Τα ονοματεπώνυμα όπως τα παραθέτει στο (παραπάνω από σπάνιο) βιβλίο του ο γιατρός του στρατοπέδου Χαϊδαρίου Αντώνης Φλούντζης, το “Χαϊδάρι – Κάστρο και Βωμός της Εθνικής Αντίστασης” περιέχει σημαντικές και “άγνωστες” στους πολλούς πληροφορίες για τους 200 πατριώτες Κομμουνιστές, που εκτελέστηκαν στο “θυσιαστήριο της Λευτεριάς” στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944. Στο βιβλίο αυτό ο συγγραφέας προσπαθεί να αποδώσει με όσο το δυνατό μεγαλύτερη ακρίβεια κι αντικειμενικότητα και με πολλά ντοκουμέντα την κατάσταση, τη ζωή και τα όσα έγιναν στο Χαϊδάρι απ την ίδρυση ως τη διάλυσή του περιγράφοντας τα γερμανικά SS, τη Μέρλιν, τους SD φρουρούς και δημίους του στρατοπέδου και τη μαρτυρική ζωή των κρατουμένων αγωνιστών, ανδρών και γυναικών. Εξιστορεί “μικρά” και “καθημερινά” από τις σκληρές, “άσκοπες” αγγαρείες κάτω απ το βούρδουλα των σκοπών μέχρι τα δαγκώματα των λυκόσκυλων… Και φυσικά την πορεία προς τη δόξα και την αιωνιότητα των 200
Γράφει ο \\ Αστέρης Αλαμπής _Μίδας
Τις φοβερές τιμωρίες (φιδάκι, σκαμνάκι, πέτρες κ.λπ.). Τις ανακρίσεις και τα βασανιστήρια στη Μέρλιν και το Χαϊδάρι (μαστιγώσεις, τροχαλία, καψίματα κ.λπ.). Τη φοβερή απομόνωση στο μπλοκ “15”. Την “απλή” και αυστηρή απομόνωση γυναικών στο “16”. Τον ηρωικό αγώνα, τις συλλήψεις και εκτελέσεις των αναπήρων του Αλβανικού Έπους. Τον αγώνα της νέας γενιάς -φοιτητών, μαθητών, εργατών, υπαλλήλων- τις συλλήψεις, βασανισμούς και εκτελέσεις τους. Το δράμα των Εβραίων, τις αποστολές και την εξόντωσή τους στα χιτλερικά στρατόπεδα. Τα μπλόκα στις συνοικίες, τις επί τόπου εκτελέσεις, το κουβάλημα χιλιάδων Ελλήνων στο Χαϊδάρι και τις αποστολές ομήρων στη Γερμανία. Τις ατέλειωτες εκτελέσεις, την εκτέλεση των 200 την Πρωτομαγιά στην Καισαριανή. Τον εγκλεισμό Χαϊδαριωτών στις “κλούβες”. Αναφέρει την ομαδική απόδραση της 31-3-44 από τα έργα του Πειραιά. Το ρόλο των Ακροναυπλιωτών και των παλιών αγωνιστών-κομμουνιστών. Την κατάσταση που επικράτησε στο Χαϊδάρι μετά την εκτέλεση στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 44. Τη μεγάλη προσφορά του αναρρωτηρίου. Παραθέτει επίσης σειρά από ιδιαίτερα περιστατικά. Προσωπικές μαρτυρίες παθόντων. Καθώς και επίσημα έγγραφα και ανακοινώσεις των αρχών κατοχής, των κυβερνήσεων Κούισλιγκς, των Ελλήνων συνεργατών των κατακτητών γενικά. Ταυτόχρονα δίνει σε αδρές πινελιές εικόνες απ’ τον αγώνα του λαού της Αθήνας και συνοπτικό πίνακα από τα σημαντικότερα γεγονότα και τις λαϊκές εκδηλώσεις της κατοχής. Ειδικό κεφάλαιο αφιερώνει στις αντιστασιακές οργανώσεις και στο ρόλο των Άγγλων και των πρακτόρων τους. Με τον τρόπο αυτό δίνει το Ιστορικό Χρονικό σε στενή σύνδεση με τους αγώνες του ελληνικού λαού έξω απ’ αυτό, στις πόλεις και στην ύπαιθρο __από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου της δικής μας 6ης έκδοσης
Σήμερα το σχολείο, το αστικό σχολείο, βρίσκεται σε μια δίνη αλλαγών, σε μια κρίση. Οι μαθητές πιο δύσκολα βρίσκουν νόημα στην παρουσία τους στο σχολείο.…
Οι 200 Κομμουνιστές της Πρωτομαγιάς του 44
Οι 200 Κομμουνιστές της Πρωτομαγιάς του ΄44 _αλφαβητικά
- Αγραφιώτης Αγησίλαος
- Αϊβατζίδης Γεώργιος
- Αλατζάς Νικόλαος
- Αλεξανδράτος Ανδρέας
- Αλεξόπουλος Δημήτριος
- Αλεξόπουλος Ιωάννης
- Αλμπάνης Γεώργιος
- Αμπελογιάννης Σπήλιος ή Β.
- Αναστασιάδης Ελευθέριος
- Αναστασιάδης Παναγιώτης
- Ανδρεάκης Γεώργιος
- Ανδρεάκης Πέτρος
- Ανδρώνης Πέτρος
- Ανουσάς Ιωάννης
- Αντωνέλης Ιγνάτιος
- Αντωνιάδης Αθανάσιος
- Αποστολίδης Στάθης
- Αποστολίδης Τάσος
- Βαγενάς Απόστολος
- Βλασσόπουλος Βλάσης
- Βάλβης Σπύρος
- Βάλβης Χαράλαμπος
- Βαλεντάκης Ιωάννης
- Βαρθολομαίος Αντώνιος
- Βασάλος Τηλέμαχος
- Βεκείδης Ζαφείρης
- Βλαχάκης Χρήστος
- Βόκολας ή Μπόκολας Κων/νος
- Βουδούρης Θέμος
- Γάτσος Αθανάσιος
- Γεωργακόπουλος Πλούταρχος
- Γεωργιάδης Περικλής
- Γηγίνης Ευάγγελος
- Γιαννακουρέας Δημήτριος
- Γιάνναρης Στέφανος
- Γιαννόπουλος Σπύρος
- Γιαντές Μιχαήλ, ανθυπ.
- Γιόλκας Ευάγγελος
- Γκάλκος Γεώργιος
- Γκινές Κώστας
- Γκότσης Γεώργιος
- Γούτας Γεώργιος
- Δαλδογιάννης Σταμάτιος
- Δανδινίδης Χριστόφορος
- Δασκαλόπουλος Γεώργιος
- Δημητριάδης Δημήτριος
- Δήμος Κώστας
- Δούκας Σπυρίδων
- Δροσόπουλος Θεόδωρος
- Εσδρατή Αλμπέρτος
- Ελευθεριάδης Β. Ηλίας
- Ζάγκας Κ. Χρήστος
- Ζησιμάτος Παντελής
- Θεμελής ή Χατζηθεμελής Μιχαήλ
- Θεολόγος Ιωάννης
- Θεοφιλόπουλος Γεώργιος
- Καδίκας Ιωάννης
- Κακαλιός Ηλίας
- Καλαϊτζίδης Νικόλαος
- Καλαφατάκης Θρασύβουλος
- Καλόφας Απόστολος
- Καμαρινός I. Παναγιώτης
- Καμτσίκης Νικόλαος
- Καπέλας Στέφανος
- Καπλιτζόγλου Ευριπίδης
- Κάππος Σταύρος
- Καραβοκυρός Διαμαντής
- Καραθανάσης Ιωάννης
- Καρανικόλας Κώστας
- Καραντώνης Ζαφείριος
- Καράσσο Μωυσής
- Καρατζάς Παύλος
- Κάρλος Γεώργιος
- Κηπουρός Απόστολος
- Κλαπατσέας Κων/νος
- Κόκκινος Θεοφάνης
- Κοντογιάννης Γεώργιος
- Κορνάρος ή Κορναράκης Παν
- Κοσμάς Δημήτριος
- Κοσμερίδης Αθανάσιος
- Κοσμίδης Στράτος
- Κουβελιώτης Χρήστος
- Κουής Δημήτριος
- Κουριώτης Δημήτριος
- Κουσέτης Γεώργιος
- Κουσίσης Σταμ.
- Κούτης Γεώργιος
- Κουτσοβός Ηλίας
- Κρόκος Γεώργ
- Κυρανούδης Αθανάσιος
- Κυριαζής Εμμανουήλ
- Κυριακούδης Δημήτριος
- Κωνσταντινίδης Αλέκος
- Κωνσταντινίδης Δημήτριος
- Κωνσταντινίδης Κώστας
- Λαζαρίδης Ανέστης
- Λαμπρινίδης Εμμανουήλ
- Λιακίδης Θεόφιλος
- Λυμπερόπουλος Παύλος
- Μακέδος ή Παρασκευάς Δημοσθ.
- Μακρής Κωνσταντίνος
- Μάλλης Αχιλλέας
- Μαλτέζος Γεώργιος
- Μαμαλάκης Γεώργιος
- Μανέκας Νικόλαος
- Μανιατέας Θεόδωρος
- Μαριακάκης Νικόλαος
- Μαρκούσης Αθανάσιος
- Μαυράκης Ιωάννης
- Μαυροκεφαλίδης Ιωάννης
- Μέκαλης Πάνος
- Μερκούρης Δημήτριος
- Μήτσης Ηρακλής
- Μόσχος Μήτρος
- Μπεραχιά Ανρί
- Νανέρης Παναγιώτης
- Νεγρεπόντης Νίκος
- Νικολαΐδης Δημήτριος
- Νικολόπουλος Ιωάννης
- Ντάσιος ή Κατσαρός Σωτήρης
- Ντορέας Γεώργιος
- Οικονομίδης Ορέστης
- Οικονόμου Βασίλης
- Ουραΐλογλου Βασίλης
- Ορφανός Ηλίας
- Πανέτης Χρήστος
- Πανταζής Γ. Δημήτρης
- Πανταζής Νικόλαος
- Παπαβασιλείου Βασίλης
- Παπαγιάννης Ιωάννης
- Παπαδήμας Βασίλης
- Παπαδημητρίου Δημήτρης
- Παπαδόπουλος Δημήτρης
- Παπαδόπουλος Ευάγγελος
- Παπαδόπουλος Κώστας
- Παπαδόπουλος Μανασής
- Παπαδόπουλος Μύρων
- Παπάζογλου Ευάγγελος
- Παπαμιχάλης Γιώργιος
- Παπανδρέου Κώστας
- Παπανίκας Γεώργιος
- Παρετσαριάν Κερβόρ
- Πατέστος Αναστάσης
- Πίττακας Γιώργιος
- Πίτσος Ιωάννης
- Πιτσούλης Δημήτριος
- Πλακοπίτης Νικόλαος
- Πλατανησιώτης Κώστας
- Πόλκος Ευάγγελος
- Πολυδώρου Δημήτριος
- Ποντίκης Κοσμάς
- Πότης Αλέκος
- Ρεμπούτσικας Δημήτρης
- Ρίζος Ηλίας
- Ρογανάς Γιώργος
- Ρογανάς Ιωάννης
- Ρουσσόπουλος Κώστας_ή Γιώργος
- Σαββόπουλος Σάββας
- Σακκάς Κώστας
- Σαμόπουλος Γιώργος
- Σαντομοίρης Φώτης
- Σερδερίδης Κοσμάς
- Σκλάβαινας Στέλιος
- Σόφης Ανδρέας
- Σόφης Δημήτρης
- Σόφης Χρήστος
- Σουκατζίδης Ναπολέων
- Σούλας Χρήστος
- Σπυρίδης Γιώργος
- Στάθης Ιωάννης
- Σταμούλης Βασίλειος
- Σταύρου Σπύρος
- Συνοδινός Απόστολος
- Ταλαίπωρος Ηλίας
- Ταμπάνος ή Φίλιππος Βασίλης
- Τζανετής Χρήστος
- Τζίμος Ανδρέας
- Τζοάνος Περικλής
- Τζωρτζάτος Κώστας
- Τούμπας Θανάσης
- Τούρπας Παναγιώτης
- Τσαλίκης Τάσος
- Τσερμέγκας Μιχάλης
- Τσίκας Αλέξανδρος
- Τσίρκας Κώστας
- Τσολιάκος Ιωάννης
- Υψηλάντης Κώστας
- Φάβας Κωστής
- Φερετόπουλος Νώντας
- Φεφές Απόστολος
- Φιλόπουλος Ανέστης
- Φουντής Στέφανος
- Φωκάς ή Φυκιάς Ιωακείμ
- Χάλαρης Γεώργιος
- Χαρίτος Χρήστος
- Χατζηχρίστος Χρήστος
- Χατζόπουλος Φώτης
- Χριστακόπουλος Δημήτρης
- Χρυσάφης Νικόλαος
- Χυτήρης Κώστας
Γνωστά και τα τελευταία σημειώματα: Στον δρόμο προς το Σκοπευτήριο, ορισμένοι από τους 200 έγραψαν πολλά σημειώματα, πάνω σε χαρτάκια, κομμάτια από ύφασμα, όπως μαντίλια κ.ά. Μερικά βρέθηκαν μέσα στα πράγματά τους. Ο Φλούντζης παραθέτει μερικά από αυτά: __ “Καλύτερα να πεθαίνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά παρά να ζει σκλάβος”. Ν. Μαριακάκης, Γεωπόνος, Χανιά Κρήτης, 1-5-1944 _Όποιος το βρει να μην το καταστρέψει \ “Πρωτομαγιά. Γεια σας όλοι. Πάμε στη μάχη. Κώστας Τσίρκας “_1-5-44 (ένα από τα τρία σημειώματα που άφησε ο Ηπειρώτης δάσκαλος) ” Χαίρετε φίλοι. Εκδίκηση. Μάνα μη λυπάσαι. Χαίρε μάνα _Δημήτρης Σόφης” | ” Δεν σας ξέχασα ποτές. Για σας και τον Ελληνικό λαό έδωσα και τη ζωή μου. Σήμερα 1η Μάη 1944. Σας φιλώ για τελευταία φορά. Α(πόστολος) Βαγενάς”. Ένα από τα τρία σημειώματα του Ναπολέοντα Σουκατζίδη: ” Πατερούλη. Πάω για εκτέλεση. Να’ σαι περήφανος για τον μονάκριβο γιο σου. Ν’ αγαπάς, να λατρεύεις την κορούλα σου (σσ. εννοεί την αρραβωνιαστικιά του Χαρά Λιουδάκη) και την αδελφούλα μου. Γεια. Γεια πατερούλη. Ναπολέων”.
“… Δεν ήρθαν μελλοθάνατοι με κλάμα και λαχτάρα, | μόν’ ήρθαν μελλόγαμπροι με χορό και τραγούδι. Και πρώτος άρχος του χορού, δυο μπόγια πάνου απ’ όλους | κι από το Χάρο τρεις φορές πιο πάνου ο Ναπολέος…“.
Ο Λευτέρης Αναστασιάδης, δικηγόρος, ανάπηρος του αλβανικού έπους, ακρωτηριασμένος και από τα δύο πόδια έγραψε πάνω στο ξύλινο πόδι του πριν τους εκτελέσουν “Ειδοποιήστε τη χήρα μητέρα μου, Κατίνα Αναστασιάδου, οδός Λομβάρδου 2, Αθήναι, ότι πεθαίνω για την Ελλάδα μας”… κι ο Σπήλιος Ανεμογιάννης σ’ ένα ρούχο του: “_Έτσι πεθαίνουν οι άξιοι Έλληνες. Πεθαίνω περήφανος. Ζήτω η λευτεριά. Διαβάτη Έλληνα, το ρούχο τούτο να το πας στην παραπάνω διεύθυνση. Είναι η στερνή επιθυμία ενός ανθρώπου, που ξέρει να πεθαίνει για τη λευτεριά. Ζήτω ο ελληνικός λαός. Σπήλιος”
Πληροφορίες στον Φλούντζη για τους 200 έδωσαν ο Μιχάλης Βασιλείου, από την Καισαριανή, οκτώ ετών το 1944, ερευνητής και συλλέκτης στοιχείων για την Εθνική Αντίσταση, ο Σπύρος Δημητρίου, 90 χρονών το 1983, υπάλληλος του Δήμου Καισαριανής το 1944, που βρισκόταν στον χώρο της εκτέλεσης και μαζί με άλλους εργάτες μετέφεραν τους νεκρούς στα αυτοκίνητα καθαριότητας του Δήμου Αθηναίων και ο Γιώργος Σιδέρης, μέλος του Εφεδρικού ΕΛΑΣ, που παρακολουθούσε την τραγική διαδικασία από το γειτονικό βουνό Αράπης. Τα βασικότερα στοιχεία από τις αφηγήσεις _χωρίς να είναι ιστορικά τεκμηριωμένες είναι:
- Οι 200 έφτασαν το πρωί (πιθανότατα γύρω στις 10).
- Οι κρατούμενοι οδηγούνταν στον χώρο της εκτέλεσης ανά εικοσάδες.
- Το εκτελεστικό απόσπασμα αποτελούνταν από 15-20 Γερμανούς, με επικεφαλής τον Καρλ Όφμαν, γνώστη της ελληνικής γλώσσας, ο οποίος είχε υπηρετήσει στη Σμύρνη το 1922.
- Μέσα στο Σκοπευτήριο, έξω βέβαια από τον χώρο των εκτελέσεων βρίσκονταν ο Διοικητής του Αστυνομικού Τμήματος Παγκρατίου Κανελλόπουλος, σαν “ανώτερος” της περιοχής. Στο χέρι του είχε περιβραχιόνιο με τον αγκυλωτό σταυρό.
- Βρίσκονταν επίσης οι εργάτες του Δήμου Καισαριανής.
- Τους 200, τους εκτέλεσαν με πολυβόλα που (στημένα σε 4 βάσεις) και με φορητά οπλοπολυβόλα. Ένας αξιωματικός διέτασσε “πυρ” και πυροβολούσε πρώτος. Αυτός έδινε και τη χαριστική βολή.
Πριν μπουν στον χώρο της εκτέλεσης, ένας αξιωματικός της Αστυνομίας τους έλεγε να βγάλουν τα ρούχα τους και να βάλουν σε αυτά ένα σημείωμα με τη διεύθυνσή τους. Οι μελλοθάνατοι φώναζαν: “Ζήτω η Ελλάδα”, “Ζήτω η Λευτεριά”, “Ζήτω ο Κόκκινος Στρατός”, σύμφωνα με τη Μέλπω Αξιώτη και τραγουδούσαν αντιστασιακά και τον Εθνικό Ύμνο. Ο Σπύρος Δημητρίου, έδωσε και μία _από πρώτο χέρι πληροφορία για την προδοτική και απάνθρωπη συμπεριφορά των Ταγμάτων Ασφαλείας: “Οι ταγματασφαλίτες ήρθαν αργότερα με δύο αυτοκίνητα. Κατέλαβαν θέσεις γύρω από το Σκοπευτήριο. Κατά τη μεταφορά των νεκρών από μας με τα φορεία πλησίαζαν κι άρπαζαν τα παπούτσια τους” (!).
Ο Γιώργος Σιδέρης, μέλος του Εφεδρικού ΕΛΑΣ (“έφυγε” το 1998) _δείτε Ριζοσπάστης που παρακολούθησε τις εκτελέσεις από γειτονικό ύψωμα, ανέφερε στον Φλούντζη και τα εξής: “Το εκτελεστικό απόσπασμα ήταν 15-20. Στην αρχή δεν τους στήνανε στη σειρά. Τους αμολάγανε σαν αρνιά στον χώρο και τους θερίζανε με μυδράλια. Αυτό έγινε μονάχα στις δύο πρώτες παρτίδες. Αλλά, όπως λέχτηκε, ο γερμανός λοχαγός συγκινήθηκε, έκλαψε και διέταξε να σταματήσει αυτός ο τρόπος εκτέλεσης. Από εκεί και πέρα τους έστηναν ανά 15… Οι Γερμανοί δεν συνόδευαν τα αυτοκίνητα. Τα συνόδευαν οι ταγματαλήτες. Αυτοί ήρθαν με δύο αυτοκίνητα στις 4 η ώρα και κύκλωσαν το μέρος. Φώναζαν και πυροβολούσαν γυναίκες που πέταγαν λουλούδια στην οδό Σκοπευτηρίου πάνω στα αίματα που έτρεχαν από τ’ αυτοκίνητα. – Μπείτε μέσα μωρές που@@@ες! Έλεγαν και πυροβολούσαν”.
Η μεταφορά των 200 στο Γ’ Νεκροταφείο: Τα αυτοκίνητα του Δήμου που μετέφεραν τους νεκρούς ήταν τέσσερα. Καθένα μετέφερε 50 πτώματα. Ακολούθησαν τη διαδρομή: Φορμίωνος και Υμηττού, όπου για λίγο σταμάτησαν και ο δρόμος γέμισε αίματα, κατευθύνθηκαν προς την Ακρόπολη και έπειτα μέσω Ερμού, Πειραιώς και Πέτρου Ράλλη, στο Γ’ Νεκροταφείο (Νίκαια). Ο κόσμος έραινε τους ματωμένους δρόμους με λουλούδια. Οι νεκροθάφτες και οι άλλοι υπάλληλοι είχαν λάβει από την προηγούμενη εντολή, να σκάψουν 8 σειρές με 25 τάφους η καθεμία, συνολικά 200 τάφους, στο ΒΔ μέρος του νεκροταφείου. Λένε, ότι κάποιοι θάφτηκαν ζωντανοί. Όπως αφηγήθηκαν πριν από χρόνια άνθρωποι που συμμετείχαν στις ταφές: “Τους μετέφεραν με φορτηγά αυτοκίνητα. Όλοι ήταν ντυμένοι. Τα αίματα έτρεχαν από τα αυτοκίνητα. Μερικοί έδιναν την εντύπωση ότι ανέπνεαν”. Ένας άλλος εργάτης είπε: “Κάποια στιγμή άκουσα ελαφρά βογκητά. Οι Γερμανοί όμως, με τα όπλα τους και τις αγριοφωνές τους μας έσπρωχναν, μας χτυπούσαν και μας ανάγκαζαν να δουλεύουμε βιαστικά για να τελειώνουμε γρήγορα – γρήγορα με την ταφή. Τους θάψαμε ντυμένους στους ατομικούς τάφους, χωρίς να ξέρουμε τα ονόματά τους”… Συνεπώς, κάποιοι ίσως ήταν ακόμα ζωντανοί όταν μεταφέρθηκαν στο Γ’ Νεκροταφείο.
σσ. η ιστορία με βάση το βιβλίο έγινε και αντικείμενο ενός σημειώματος, που ανέβασε το “protothema.gr” _τρέχει στα media. Πέρα από τα ονόματα των 200 (σε εικόνα, όχι σε κείμενο) είναι άξιο παρατήρησης πως η λέξη “κομμουνιστές” δεν αναφέρεται ούτε μία φορά, αντίθετα βρίθει εμετικών σχολίων από τους αναγνώστες του _κατά το όμοιος ομοίω αεί πελάζει
