Τη έλεγαν Вия Артмане _Vija Artmane και ήταν διάσημη ηθοποιός του σοβιετικού κινηματογράφου και θεάτρου , από τη Λετονική Σοσιαλιστική Δημοκρατία η οποία αναγνωρίστηκε ως Λαϊκή Καλλιτέχνιδα της ΕΣΣΔ το 1969 και αποκαλέστηκε από το κοινό “Μητέρα Λετονία”, “Βασίλισσα του σοβιετικού κινηματογράφου” και πολλά ακόμη 💯 Χρόνια Πολλά Βίγια. Το κοινό τη θυμάται για τους ρόλους της στις ταινίες “Θέατρο”, “Αίμα της Γης”, “Το Νεφέλωμα της Ανδρομέδας”, “Τα Βέλη του Ρομπέν των Δασών” και πάνω από 50 άλλες
Γράφει ο // Αστέρης Αλαμπής _Μίδας
Είναι εξοργιστικό να παρακολουθεί κανείς τη λασπομαχία ανάμεσα στη ΝΔ, στον ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ τις μέρες αυτές που καίγεται το πελεκούδι, ο λαός τσουρουφλίζεται…
Η Βίγια Άρτμανε (γεννημένη ως Αλίντα Άρτμανε, 21 Αυγούστου 1929 – 11 Οκτωβρίου 2008) ήταν Λετονή ηθοποιός θεάτρου και κινηματογράφου. Η παιδική ηλικία της Βίγια Άρτμανε γεννήθηκε ως Αλίντα Άρτμανε την εποχή που η Λετονία ήταν κυρίαρχο έθνος. Ο πατέρας της, Φρίσις Άρνολντς Άρτμανις, με μερική βαλτική γερμανική καταγωγή, πέθανε σε ατύχημα σε ηλικία 19 ετών, μόλις τέσσερις μήνες πριν γεννηθεί η ίδια. Η μητέρα της, Άννα Ρεγκίνα Ζαμπόρσκα, πολωνικής καταγωγής, επέζησε ως ανύπαντρη μητέρα κάνοντας εποχιακές γεωργικές εργασίες. Ως νεαρή κοπέλα, η Άρτμανε μεγάλωσε παίζοντας στα χωράφια.
Αγαπούσε τα αγριολούλουδα και έμαθε να φτιάχνει ανθοσυνθέσεις και κούκλες στο παραδοσιακό λετονικό στυλ. Ενώ η μητέρα της εργαζόταν για έναν ιδιοκτήτη, ο δάσκαλός της έστειλε τη νεαρή Άρτμανε να σπουδάσει μουσική και χορό σε ένα μάθημα μπαλέτου για μερικά χρόνια. Ωστόσο, στην ηλικία των 10 ετών, η νεαρή Άρτμανε έγινε βοσκή. Εργάστηκε με ένα κοπάδι αγελάδων για πάνω από πέντε χρόνια και επέζησε μέχρι το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Το 1946, αποφοίτησε από το γυμνάσιο και είχε το όνειρο να γίνει δικηγόρος για να κάνει τον κόσμο ένα καλύτερο μέρος. Ταυτόχρονα, ασχολήθηκε με την ερασιτεχνική υποκριτική στο σχολείο της και ενδιαφέρθηκε για τον κινηματογράφο και το θέατρο. Τελικά, το πάθος της για την υποκριτική επικράτησε.
Καριέρα στην υποκριτική
Μετά τον πόλεμο το 1946, η Artmane μετακόμισε στη Ρίγα και ξεκίνησε τις σπουδές της στο Δεύτερο Στούντιο του Θεάτρου Daile, όπου τελικά παρέμεινε ως μέλος του θιάσου για τα επόμενα 50 χρόνια. Στην αρχή της καριέρας της στην υποκριτική, άλλαξε το μικρό της όνομα σε Vija, μετά από υπόδειξη του δασκάλου της και για καλλιτεχνικούς λόγους. Από το 1946 έως το 1949, η Artmane σπούδασε υποκριτική υπό την καθοδήγηση του Λετονού θεατρικού σκηνοθέτη Eduards Smiļģis, του αρχικού ιδρυτή του θιάσου. Από το 1949 έως το 1998, η Artmane ήταν το κορυφαίο αστέρι του θιάσου στο Θέατρο Daile στη Ρίγα. Έπαιξε τους καλύτερους σκηνικούς της ρόλους υπό τη διεύθυνση του Smiļģis. Τα πιο αξιομνημόνευτα θεατρικά της έργα ήταν οι κλασικοί ρόλοι της Ιουλιέτας στο Ρωμαίος και Ιουλιέτα (1953) και της Οφηλίας στον Άμλετ, μεταξύ άλλων θεατρικών έργων του Σαίξπηρ. Η Άρτμανε δημιούργησε επίσης σημαντικούς ρόλους σε λετονικά θεατρικά έργα όπως το Indulis και το Ārija και το Fire and Night υπό τη σκηνοθεσία του Εθνικού Ηθοποιού της Λετονίας Rainis.
Έλαβε θετικές κριτικές για τα θεατρικά της έργα σε ρωσικά θεατρικά έργα, όπως η παθιασμένη ερμηνεία της ως ηρωίδα του Τολστόι Άννα Καρένινα. Έπαιξε επίσης στον Πόλεμο και την Ειρήνη του Τολστόι, στις Νεκρές Ψυχές του Γκόγκολ και σε άλλα κλασικά ρωσικά θεατρικά έργα. Μετά τον θάνατο του Σμίλιγκις, το 1966, η Άρτμανε σταδιακά στράφηκε σε σύγχρονα θεατρικά έργα, αλλά συνέχισε επίσης να ερμηνεύει μερικούς από τους κλασικούς σκηνικούς της ρόλους κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 και του 1980. Από το 1998 έως το 2000, συνεργάστηκε με το Θέατρο Νέας Ρίγας. Εκεί εμφανίστηκε στον ομώνυμο ρόλο σε μια θεατρική παραγωγή της Ντάμας Μπαστούνι βασισμένη στο ομώνυμο διήγημα του Αλεξάντερ Πούσκιν. ΑναγνώρισηΤο 1956, η Άρτμανε ήταν ήδη αναγνωρισμένο αστέρι της λετονικής σκηνής, όταν έκανε το ντεμπούτο της στον κινηματογράφο στην ταινία Posle shtorma (Μετά την Καταιγίδα).
Το 1963, έγινε διάσημη στη Σοβιετική Ένωση με τον πρωταγωνιστικό της ρόλο ως Σόνια, μια όμορφη και στοργική μητέρα, δίπλα στον Εβγκένι Ματβέεφ στη δημοφιλή ταινία Blood Ties (1964). Μετά από αυτήν την ταινία, η Άρτμανε έλαβε το παρατσούκλι «Μητέρα-Λετονία» στην πατρίδα της. Απόλαυσε μια σταθερή κινηματογραφική καριέρα στη Σοβιετική Ένωση κατά τις δεκαετίες του 1960, του 1970 και του 1980. Η κινηματογραφική της καριέρα κορυφώθηκε με ρόλους όπως της Βέντα Κονγκ στη δημοφιλή ταινία επιστημονικής φαντασίας Tumannost’ Andromedy (1967), της Αυτοκράτειρας Αικατερίνης της Μεγάλης στο ιστορικό δράμα Yemelyan Pugachyov (1978), της Τζούλια Λάμπερ στην ταινία Teātris (1978) και άλλων αξιοσημείωτων κινηματογραφικών έργων. Η Βίγια Άρτμανε εμφανίστηκε ως η ίδια σε ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή της με τίτλο «Συνομιλία με τη Βασίλισσα» (1980), το οποίο δημιουργήθηκε στο Riga Film Studio. Κληρονομιά Η Βίγια Άρτμανε θεωρείται μια από τις κορυφαίες προσωπικότητες του λετονικού πολιτισμού.
Κατά την περίοδο της σοβιετικής κυριαρχίας, η Άρτμανε συμμετείχε ενεργά στο κίνημα για τη διατήρηση και την υποστήριξη της λετονικής εθνικής κληρονομιάς. Υπήρξε ενεργή υποστηρίκτρια της χρήσης της λετονικής γλώσσας στη λογοτεχνία και την τέχνη, καθώς και στην καθημερινή ζωή. Ονομάστηκε «Λαϊκή Καλλιτέχνης της Λετονικής ΣΣΔ» το 1965 και αναγνωρίστηκε ως Λαϊκή Καλλιτέχνης της ΕΣΣΔ το 1969. Την ίδια χρονιά ήταν μέλος της κριτικής επιτροπής στο 6ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Μόσχας. Το 1999, η Άρτμανε βραβεύτηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού της Λετονίας για τη συμβολή της στην τέχνη του θεάτρου και του κινηματογράφου. Το 2003 έλαβε το ειδικό Βραβείο Θεάτρου για τη μακροχρόνια συμβολή της στον λετονικό πολιτισμό. Το 2007, η Βίγια Άρτμανε τιμήθηκε με το Τάγμα των Τριών Αστέρων, το οποίο απονέμεται σε αναγνώριση της εξαιρετικής πολιτικής της προσφοράς στην υπηρεσία της Λετονίας. Ο αστεροειδής 4136 Άρτμανε, που ανακαλύφθηκε τον Μάρτιο του 1968, ονομάστηκε προς τιμήν της. // Ευχαριστώ Χλόη ___κάποια ακόμη
Βραβεία και τιμητικές διακρίσεις
- Τιμώμενη Καλλιτέχνης της Λετονικής ΣΣΔ (1956)
- Λαϊκή Καλλιτέχνης της Λετονικής ΣΣΔ (1965)
- Λαϊκή Καλλιτέχνης της ΕΣΣΔ (1969)
- Τάγμα του Λένιν (1979)
- Νικήτρια του Πανενωσιακού Φεστιβάλ Κινηματογράφου (1964, 1968).
- Βραβευμένη με το Κρατικό Βραβείο της Λετονικής ΣΣΔ (1980)
- Βραβείο Lilita Berzina (1987)
- Τάγμα Φιλίας (Ρωσία, 2004)
- Τάγμα των Τριών Αστέρων (22 Οκτωβρίου 2007)
- Βραβείο Bertha Rumnietse (1996)
- Βραβείο II Πανρωσικού Φεστιβάλ “Νέος Ρωσικός Κινηματογράφος” (2001)
- Κορυφαίο βραβείο για τη δια βίου προσφορά της στις λετονικές τέχνες (2003)
Στο θέατρο, συχνά έπαιζε βασίλισσες και αυτό ήταν κατανοητό: γιατί πραγματικά έδειχνε και έπαιζε σαν τέτοια Μετά τις ανατροπές και την καπιταλιστική παλινόρθωση στην ΕΣΣΔ, έχασε τα πάντα και πέρασε τα τελευταία της χρόνια σε πλήρη λήθη και στέρηση. Λίγο πριν από τον θάνατό της _το 2008, η βασίλισσα του σοβιετικού κινηματογράφου τόλμησε να αποκαλύψει τα μυστικά για τα οποία είχε κρατήσει σιωπηλά όλη της τη ζωή…
Κανείς στο κοινό δεν μάντεψε ότι η βασιλική Βίγια Άρτμανε δεν ήταν, στην πραγματικότητα, γαλαζοαίματη. Γεννήθηκε το 1929 σε μια αγροτική οικογένεια σε ένα χωριό και πέρασε τα παιδικά της χρόνια ως βοσκοπούλα. Εργάζεται 10 ετών για να βοηθήσει τη μητέρα της __ – ο πατέρας της πέθανε σε ατύχημα τέσσερις μήνες πριν γεννηθεί, ενώ πάει σχολείο και ονειρεύεται… ήταν παθιασμένη με τον χορό και το θέατρο. Στη συνέχεια μετακόμισαν στη Ρίγα και παρά την αποδοκιμασία της μητέρας της, εγγράφηκε στο δραματικό στούντιο του θεάτρου και άλλαξε το όνομά της από Alida στο πιο ηχηρό Viya.
Χρόνια __δωρεάν φυσικά φοίτησης με τους μεγάλους δασκάλους της ΕΣΣΔ εκείνη την εποχή
Μετά την αποφοίτησή της, η Viya έγινε δεκτή στο θίασο του Искусство Академический Театр __Ακαδημαϊκό Θέατρο Τέχνης και στα 27 της έκανε το ντεμπούτο της στον κινηματογράφο. Ο ρόλος της στην ταινία Rodnaya krov (“Native Blood” Ιθαγενές αίμα __ 1963), με πρωταγωνιστή τον Yevgeny Matveyev, της έφερε πανεθνική δημοτικότητα. Η ταινία κέρδισε πολλά βραβεία σε διεθνή φεστιβάλ κινηματογράφου και, σύμφωνα με δημοσκόπηση του περιοδικού “Soviet Screen”, η Viya ανακηρύχθηκε καλύτερη ηθοποιός της χρονιάς.
Στη Λετονία, έγινε πηγή εθνικής υπερηφάνειας, με το τιμητικό παρατσούκλι “Μητέρα Λετονία”. Ο Yevgeny Matveyev και η Vija Artmane θεωρούνταν ένα από τα πιο όμορφα ζευγάρια του σοβιετικού κινηματογράφου. Μόνο χρόνια αργότερα παραδέχτηκε ότι δεν ήταν απλώς ένα ζευγάρι στην οθόνη. Ένα νέο κύμα δημοτικότητας την είδε στα τέλη της δεκαετίας του 1970, όταν η Βία έπαιξε τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην ταινία “Θέατρο”, βασισμένη στο μυθιστόρημα του Somerset Maugham. Είπε για τον χαρακτήρα της: “Η Τζούλια είναι προσιτή σε όλους. Κάθε άντρας θα ήθελε να είναι μαζί της. Θεατρίνα γοητευτική. Αλλά, πάνω απ’ όλα, ένα πολύ ειλικρινές άτομο για τον εαυτό της, για τις αδυναμίες της, και αυτή είναι η γοητεία της. Αναλύει ειλικρινά τον εαυτό της, τα κόλπα της, τις σχέσεις της, και ταυτόχρονα, είναι πολύ εκλεπτυσμένη και, νομίζω, ευάλωτη. Είναι ελκυστική επειδή είναι ειλικρινής. Ο Θεός να δώσει σε κάθε γυναίκα τέτοια ειλικρίνεια”.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η ηθοποιός μεσουρανεί συνεχίζοντας να παίζει ενεργά σε ταινίες και να εμφανίζεται στο θέατρο… Αλλά αλλά __
Αρχές της δεκαετίας του 1990, με την καπιταλιστική παλινόρθωση στη Σοβιετική Ένωση, ξεκίνησε η σκοτεινή περίοδος στη ζωή της. Η Άρτμανε διώχθηκε στην πατρίδα της επειδή πρωταγωνίστησε σε μια ταινίες βασισμένες σε ρωσική πεζογραφία και για ένα διάστημα ήταν υποψήφια για την ΚΕ του Λετονικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Το θέατρο στο οποίο είχε αφιερώσει 50 χρόνια της ζωής της δεν είχε πλέον ρόλους για εκείνη αλλά δεν το έβαλε κάτω: η ηθοποιός μεταγράφηκε σαν δασκάλα στο Θέατρο Νέων της Ρίγας και το πάλευε όπως μπορούσε. Φυσικά δεν της προσφέρθηκαν ποτέ νέοι θεατρικοί ή κινηματογραφικοί ρόλοι.
Και όχι μόνο: οι αρχές κατάσχεσαν το διαμέρισμά της και το έδωσαν σε έναν απόγονο του πρώην ιδιοκτήτη. Η ηθοποιός αναγκάστηκε να μετακομίσει 40 χλμ. έξω από τη Ρίγα, σ΄ένα μικρό ξύλινο μισοδιαλυμένο σπίτι, όπου η βασίλισσα της σοβιετικής οθόνης πέρασε τα τελευταία 10 χρόνια της ζωής της.
Εκτός από τα επαγγελματικά της η Βίγια Άρτμανε έπρεπε να υπομείνει και προσωπικά δράματα. Για 27 χρόνια, ήταν παντρεμένη με τον διάσημο Λετονό ηθοποιό Άρτουρς Ντίμιτερς, αλλά ποτέ δεν ένιωσε ευτυχισμένη σε αυτόν τον γάμο. Παραδέχτηκε: “Ο σύζυγός μου -παίζαμε στο ίδιο θέατρο- ζήλευε πολύ. Γιατί, παρεμπιπτόντως, ήταν πολύ αμαρτωλός… πιο πολύ από εμένα. Ήμουν πολλά χρόνια νεότερη από αυτόν. Δεν ήταν αυτό που ονειρευόμουν ή αυτό που θα ήθελα να έχω δίπλα μου, αλλά το αποδέχτηκα. Ναι… Η μοίρα μου ήταν μια επιτυχία. Αλλά ποτέ δεν ένιωσα απόλυτα ευτυχισμένη. Ίσως επειδή δεν βίωσα ποτέ την αληθινή ευτυχία ως γυναίκα. Κανείς δεν με λυπήθηκε. Εκτός από τη μητέρα μου. Και δεν υπήρχε άντρας εκεί. Υπήρχε ο ηθοποιός. Ο πατέρας των παιδιών μου. Αλλά ποτέ στοργικός, τρυφερός άντρας δίπλα μου. Μπορώ να το πω αυτό ειλικρινά”.
Σκέφτηκε το διαζύγιο αρκετές φορές, αλλά αποφάσισε να κρατήσει την οικογένεια ενωμένη για χάρη των δύο παιδιών τους. Μετά τον θάνατο του συζύγου της το 1986, έμεινε μόνη. Μόνο όταν η κόρη της έγινε 30 ετών, η Βία Άρτμανε αποκάλυψε ένα μυστικό που γνώριζαν μόνο η ίδια και ο σύζυγός της: ο πραγματικός πατέρας της Κριστιάνα ήταν ο ηθοποιός Γεβγκένι Ματβέγιεφ, με τον οποίο είχε σχέση κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας Rodnaya krov (Ιθαγενές αίμα __ 1963)
Η Βία Άρτμανε δεν παραπονέθηκε ποτέ για τη μοίρα της και σιώπησε για το πώς, στα τελευταία της χρόνια, όταν πια η ΕΣΣΔ δεν υπήρχε αντιμετώπισε σοβαρές οικονομικές δυσκολίες και βρέθηκε στα πρόθυρα της απόλυτης φτώχειας – το ενοίκιό της ακόμη και για την παράγκα ήταν διπλάσιο από τη σύνταξή της. Επιπλέον, η ηθοποιός ήταν σοβαρά άρρωστη, γεγονός που την ανάγκασε να εγκαταλείψει την αγαπημένη της δουλειά. Εξήγησε: “Υπέστη δύο σοβαρά εγκεφαλικά επεισόδια και έφυγα από το επάγγελμα. Έπαιξα μερικές ακόμη σεζόν μετά από αυτό και μετά έφυγα. Ήταν απαραίτητο: το κοινό αγαπά τους υγιείς ηθοποιούς. Τώρα απλώς ζω, παρακολουθώ τι συμβαίνει γύρω μου και χαίρομαι για τους νέους”. Μετά το τρίτο εγκεφαλικό επεισόδιο, η ηθοποιός νοσηλεύτηκε ξανά. Εκεί πέρασε τις τελευταίες εβδομάδες της ζωής της. Στις 11 Οκτωβρίου 2008, η 79χρονη Βία Άρτμανε απεβίωσε. Παρά τις κακουχίες που είχε υπομείνει, παρέμεινε βασιλική και περήφανη: “Δεν ήθελα να αφήσω μια θλιβερή εντύπωση, ότι ήμουν ηθοποιός που την λυπούνται. Δεν το αντέχω αυτό! Ένας ηθοποιός πρέπει πάντα να είναι στην καλύτερη του εμφάνιση μπροστά σε κοινό”.
