Γράφει ο Φανούριος Πέρρος //
Φυσικός, Περιβαλλοντολόγος
Msc Ιστορία της Επιστήμης και της Τεχνολογίας
Υποψήφιος διδάκτορας ΕΚΠΑ
1. Εισαγωγή
Το πρώτο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου του 2025 η WWF ανακοίνωσε ότι κάηκε έκταση μεγαλύτερη από το μέσο όρο εικοσαετίας στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία που άντλησε από το EMSCopernicous. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις αρχικές εκτιμήσεις του EMSCopernicous, στις πυρκαγιές που ξέσπασαν σε Χίο, Φιλιππιάδα, Ζάκυνθο, Αχαΐα, Κερατέα-Παλαιά Φώκαια και Χελιδόνι Ηλείας πάνω από 130.000 στρέμματα έγιναν στάχτη. Και ακόμα έχουμε μέλλον μπροστά μας για το τέλος της αντιπυρικής περιόδου.
Δυστυχώς, η οικολογική καταστροφή από την καύση των δασών της χώρας μας τα τελευταία τουλάχιστον 50 χρόνια συνεχίζεται. Το διαρκές αυτό έγκλημα συνεχίζει να εκτυλίσσεται απρόσκοπτα κάθε χρόνο και δεν αλλάζει τίποτα για τις εκάστοτε αστικές κυβερνήσεις. Όχι μόνο δεν άντλησαν, αξιοποίησαν και κεφαλαιοποίησαν εμπειρία μέσα σε αυτά τα 50 χρόνια στο εσωτερικό και το εξωτερικό, αλλά αντιθέτως φαίνεται να χρησιμοποιούν το ιστορικό των γεγονότων και των ενεργειών τους σαν μάνιουαλ για να επαναλαμβάνουν τα ίδια λάθη. Δόλος ή ανοησία; Αν δεν υπάρχει δόλος τότε υπάρχει περίσσεια ανοησίας.
Ούτε ένας ούτε δύο… Στους 14 έχουν φτάσει ήδη οι βουλευτές που δεν έφτασαν καν στα μισά της τετραετίας με τα κόμματα που εκλέχτηκαν. Μάλιστα,…
Όμως είναι δυνατό αυτή η οικολογική καταστροφή, τις συνέπειες της οποίας τις αντιμετωπίζουμε κάθε χρόνο και στο μέλλον θα τις αντιμετωπίσουμε σε μεγαλύτερη ένταση, να οφείλεται απλώς και μόνο σε «ανοησία»; Όταν όλα περνούν από το βωμό του κριτηρίου κόστους – οφέλους, τότε για αυτήν τη κυβέρνηση, αλλά και για όλες των τελευταίων ετών, το δάσος είναι πολύ χαμηλά στα ενδιαφέροντά της. Αφού το δάσος δεν φέρνει κέρδος στη μορφή που είναι τότε δεν την ενδιαφέρει. Κέρδος για τον καπιταλισμό είναι η άμεση κεφαλαιακή υπεραξία που μπορεί άμεσα να καρπωθεί. Η ποιότητα ζωής, η οικολογική αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση ως προϋπόθεση του φαινομένου της ζωής και η φύση, το περιβάλλον, ως πεδίο διαβίωσης του ανθρώπου, δεν τον ενδιαφέρουν παρά μόνο ως πεδίο άντλησης πρώτων υλών και ενέργειας μέχρι να αφήσει πίσω του ένα άδειο κουφάρι.
Η κυβέρνηση υπηρετεί ακριβώς τα παραπάνω. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός της συνεχούς συρρίκνωσης του πυροσβεστικού σώματος τη στιγμή που άλλα ευρωπαϊκά κράτη, με λιγότερο έντονο ή και μηδενικό πρόβλημα δασικών πυρκαγιών, έχουν αναλογικά περισσότερους πυροσβέστες σε σχέση με τις καμένες εκτάσεις και τον αριθμό των πυρκαγιών που αντιμετωπίζουν (στους παρακάτω πίνακες βλέπουμε ότι η Ελλάδα έχει το τρίτο πολυπληθέστερο πυροσβεστικό σώμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά μακράν τη μεγαλύτερη καμένη έκταση κάθε χρόνο και πολύ υψηλό αριθμό πυρκαγιών). Από το γεγονός ότι ο εξοπλισμός είναι ανεπαρκής και απαρχαιωμένος. Αεροσκάφη τουλάχιστον πενήντα ετών συνεχίζουν και επιχειρούν υπό αντίξοες συνθήκες που συνεχώς τα φθείρουν. Αν υπάρχουν πάνω τρία – τέσσερα μέτωπα πυρκαγιών τότε τα πυροσβεστικά μέσα δεν επαρκούν και γίνεται επιλογή ποιοι θα καούν και ποιοι όχι. Από το γεγονός ότι η εκπαίδευση είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Από το γεγονός ότι δεν υπάρχει σχέδιο. Η εικόνα της πυροσβεστικής να τρέχει ανοργάνωτα από εδώ και από εκεί και των πολιτών να τρέχουν να σβήσουν τη φωτιά με όποιο μέσο έχουν, αδιαφορώντας για το μήνυμα 112, επιβεβαιώνει την έλλειψη σχεδίου και εκπαίδευσης. Και πως θα μπορούσε να είναι διαφορετικά όταν μεγάλο μέρος των πυροσβεστών είναι εποχικοί; Πότε θα εκπαιδευτούν κανονικά και πότε θα εφαρμόσουν σχέδια πριν έρθει η ώρα της πυρκαγιάς;
Κάθε χρόνο ο κρατικός μηχανισμός είναι έτοιμος, σύμφωνα με το κυβερνητικό αφήγημα, να αντιμετωπίσει την αντιπυρική περίοδο. Και κάθε χρόνο, στο τέλος κάθε αντιπυρικής περιόδου, μετράμε χιλιάδες στρέμματα δάσους παραδομένα στις φλόγες και τη μετατροπή τους σε στάχτες. Η ετοιμότητα του κρατικού μηχανισμού είναι μια μόνιμη επωδός των αστικών κυβερνήσεων που χειρίστηκαν και χειρίζονται την ασφάλεια και προστασία των πολιτών και του περιβάλλοντος. Όπως μόνιμη είναι η προσπάθεια μετά από κάθε καταστροφή να επιρριφθούν οι ευθύνες στις προηγούμενες κυβερνήσεις και στους πολίτες και να βρεθεί ένας υπερ-ένοχος για τον οποίο, σύμφωνα με το αφήγημα, δε μπορούμε να κάνουμε κάτι.
Για την παρούσα κυβέρνηση ο υπερ-ένοχος για τις δασικές πυρκαγιές είναι η κλιματική αλλαγή. Χρησιμοποιεί αντιεπιστημονικά ένα φυσικό φαινόμενο, το οποίο εμπεριέχει και ανθρωπογενή επίδραση λόγω της δεδομένης αλληλεπίδρασης ανθρώπου – περιβάλλοντος, για να δικαιολογήσει την ανικανότητά της. Σε μια εποχή όπου θα έπρεπε να εξοικειωνόμαστε με τα νέα δεδομένα της κλιματικής κρίσης, οι αστικές κυβερνήσεις – η κυβέρνηση αυτή ειδικά – τη χρησιμοποιούν ως μπαμπούλα. Τη χρησιμοποιούν ως υπεραιτία για να δικαιολογήσουν την ανικανότητα και την αδράνειά τους. Ενώ άλλα κράτη κάνουν ενέργειες για να προσαρμοστούν σε αυτή, στο ελληνικό κράτος δεν έχει γίνει τίποτα.
Για την παρούσα κυβέρνηση, άλλος ένοχος είναι ο λαός γιατί δεν έχει ανεπτυγμένο το αίσθημα του εθελοντισμού. Μα τι ακριβώς κάνει ο λαός όταν σώζει μόνος του τα σπίτια του παρακάμπτοντας τις επιταγές του 112; Και επιτέλους τι ακριβώς θέλει η κυβέρνηση; Αντί για επαγγελματίες εκπαιδευμένους να στέλνει στην πρώτη γραμμή πυρόσβεσης εθελοντές για να μειώσει το κόστος; Και μάλιστα εκπαιδευμένους εθελοντές με δικά τους έξοδα και δική τους ευθύνη.
Η παρούσα κυβέρνηση βρήκε και στόχο αυτή τη φορά. Το δήμαρχο Πάτρας Κωνσταντίνο Πελετίδη, που «τόλμησε» να τα βάλει με το κελεπούρι τους, το 112. Γιατί τόλμησε να πει το αυτονόητο: το 112 είναι κατάλληλο για οργανωμένα κράτη όπου μια περιοχή εκκενώνεται ενόψει φυσικής απειλής από τους κατοίκους και τη θέση τους παίρνει ο οργανωμένος, εκπαιδευμένος, επαγγελματικός κρατικός μηχανισμός, και όχι για κράτη όπως η Ελλάδα που υπό τις οδηγίες του 112 μαζί με τους κατοίκους εγκαταλείπει την περιοχή έρμαιο στην απειλή και ο κρατικός μηχανισμός. Το 112 κοστίζει λιγότερο και είναι συνεπές με την κυβερνητική πολιτική: εκκένωση για αποφυγή πολιτικού κόστους πιθανών θανάτων και εγκατάλειψη του δάσους στο έλεος της φωτιάς. Το κόστος είναι το μοναδικό κριτήριο. Το 112 σε αυτή τη χώρα είναι σχεδιασμένο μόνο για να εξοβελίζει τις κυβερνητικές υποχρεώσεις και να ξεπλένει τις κυβερνητικές ευθύνες.
Όχι, η κλιματική κρίση και ο Πελετίδης δεν φταίνε για την έλλειψη προσωπικού και εξοπλισμού της πυροσβεστικής. Δεν φταίνε για την έλλειψη ολοκληρωμένου επιστημονικού σχεδίου δράσης του κρατικού μηχανισμού. Δεν φταίνε για τις συνεχείς, κάθε χρόνο αποτυχίες του. Δεν φταίνε για την έλλειψη σχεδίου πρόληψης ή πιο σωστά για το γεγονός ότι η πρόληψη αυτού του αστικού κράτους σε σχέση με τις δασικές πυρκαγιές, και όχι μόνο, αρχίζει και τελειώνει στην «ατομική ευθύνη» του λαού που συνοδεύεται με ποινές, πρόστιμα και χαράτσια.
Όχι, η κλιματική κρίση και ο Πελετίδης δεν φταίνε για τις επιλογές και τις προτεραιότητες αυτής της κυβέρνησης. Για τις επιλογές και τις προτεραιότητες αυτής της κυβέρνησης υπεύθυνα είναι τα συμφέροντα και τα κέντρα που αυτή έχει επιλέξει να υπερασπίζεται. Εξάλλου, το ανθρωπογενές κομμάτι της κλιματικής κρίσης, το οποίο οφείλεται στην κλιμάκωση της επίδρασης του ανθρώπου στο περιβάλλον, είναι δημιούργημα αυτού του συγκεκριμένου παραγωγικού μοντέλου που ζούμε. Και ως τέτοιο πρέπει να το αντιμετωπίσουμε.
