1913 είναι έργο της εκπαιδευτικής σοφίας του Γληνού. Απ’ αυτά ένα ελάχιστο μέρος ψηφίστηκε (το πρώτο, το νομοσχέδιο για τη Διοίκηση της Εκπαίδευσης και το δεύτερο για το ανώτατο εκπαιδευτικό συμβούλιο, όπου τοποθέτησε η κυβέρνηση φίλους της, ενώ τα άλλα εγκαταλείφθηκαν) και η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση ουσιαστικά ανεστάλη.
Μετά το κίνημα της Θεσσαλονίκης, το 1916 διορίζεται Γενικός Γραμματέας του υπουργείου Παιδείας, θέση από την οποία προσπάθησε μέσα από αφάνταστες δυσκολίες να πραγματοποιήσει ό,τι μπορούσε από το όραμά του. Η δικτατορία του Πάγκαλου του αφήρεσε και την όποια τελευταία αμφιβολία και αν του είχε μείνει, για τη δυνατότητα να εφαρμοστεί κάποια στοιχειώδης εκπαιδευτική μεταρρύθμιση από πάνω και μάλιστα από τους αστικούς κύκλους της χώρας. Γι’ αυτό μεταφέρει τη δραστηριότητά του στους κόλπους της εκπαιδευτικής κοινότητας, μέσα στον Εκπαιδευτικό Ομιλο (ΕΟ).
Το 1926 είναι η κρίσιμη στιγμή που σημαδεύεται με τη διάσπαση του ΕΟ και τη διακήρυξη για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Στη συνέχεια περνάει στον πολιτικό αγώνα, εκλέγεται βουλευτής του Λαϊκού μετώπου, προσχωρεί στο ΚΚΕ, όπου αναδεικνύεται ανώτατο στέλεχός του και φτάνει να γίνει μέλος του ΠΓ του ΚΚΕ.
ΚΚΕ: Ολοκληρώστε το έργο του
Οι διωγμοί, οι φυλακίσεις, οι εξορίες είναι η απάντηση του αστικού κράτους στον αρνητή της αστικής τάξης. Ο Γληνός περνάει στην ιστορία στις 26 του Δεκέμβρη του 1943 και το ΠΓ του ΚΚΕ την ίδια μέρα, μέσα στη βαριά παρανομία της φασιστικής κατοχής δημοσιεύει την ανακοίνωση: «Το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ με βαθύτατη θλίψη αναγγέλλει στον ελληνικό λαό ότι… πέθανε στις 26 του Δεκέμβρη 1943 ο εκλεκτός εκπρόσωπος της ελληνικής διανόησης Δημήτρης Γληνός, μέλος της ΚΕ και της Γραμματείας του ΠΓ της. Με το θάνατο του Δ. Γληνού ο ελληνικός λαός χάνει έναν από τους πιο θαρραλέους μαχητές του Εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, χτίστη του νεοελληνικού πολιτισμού του και τα Ελληνικά Γράμματα, η επιστήμη και η διανόηση τον πιο πρωτοπόρο αντιπρόσωπό τους, το κόμμα μας έναν από τους πιο αγαπημένους του ηγέτες… (και καταλήγει η ανακοίνωση)… Εμπνευσμένοι από το υπέροχο παράδειγμα του κορυφαίου μαχητή – διανοητή της Ελλάδας πυκνώστε κατά εκατοντάδες και χιλιάδες τις γραμμές του ΕΑΜ. Ολοκληρώστε το έργο του Γληνού … Αιώνια δόξα και τιμή στο φωτεινό πρόμαχο της ελληνικής λευτεριάς και αναγέννησης“.
Κέρδισε και κράτησε την πρωτοπορία
Αυτή είναι εντελώς σχηματικά η πορεία του Γληνού «Από το Μιστριώτη στο Λένιν» (σύμφωνα με το στίγμα της ιδεολογικής του εξέλιξης που ο ίδιος σηματοδότησε). Ομως ο Γληνός είναι κάτι πολύ, πιο πολύ από μια τυπική περίπτωση ενός αστού που πέρασε στην επανάσταση. Είναι η συνείδηση που κέρδισε και κράτησε την πρωτοπορία και την πρωτοβουλία στο λαϊκό κίνημα.Χωρίς μεγαλοστομίες ο Δ. Γληνός ήταν εμπνευστής, οργανωτής και αρχηγός στην πρώτη γραμμή της μάχης για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση 1911 – 1913. Μέσα από το χάος που μας άφησε η εκπαιδευτική πολιτική των Βαυαρών, πίστεψε στον αστικοδημοκρατικό μετασχηματισμό που υποσχόταν η παρουσία του Βενιζέλου και ζήτησε να αναπτύξει μια πλούσια εκπαίδευση για κάθε κοινωνικό στρώμα. Μια 15ετία ολόκληρη και από διάφορες θέσεις, μέσα από τις περιπέτειες των αντιπαραθέσεων αστικο – κοτσαμπασήδικων κύκλων που βασάνιζαν τη χώρα, και τις απροσχημάτιστες επεμβάσεις των ξένων δυνάμεων, θα φτάσει στην εδραία πια πεποίθηση πως η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση δε θα γίνει από τα πάνω, αλλά μέσα από το ίδιο το λαϊκό κίνημα και τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Μπροστά του υπάρχει το μεγάλο κατόρθωμα της καινούριας χώρας των εργατών και των αγροτών, της ΕΣΣΔ με το μεγάλο εκπαιδευτικό άλμα να βγάλει 200 εκατομμύρια λαού από την αγραμματοσύνη και την αμάθεια και να ανατρέψει τη σχέση του 90% των αγραμμάτων σε 99% εγγράμματου και εκπαιδευμένου λαού, να προβάλει το λαϊκό πολιτισμό και την κουλτούρα των λαών της πρώην τσαρικής Ρωσίας και να δημιουργήσει μια καινούρια σοσιαλιστική κουλτούρα.
Ηγέτης του κοινωνικού δημοτικισμού
Αυτό το όραμα είναι εκείνο που οδήγησε τα βήματα του Γληνού από δω και πέρα. Γι’ αυτό και από το 1925 και έπειτα, έξω από τον κρατικό μηχανισμό, στήνει το επιτελείο του στον ΕΟ, στο περιοδικό «Αναγέννηση» (1926), και στην «Ανώτερη γυναικεία σχολή» (1921) και γύρω του συσπειρώνεται η συντριπτική πλειοψηφία των εκπαιδευτικών του ΕΟ. Ξεπερνώντας τον εκπαιδευτικό δημοτικισμό, γίνεται ο ηγέτης του κοινωνικού δημοτικισμού. Τότε είναι που και οι εκπαιδευτικές ιδέες του Γληνού από την αντίληψη για την ανάπτυξη πλούσιας εκπαίδευσης για κάθε κοινωνική τάξη, περνάνε στην αντίληψη για ενιαία παιδεία για όλο τον ελληνικό λαό και όχι 6χρονο υποχρεωτικό δημοτικό, αλλά 12χρονη υποχρεωτική εκπαίδευση, για όλα τα παιδιά του ελληνικού λαού και επαγγελματικό προσανατολισμό και επαγγελματική εκπαίδευση. Αυτοί που ανακαλύπτουν, τόσο όψιμα τις τέτοιες προοπτικές της εκπαίδευσής μας, ανακαλύπτουν την Αμερική μετά τον Κολόμβο για δεύτερη φορά. Και οι ανακαλύψεις τους αυτές είναι πονηρές και υπηρετούν εξωεκπαιδευτικούς σκοπούς και αποτελούν αντιανθρωπιστικές αμπελοφιλοσοφίες. Ανάπτυξη της Ανώτατης εκπαίδευσης, πλούσια εκπαίδευση και μετεκπαίδευση των εκπαιδευτικών. Ο Γληνός δεν είχε πρόβλημα ούτε για τη δωρεάν παιδεία. Η χώρα του σοσιαλισμού και το ΚΚΕ με όλα τα σώματά του είχε δείξει τη λύση μιας πλούσιας λαϊκής εκπαίδευσης και παιδείας. Το κείμενο της διακήρυξης του ΕΟ του 1926, το πρόγραμμα για την Παιδεία της ΠΕΕΑ (Σχέδιο του ΕΑΜ – ΕΠΟΝ, που εισηγήθηκε ο Π. Κόκκαλης στο Εθνικό Συμβούλιο στις Κορυσχάδες 1944) μαζί με το μανιφέστο «Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ» (1942), είναι προϊόντα της σκέψης και της πένας του Γληνού. Και μόνο αυτά θα αρκούσαν να του κατακυρώσουν την πρώτη θέση.
Ζωή γεμάτη μελέτες
Ο Δ. Γληνός όμως δεν είναι απλά ένας αγκιτάτορας, αλλά ηγέτης με βαθιά φιλοσοφική και επιστημονική γνώση και κρυστάλλινη ενατένιση της ζωής. Η ζωή του όλη είναι γεμάτη από μελέτες που αποτελούν ανατομικές αναλύσεις με υλιστική διαλεκτική μεθοδολογία.
Απλά τίτλοι: Δημιουργικός ιστορισμός (1920), Γυναικείος ανθρωπισμός (1921), Παιδεία και πολιτική (1921), Το βασικό πρόβλημα της παιδείας, η κρίση του Δημοτικισμού (1922), Δημοτικισμός – Αντίδραση – Παιδεία (1927), Πολιτική ζωή και πολιτικά κόμματα (1928), Τα ιδανικά της παιδείας και ο Γεώργιος Παπανδρέου (1931), Η σοσιαλιστική επανάσταση στον πολιτισμό (1932), Οι πνευματικές μορφές της αντίδρασης (1932- 1933), Ο φασιστικός ιδεαλισμός στην Ελλάδα (1933), Για το σταφιδικό ζήτημα(1935 – 1936), Η τριλογία του πολέμου (1938), μια τεκμηριωμένη και εμπεριστατωμένη ανάλυση της διεθνούς κατάστασης στις παραμονές του παγκοσμίου πολέμου 1939 – 1945, Η εισαγωγή στο Σοφιστή (1940), μια μοναδική μελέτη για το πρόβλημα των ανθρωπιστικών Γραμμάτων στην Ελλάδα, που φωτίζει και τροφοδοτεί θετικά ή αρνητικά το πρόβλημα των κλασικών σπουδών.
Η συγκέντρωση και η επεξεργασία των διαλέξεων και των σκορπισμένων σε περιοδικά και εφημερίδες άρθρων κτλ. κάνουν ευρύτατο το φάσμα της παρουσίας του Γληνού στην κοινωνική ζωή της χώρας μας, στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα.
Ο δάσκαλος
Αλλά και η προσωπική γοητεία που ασκούσε στη διδασκαλία του ήταν κάτι το εξαιρετικό, σωστή μυσταγωγία. Η φήμη του απλώνεται, οι προοδευτικές του ιδέες αρχίζουν να επιβάλλονται, δημιουργεί σχολή και προετοιμάζει τους συνεργάτες του. Στο Διδασκαλείο της Μ. Ε., στην Ανώτερη γυναικεία σχολή, στα μαθήματα που οργανώνει στους τόπους της εξορίας και τις φυλακές είναι ο δάσκαλος που ξέρει να απλώνει έτσι απλά και κατανοητά τα προβλήματα που αναλύει ώστε οι μαθητές του να γοητεύονται.
Μια πρόχειρη διερεύνηση μετά την πτώση της χούντας μέσα στον εκπαιδευτικό κόσμο και τους φοιτητές, σχετικά με την προσωπικότητα του Γληνού και την παρουσία του στην εκπαίδευση, ήταν απογοητευτική. Μπορεί να είχαν ακούσει κάτι για τη Ρόζα, όπως την ήξεραν, την Ιμβριώτη, για τον Παπαμαύρο ή τον Κώστα Σωτηρίου. Ο Γληνός όμως ήταν ο μεγάλος άγνωστος και για τη μεγάλη πλειοψηφία των νεότερων εκπαιδευτικών και φυσικά για τους μαθητές και τη νεολαία.
Τη θύμηση του Γληνού τη συντήρησε η γενιά του 1920 – 1945 και των ανθρώπων της αντίστασης. Μέσα στη μετεμφυλιοπολεμική περίοδο, όταν αρχίζει σιγά σιγά να κατακάθεται ο κουρνιαχτός, χωρίς φυσικά να καθαρίζει και η ατμόσφαιρα, άρχισε να αχνοφαίνεται και η προσωπικότητα του Γληνού κάπως ακαθόριστη μέσα στη σκόνη της μισαλλοδοξίας και του φανατισμού. Η μελέτη όμως της πρόσφατης ιστορίας μας, η ανάδειξη των εκπαιδευτικών προβλημάτων σε προβλήματα πρώτης προτεραιότητας για τη χώρα μας και το λαϊκό κίνημα, έκαμε ώστε να αναδυθεί στην επικαιρότητα η προσωπικότητα του πραγματικού μεγάλου δασκάλου.|> Βλ & «Θέματα Παιδείας» τεύχος 15-16 «μνήμη Δημήτρη Γληνού» – Παιδαγωγικά και πολιτικοκοινωνικά άρθρα του Γληνού στην ημερήσιο και περιοδικό τύπο (1931-1936), Θ.Π. Εισαγωγικό σημείωμα – Μνήμη Δ.Γληνού 60 χρόνια από το θάνατό του (Μ.Π.Ν.) «Κοντά στο δάσκαλο» (ευρύ απόσπασμα από άρθρο στη μνήμη του Δ.Γληνού) – παιδαγωγικά άρθρα, πολιτικοκοινωνικά άρθρα, χρονικά της φυλακής και της εξορίας (άρθρα του Γληνού κι αναμνήσεις συναγωνιστών του), ο δρόμος μιας ζωής ( αυτοβιογραφικά και βιογραφικά σημειώματα ) κλπ
Προσπάθησαν να τον εξαφανίσουν
Το αστικό σύστημα έκαμε κάθε δυνατή προσπάθεια για να εξαφανίσει την προσωπικότητα του Γληνού. Οι διωγμοί, οι εξορίες, οι δίκες δε στάθηκαν ικανές να τον κάμψουν. Οι θέσεις και η αναγνώριση που ήταν έτοιμοι να του προσφέρουν, και του τα προσέφεραν, δε στάθηκαν ικανές να τον αλλάξουν και να τον βάλουν στην υπηρεσία τους. Και επειδή οι ιδέες είναι σαν το καρφί, που όσο το χτυπάς τόσο πιο βαθιά ριζώνονται, και οι πιο έξυπνοι από τους ταξικούς αντιπάλους μας το κατάλαβαν, γι’ αυτό και μέσα στην πρόσφορη από τον αντικομμουνισμό και τον αυταρχισμό ατμόσφαιρα προσπάθησαν να τον διαγράψουν από την εκπαιδευτική, την πνευματική και την κοινωνική ιστορία του ελληνικού κόσμου. Προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν τη σιωπή για ταφόπλακα. Ομως άδικα πασχίζουν. Ετσι ο Α. Δελμούζος ανακηρύχτηκε ο μεγάλος άγιος της νεοελληνικής παιδαγωγικής και προβλήθηκε σαν ένα είδος αντι – Γληνός. Προβλήθηκε η ιστορία του Παρθεναγωγείου του Βόλου, υπόθεση βέβαια που δείχνει το θλιβερό κατάντημα της πνευματικής, της κοινωνικής και πολιτικής ηγεσίας του τόπου και διαγράφηκαν όλα τα άλλα που ακολούθησαν.
Ολοι οι αγώνες για τη δημοτική, στους οποίους πήραν μέρος μαζί με τον Γληνό και ο Δελμούζος και ο Τριανταφυλλίδης, ισόμαχοι και μια σειρά άλλοι παράγοντες και προπαντός η συντριπτική πλειοψηφία των δασκάλων. Αγώνες για την ανάπτυξη της ελληνικής εκπαίδευσης, για τη μόρφωση του λαού μας περάσανε σε δεύτερη μοίρα. Ο Γληνός όμως, δεν είναι αυτός που συνέταξε τον οργανισμό του καινούριου τότε πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης και μ’ όλο τούτο αρνήθηκε να γίνει ο πρώτος του Πρύτανης; Το διδασκαλείο της Μ. Ε. τίνος έργο ήταν; Δεν είναι ανάγκη να καταφύγουμε σε εκτενείς και διεξοδικές αναφορές. Το έργο του είναι τόσο μεγάλο που είναι άδικος ο κόπος τους να το σβήσουν. Κανείς δεν υποτιμάει την παιδαγωγική γοητεία που ασκούσε ο Δελμούζος. Στη διένεξη όμως του ΕΟ, αντιπαρατέθηκαν δύο διαφορετικές ιδεολογίες. Η μικροαστική ιδεολογία που αντιπροσώπευε ο Δελμούζος και η επαναστατική ιδεολογία στην εκπαίδευση που από μια στιγμή και πέρα αντιπροσώπευε ο Δ. Γληνός. Ετσι η αστική τάξη μεταχειρίστηκε τον Δελμούζο στον αγώνα της να αντιμετωπίσει την επαναστατική, την κομμουνιστική ιδεολογία.
Ήταν μαζί με το λαό
Δεν είναι όμως οι μεγάλες θέσεις, οι πανεπιστημιακές έδρες και οι άλλες διακρίσεις (όχι πάντοτε ευκαταφρόνητες, αλλά που από μόνες τους δεν αρκούν), που υψώνουν τις προσωπικότητες. Είναι η πλατιά τους σκέψη, η επιστημοσύνη τους, είναι η δύναμη του ψυχισμού τους. Είναι το ήθος, η εντιμότητά τους, η ακεραιότητα του χαρακτήρα τους, είναι το πόσο συμπορεύονται με το σύνολο ή τουλάχιστο με τη συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων, στον αγώνα για τη λύση των προβλημάτων και τη δημιουργία μιας ζωής ποιότητας.
Γι’ αυτό και ο Γληνός παρά την άκρα του τάφου σιωπή που επιχείρησαν να του επιβάλλουν οι αστοί και οι διανοούμενοί τους, ανοίγει το δρόμο σε πείσμα όλων των αντιξοοτήτων και ξεπροβάλλει χρυσάφι της σκέψης και της παιδαγωγικής πρακτικής, ακτινοβολεί ο φιλοσοφικός του στοχασμός. Και δεν είναι σχήμα λόγου να πούμε πως ο δάσκαλος χάραξε τις αναγκαίες συντεταγμένες μέσα από τις οποίες θα ορθοπλωρίσει η εκπαιδευτική μας ζωή. Και αυτό γιατί ο Γληνός ήταν μαζί με το λαό στους αγώνες του. Και ο λαός και η εργατική τάξη τον αναγνωρίζει, τον έχει δικό της και θα τον επιβάλλει. Μπορεί να κλέβουν ιδέες. Μπορεί να παραχαράσσουν μορφές της εκπαιδευτικής δραστηριότητας της επαναστατικής μας παράταξης. Μπορεί ακόμα να κάνουν πως θυμούνται και κάποια φορά τον Γληνό. Δε θυμούνται όμως τον πραγματικό Γληνό, το Δάσκαλο, το Μαχητή, το Φιλόσοφο, αλλά με κάποια σπαράγματα από το έργο του προσπαθούν να στήσουν ένα φάντασμα. Γιατί ο Γληνός δε μερίζεται, δεν μπορεί να κομματιαστεί.
Στο βάθος όμως τον μισούν και τον ζηλεύουν. Τον μισούν γιατί δε δέχτηκε να τους υπηρετήσει και τον ζηλεύουν γιατί δεν μπορούν να τον φτάσουν. Είναι όμως υποχρεωμένοι να τον βρίσκουν μπροστά τους. Και αυτό θα γίνεται όλο και περισσότερο έντονο στο μέλλον, όσο βαθαίνει η εκπαιδευτική μας κρίση. Κι ο Γληνός θα στέκεται απέναντί τους αυστηρός, αλλά δίκαιος. Οι ίδιοι δεν είναι σε θέση να κάμουν κάτι απ’ αυτό που η φωτισμένη σκέψη έδειξε. Και δεν μπορούν να το κάμουν, όχι γιατί τους λείπει η νοημοσύνη, αλλά γιατί δε διαθέτουν ιδανικά και η συνείδησή τους είναι ατομικιστική. Δεν πιστεύουν πραγματικά στον άνθρωπο σαν αναντικατάστατη ηθική και κοινωνική αξία, παρά μόνο στα λόγια. Και προτιμούν να υπηρετούν εξωεκπαιδευτικούς σκοπούς και να γίνονται οι διαχειριστές στην κρίση του συστήματος.
Δείτε και “Ιδρυμα Γληνού”
“Νέοι Πρωτοπόροι”
Οι Νέοι Πρωτοπόροι (1931-1936) ήταν από τα σημαντικότερα έντυπα της δεκαετίας του ’30, τόσο για τον ειδικό ρόλο που διαδραμάτισε στο πεδίο των ιδεών και της λογοτεχνίας, όσο και για την επίδραση που άσκησε στον χώρο των κομμουνιστών και αριστερών διανοουμένων και λογοτεχνών. Δείτε τεύχη στο αρχείο του ΚΚΕ
Ο όρος (και ως πιονιέροι) αφορά οργάνωση νέων κομμουνιστών μικρής ηλικίας (μαθητών συνήθως) στην ΕΣΣΔ και στις υπόλοιπες πρώην σοσιαλιστικές χώρες. Στην Κούβα η Ένωση Νέων Κομμουνιστών (Unión de Jóvenes Comunistas _UJC), είναι αντίστοιχη με την ΚΝΕ και υπάρχει παράλληλα η Οργάνωση Νέων Πρωτοπόρων José Martí (Organización de Pioneros José Martí, OPJM) για τους νεότερους (βλ φωτο στο τέλος της ανάρτησης).
Στα καθ ημάς αρχές της δεκαετίας του ΄80 δημιουργήθηκαν οι μαθητικές ομάδες των Νέων Πρωτοπόρων, οι οποίες συσπείρωναν μαθητές που βρίσκονταν κοντά στην ΚΝΕ αλλά λόγω μικρής ηλικίας δεν μπορούσαν να οργανωθούν σε αυτή. Δεν ήταν οργάνωση με δομή, όργανα και λειτουργία όπως η ΚΝΕ, όμως συνεδρίαζαν σε τακτά διαστήματα υπό την καθοδήγησή της και είχαν πάντα τη δική τους ξεχωριστή θέση στα φεστιβάλ της. Οι ομάδες είχαν ενεργό δράση στα σχολεία, με παρεμβάσεις σε ζητήματα που αφορούσαν τη μόρφωση και την υλικοτεχνική υποδομή, πρωτοστατούσαν στις πολιτιστικές εκδηλώσεις των δήμων και στο κίνημα της ειρήνης, διοργάνωναν συζητήσεις με τους συμμαθητές για τα προβλήματα της νεολαίας και γενικότερα, συμμετείχαν σε εξορμήσεις με μεγαλύτερους σε ηλικία νεολαίους στις γειτονιές, βοηθούσαν την ΚΝΕ κλπ.
